[SEMI] NATALE DEL SIGNORE 2

ITALIANO

Il secondo capitolo della lettera a Tito si apre con una serie di esortazioni e consigli che Paolo rivolge ai diversi membri della comunità. Lo fa utilizzando un linguaggio molto chiaro e diretto, allo scopo di esplicitare cosa essi devono fare e come devono vivere. Subito dopo, Paolo scrive ciò che abbiamo appena ascoltato: “È apparsa – cioè si è resa visibile – la grazia di Dio, che porta la salvezza a tutti gli uomini” (Tt 2,11), cioè che è salvifica per tutti gli uomini. Il dono gratuito di Dio, che è l’opera del suo amore nell’uomo e che l’uomo accoglie e vive come redenzione, si è reso a tal punto concreto da farsi visibile.

L’amore è visibile nel suo donarsi liberamente e gratuitamente, ma questo dono diventa salvifico e opera esclusivamente in coloro che lo accolgono: “Come avete accolto Cristo Gesù, il Signore, in lui camminate, radicati e costruiti su di lui, saldi nella fede” (Col 2,6-7).

Se abbiamo accolto Cristo, la salvezza si manifesta in noi per il fatto che non siamo più radicati in noi stessi o in una religione o in una mentalità particolare, ma siamo trapiantati in Cristo e abitati da Lui (cf Ef 3,7). E, se Cristo diventa il contenuto della nostra esistenza, Lui stesso diventa anche il nostro modo di vivere: proprio questa è la salvezza che si può constatare, perché è realmente visibile. Quando l’uomo, nella fede, accoglie Cristo, Egli diventa quel contenuto della vita che elimina il vuoto che prima veniva riempito da una falsa devozione. Esattamente questo è ciò che Paolo chiama empietà e desideri mondani. Questi desideri che il mondo vorrebbe risvegliare nel cristiano, rianimando così l’uomo vecchio che è stato sepolto nelle acque battesimali, diventano sterili e si prosciugano proprio a motivo di Cristo che ci inabita.

Nicola Cabasilas diceva: “I viventi in Cristo sono chiamati, con una chiamata continua e incessante, per mezzo della grazia impressa nell’anima dai misteri. Questa grazia, come dice Paolo, è lo Spirito del Figlio di Dio che grida nei loro cuori: Abba, Padre. Così, sempre essi passano sopra a tutte le cose per potere sempre seguire il Cristo… Essi non antepongono nulla a Dio” (La Vita in Cristo VIII, 3)

La salvezza pone l’uomo in una condizione totalmente nuova. Se in ogni tempo l’etica ha cercato di insegnare all’uomo cosa deve fare e come deve comportarsi, come e cosa deve pensare, per il cristiano tutto questo si trova come condensato nel dono che è Cristo, che divento nostra vita (cf Col 3,4). È dunque Lui che si manifesta nel nostro operare (cf 1Cor 12,6-11). Infatti, la fede si rende operosa nell’agapē (cf Gal 5,6), che è proprio la manifestazione di Dio che è agapē (cf 1Gv 4,8).

L’esperienza di questo dono dell’agapē, che è apparso e si è reso visibile, ci orienta con speranza alla piena rivelazione e manifestazione di Dio che è il nostro Salvatore Gesù Cristo. Dio è apparso nella novità assoluta della salvezza che Egli ha operato per noi in Cristo, come dono totale e gratuito. Cristo, infatti, si è donato per noi fino ad essere rifiutato e ucciso proprio in nome della religione (cf Gv 19,7) per entrare nell’impero della morte e strapparci fuori da esso.

È questo dono che accende in noi una speranza reale. Infatti, per il battesimo, abbiamo esperienza di aver attraversato la morte e di esserci svegliati in Cristo, uscendo con Lui dalla morte. È per questo, scrive Paolo, che desideriamo conoscere in pienezza la manifestazione di Dio che è il nostro Salvatore, proprio in quell’agapē con cui Cristo Gesù lo manifesta. È a causa della salvezza che possiamo realmente conoscere Dio a partire da Cristo: Dio è come Cristo (cf Eb 1,3).

Il sangue di Cristo ci ha lavati e purificati, anzi santificati, cioè resi appartenenti a Lui (cf Eb 10,10-15). Siamo partecipi del dono che abbiamo accolto. Essere partecipi di Cristo significa che il nostro modo di essere e di vivere diventa la sua manifestazione. E questo è qualcosa di assolutamente unico. Quando le opere di una persona manifestano l’altro per mezzo dell’amore e come amore, si realizza concretamente ciò che i cristiani hanno chiamato bellezza, come è stato magistralmente espresso in tempi recenti da Vladimir Solov’ëv e Pavel Florenskij.

La bellezza è l’amore realizzato, ed è bellezza perché suscita un movimento. Colui che ama si coinvolge con Colui che è l’amore e si manifesta come amore. La bellezza è la carne di ciò che rimane perché è vero, ed è vero perché è il bene che non passa. E questo bene rimane perché sconfigge, al modo del triduo pasquale, cioè abbracciandolo, chi cerca di eliminarlo.

Paolo scrive che il popolo che Cristo ha formato per sé, donando sé stesso, è “pieno di zelo per le opere buone” (Tt 2,14). Ma il termine greco usato per dire che queste opere sono “buone” è kalōn: si tratta allora di opere belle, non perché manifestano la bravura del popolo o una nobile idea o qualche elevata dottrina del bene, ma perché manifestano Cristo, Dio unito all’uomo che finalmente può vivere da redento.

Il modo tipico di pensare e di agire del cristiano è la divinoumanità. Se non ci fosse questa novità, le raccomandazioni iniziali di Paolo su come devono vivere gli anziani, gli sposati e tutti coloro che appartengono alla comunità cristiana sarebbero identiche a quelle insegnate dal mondo. Infatti, in ogni società vengono prima proposti alcuni valori e poi, attraverso la pedagogia, l’agire politico e l’attività culturale, si cerca di sollecitare lo sforzo dell’individuo affinché quei valori diventino prassi vissuta e non rimangano soltanto una idea teoricamente proclamata e accettata.

Ora, se proviamo a leggere l’omiletica degli ultimi secoli, non è raro purtroppo riscontrare che anche una certa parte della predicazione ecclesiale è stata impostata secondo questo modulo. Molte omelie, infatti, consistevano praticamente in una serie di indicazioni su cosa bisogna fare per essere buoni cristiani, su cosa e come bisogna pensare, su come bisogna comportarsi. Ma tutto questo sempre a partire dal nostro impegno e non dall’accoglienza di Cristo, non fondati nell’esperienza battesimale di aver passato con Lui la morte e di esserci svegliati risuscitati dal Padre in Cristo, suo Figlio amato.

Paolo, invece, fa vedere che in Cristo abbiamo ricevuto un dono gratuito che ci abilita a vivere manifestando l’amore, così che proprio attraverso questa manifestazione Cristo viene reso presente.

In questa notte di Natale, Paolo ci coinvolge nella pasqua di Cristo – l’evento che segna il vero spartiacque di tutta la storia. L’arte autenticamente cristiana, cioè quella che attinge alla zōē, nelle immagini del Natale mostra il Bambino Gesù avvolto nelle bende, come avverrà poi nella sepoltura. Infatti, come abbiamo ascoltato, Paolo dichiara che Cristo si è donato, si è consegnato. Cristo nasce per essere ucciso e liberarci dalla morte proprio unendoci al suo modo di morire, che si compie secondo il disegno d’amore della volontà del Padre (cf Ef 1,5).

Perciò la forma di esistenza dei cristiani inaugura una novità assoluta. La forma della vita dei cristiani è la bellezza. Ma è proprio la bellezza vissuta nel modo di Cristo ad essere una novità totale. Non si tratta di darsi delle forme che corrispondono ai criteri di qualche filosofia estetica, perché non parliamo di bellezza in senso estetico. Né una bellezza del genere vuol dire assumere delle forme perfette per apparire perfetti secondo una forma esteriore, e neppure di suscitare l’ammirazione della perfezione intesa in senso classico. Né, tantomeno, si tratta di presentare un modello di esistenza secondo forme che attirano perché sembrano tendere verso ciò che è elevato, al fine di suscitare un immaginario su cui proiettarsi in senso barocco.

Di un immaginario del genere sono state riempite per secoli le chiese e la catechesi. Ma tutto questo non ha portato i cristiani a vivere l’esperienza di essere salvati in Cristo, amati dal Padre, non ha portato a sperimentare la vita concreta come comunicazione e manifestazione di un’umanità vissuta nell’agapē proprio perché l’uomo vecchio, orientato a sé stesso e preoccupato per sé, è morto in Cristo (cf Gal 2,19).

La vita che Cristo ci ha donato e che ha versato in noi unendoci alla sua morte è la luce (cf Gv 1,4).

Scriveva Origene: “A che ti serve che il Cristo sia venuto un tempo nella carne, se non è venuto anche nella tua carne? Preghiamo che la sua venuta sia per noi quotidiana e che possiamo dire: ‘Non sono più io che vivo, ma Cristo vive in me’ (Gal 2,20)” (In Luc. hom. 22,3).

Se Cristo non nasce in noi, non serve a niente far festa: sarebbe semplicemente folklore. Ma se nasce in noi, allora abbiamo in noi quella vita che è luce. Perciò non siamo più nelle tenebre (cf Gv 8,12), né siamo segnati dalle ombre, perché siamo diventati lampade accese. Questa luce, che splende dalle figure umane pulendole di tutte le ombre, è sempre più difficile vederla negli ultimi secoli nell’arte nelle nostre chiese. Perciò in questa notte di Natale possiamo dire che Cristo sta nascendo oggi come una radicale novità sul nostro orizzonte cristiano, culturale ed esistenziale.

 

SEMI è la rubrica del Centro Aletti disponibile ogni mercoledì.
Ogni settimana, oltre all’omelia della domenica in formato audio, sarà disponibile sul sito LIPA un approfondimento delle letture della liturgia eucaristica domenicale o festiva.

 

ENGLISH

The second chapter of the letter to Titus opens with a series of exhortations and advice that Paul addresses to the various members of the community. He does so using very clear and direct language, with the aim of explaining what they must do and how they must live. Immediately afterwards, Paul writes what we have just heard: “The grace of God has appeared – that is, it has become visible – bringing salvation to all” (Titus 2:11), that is, it is salvific for all people. God’s free gift, which is the work of his love within the human person and which humanity receives and lives as redemption, has become so concrete that it has become visible.

Love is visible in its free and gratuitous self-giving, but this gift becomes salvific and works exclusively in those who welcome it: “As you therefore have received Christ Jesus the Lord, continue to live your lives in him, rooted and built up in him and established in the faith,” (Col 2:6-7).

If we have accepted Christ, salvation is manifested in us by the fact that we are no longer rooted in ourselves or in a particular religion or mentality, but are transplanted into Christ and inhabited by him (cf. Eph 3:7). And if Christ becomes the content of our existence, He Himself also becomes our way of life: this is salvation that can be seen, because it is truly visible. When the human person, in faith, welcomes Christ, He becomes precisely the content of life which eliminates the emptiness that, previously, was filled by false devotion: a false devotion Paul calls godlessness and worldly desires. Because of Christ who dwells in us, these desires that the world would like to reawaken in Christians, thus reviving the old man who was buried in the waters of baptism, become sterile and dry up.

Nicola Cabasilas said: “In fact, all Christians too are being called with an unceasing call through the grace which has been impressed upon their souls by the Mysteries, which as Paul said, is ‘the Spirit of the son of God in their hearts, crying Abba! Father!’ In this way they despise all things in order that they may always be able to follow Christ … for them nothing comes before God.” (Life in Christ VII, 6).

Salvation places man in an entirely new condition. Ethics has always sought to teach the human person what is to be done, how we must behave, how and what we must think. For the Christian, all this is condensed in the gift that is Christ, who becomes our life (cf. Col 3:4). It is therefore He who manifests himself in our actions (cf. 1 Cor 12:6-11). In fact, faith becomes active in agapē (cf. Gal 5:6), which is precisely the manifestation of God who is agapē (cf. 1 Jn 4:8).

The experience of this gift of agapē, which has appeared and become visible, directs us with hope towards the full revelation and manifestation of God who is our Saviour, Jesus Christ. God appeared in the absolute newness of the salvation He wrought for us in Christ as a total and gratuitous gift. Christ, in fact, gave Himself for us to the point of being rejected and killed in the name of religion (cf. Jn 19:7) in order to enter the empire of death and snatch us out of it.

It is this gift that kindles real hope in us. In fact, through baptism, we have experienced passing through death and waking up in Christ, coming out of death with Him. It is for this reason, writes Paul, that we desire to know fully the manifestation of God who is our Saviour, precisely in that agapē with which Christ Jesus manifests Him. It is because of salvation that we can truly know God starting from Christ: God is as Christ is (cf. Heb 1:3).

The blood of Christ has washed and purified us, indeed sanctified us, that is, made us belong to Him (cf. Heb 10:10-15). We share in the gift we have received. Sharing in Christ means that our way of being and living becomes a manifestation of Him, and this is something absolutely unique. When a person’s works manifest the other through love and as love, what Christians have called beauty is concretely realized. This has been masterfully expressed in recent times by Vladimir Soloviev and Pavel Florensky.

Beauty is love made real, and it is beauty because it arouses movement. The one who loves becomes involved with the One who is love and manifests himself as love.

Beauty is the flesh of what remains because it is true, and it is true because it is the good that does not pass away. And this good remains because it defeats in the manner of the Easter Triduum, that is, by embracing those who would seek to eliminate it.

Paul writes that the people Christ formed for himself through giving himself are “zealous for good deeds” (Titus 2:14). But the Greek term used to say that these works are “good” is kalōn: they are therefore beautiful works, not because they manifest the skill of the people or a noble idea or some lofty doctrine of goodness, but because they manifest Christ, God united with the human person who can finally live as redeemed.

The way of thinking and acting that is typical of the Christian can be qualified as “divine-human”. If this novelty did not exist, Paul’s initial recommendations on how the elderly, the married and all those who belong to the Christian community should live would be identical to those taught by the world. In fact, in every society, certain values are first proposed and then, through pedagogy, political action and cultural activity, an effort is made to encourage the individual to put those values into practice so that they do not remain merely a theoretically proclaimed and accepted idea.

Now, if we try to read the homiletics of recent centuries, it is not uncommon, unfortunately, to find that even a certain part of ecclesial preaching has been structured according to this model. Many homilies, in fact, consist of a series of instructions on what to do to be good Christians, on what and how to think, on how to behave. But this always begins in our commitment and not from our acceptance of Christ; it is not based on the baptismal experience of having passed through death with Him and of having been awakened, resurrected by the Father in Christ, His beloved Son.

Paul, on the other hand, shows that in Christ we have received a free gift that enables us to live by manifesting love, so that it is precisely through this manifestation that Christ is made present.

On this Christmas night, Paul involves us in Christ’s Passover – the event that constitutes the true watershed of all history. Images of Christmas in authentic Christian art, that is, art that draws on zōē, shows the Child Jesus wrapped in swaddling clothes as he will be in his burial. In fact, as we have heard, Paul declares that Christ gave himself, he surrendered himself. Christ was born to be killed and to free us from death precisely by uniting us to his way of dying, which is accomplished according to the loving plan of the Father’s will (cf. Eph 1:5).

Therefore, the Christian form of existence inaugurates an absolute novelty. The form of Christian life is beauty. But it is precisely beauty lived in the manner of Christ that is a total novelty. It is not a question of adopting forms that correspond to the criteria of some aesthetic philosophy, because we are not talking about beauty in the aesthetic sense. Nor does such beauty mean assuming perfect forms in order to appear perfect according to an external form, nor does it mean arousing admiration for perfection understood in the classical sense. Nor, least of all, is it a question of presenting a model of existence in forms that attract because they seem to tend towards what is elevated, in order to arouse an imaginary world onto which to project oneself in a baroque sense.

Churches and catechesis have been filled with such imagery for centuries. But all this has not led Christians to live the experience of being saved in Christ, loved by the Father; it has not led them to experience concrete life as communication and manifestation of a humanity lived in agapē precisely because the old man, oriented towards himself and concerned for himself, has died in Christ (cf. Gal 2:19).

The life that Christ has given us and poured into us by uniting us to his death is light (cf. Jn 1:4).

Origen wrote: “What good is it to you that Christ came once in the flesh, if he did not also come in your flesh? Let us pray that his coming may be daily for us and that we may say: “It is no longer I who live, but Christ lives in me” (Gal 2:20)’ (In Luc. hom. 22,3).

If Christ is not born in us, there is no point in celebrating: it would simply be folklore. But if he is born in us, then we have within us that life which is light. Therefore, we are no longer in darkness (cf. Jn 8:12), nor are we marked by shadows, because we have become burning lamps. This light, which shines from human figures, cleansing them of all shadows, has become increasingly difficult to see in recent centuries in the art of our churches. Therefore, on this Christmas night, we can say that Christ is being born today as a radical novelty on our Christian, cultural and existential horizon.

SEEDS, the Aletti Centre’s column, is available every Wednesday.
Every week, in addition to the Sunday homily in audio format, an in-depth study of the readings from the Sunday or festive Eucharistic liturgy will be available on the LIPA website.

 

ESPAÑOL

El segundo capítulo de la carta a Tito comienza con una serie de exhortaciones y consejos que Pablo dirige a los diferentes miembros de la comunidad. Lo hace utilizando un lenguaje muy claro y directo, con el fin de explicarles lo que deben hacer y cómo deben vivir. Inmediatamente después, Pablo escribe lo que acabamos de escuchar: «Apareció —es decir, se hizo visible— la gracia de Dios, que trae la salvación a todos los hombres» (Tt 2,11), es decir, que es salvífica para todos los hombres. El don gratuito de Dios, que es la obra de su amor en el hombre y que el hombre acoge y vive como redención, se ha hecho tan concreto que se ha vuelto visible.

El amor es visible en su entrega libre y gratuita, pero este don se vuelve salvífico y obra exclusivamente en aquellos que lo acogen: «Como habéis acogido a Cristo Jesús, el Señor, caminad en él, arraigados y edificados sobre él, firmes en la fe» (Col 2,6-7).

Si hemos acogido a Cristo, la salvación se manifiesta en nosotros por el hecho de que ya no estamos arraigados en nosotros mismos, en una religión o en una mentalidad particular, sino que estamos trasplantados en Cristo y habitados por Él (cf. Ef 3,7). Y, si Cristo se convierte en el contenido de nuestra existencia, Él mismo se convierte también en nuestra forma de vivir: precisamente esta es la salvación que se puede constatar, porque es realmente visible. Cuando el hombre, en la fe, acoge a Cristo, Él se convierte en ese contenido de la vida que elimina el vacío que antes era llenado por una falsa devoción. Esto es exactamente lo que Pablo llama impiedad y deseos mundanos. Estos deseos que el mundo querría despertar en el cristiano, reanimando así al hombre viejo que ha sido sepultado en las aguas bautismales, se vuelven estériles y se secan precisamente por Cristo que habita en nosotros.

Nicolás Cabasilas decía: «Los que viven en Cristo son llamados, con una llamada continua e incesante, por medio de la gracia impresa en el alma por los misterios. Esta gracia, como dice Pablo, es el Espíritu del Hijo de Dios que clama en sus corazones: Abba, Padre. Así, siempre pasan por encima de todas las cosas para poder seguir siempre a Cristo… No anteponen nada a Dios»

La salvación coloca al hombre en una condición totalmente nueva. Si en todo momento la ética ha tratado de enseñar al hombre lo que debe hacer y cómo debe comportarse, cómo y qué debe pensar, para el cristiano todo esto se encuentra condensado en el don que es Cristo, que se convierte en nuestra vida (cf. Col 3,4). Por lo tanto, es Él quien se manifiesta en nuestras obras (cf. 1 Cor 12,6-11). De hecho, la fe se hace activa en la agapē (cf. Gál 5,6), que es precisamente la manifestación de Dios, que es agapē (cf. 1 Jn 4,8).

La experiencia de este don de la agapē, que ha aparecido y se ha hecho visible, nos orienta con esperanza hacia la plena revelación y manifestación de Dios, que es nuestro Salvador Jesucristo. Dios se ha manifestado en la novedad absoluta de la salvación que ha obrado para nosotros en Cristo, como don total y gratuito. Cristo, de hecho, se ha entregado por nosotros hasta el punto de ser rechazado y asesinado precisamente en nombre de la religión (cf. Jn 19,7) para entrar en el imperio de la muerte y sacarnos de él.

Es este don el que enciende en nosotros una esperanza real. De hecho, por el bautismo, tenemos la experiencia de haber atravesado la muerte y de habernos despertado en Cristo, saliendo con Él de la muerte. Por eso, escribe Pablo, deseamos conocer en plenitud la manifestación de Dios, que es nuestro Salvador, precisamente en esa agapē con la que Cristo Jesús lo manifiesta. Es gracias a la salvación que podemos conocer realmente a Dios a partir de Cristo: Dios es como Cristo (cf. Hb 1,3).

La sangre de Cristo nos ha lavado y purificado, es más, nos ha santificado, es decir, nos ha hecho pertenecer a Él (cf. Hb 10,10-15). Somos partícipes del don que hemos recibido. Ser partícipes de Cristo significa que nuestra forma de ser y de vivir se convierte en su manifestación. Y esto es algo absolutamente único. Cuando las obras de una persona manifiestan al otro por medio del amor y como amor, se realiza concretamente lo que los cristianos han llamado belleza, como han expresado magistralmente en tiempos recientes Vladimir Solov’ëv y Pavel Florenskij.

La belleza es el amor realizado, y es belleza porque suscita un movimiento. El que ama se involucra con Aquel que es amor y se manifiesta como amor. La belleza es la carne de lo que permanece porque es verdadero, y es verdadero porque es el bien que no pasa. Y este bien permanece porque derrota, al modo del triduo pascual, es decir, abrazándolo, a quien intenta eliminarlo.

Pablo escribe que el pueblo que Cristo formó para sí, entregándose a sí mismo, está «lleno de celo por las buenas obras» (Tt 2,14). Pero el término griego utilizado para decir que estas obras son «buenas» es kalōn: se trata, pues, de obras bellas, no porque manifiesten la destreza del pueblo o una idea noble o alguna elevada doctrina del bien, sino porque manifiestan a Cristo, Dios unido al hombre que finalmente puede vivir redimido.

La forma típica de pensar y actuar del cristiano es la divinidad-humanidad. Si no existiera esta novedad, las recomendaciones iniciales de Pablo sobre cómo deben vivir los ancianos, los casados y todos los que pertenecen a la comunidad cristiana serían idénticas a las que enseña el mundo. De hecho, en toda sociedad se proponen primero unos valores y luego, a través de la pedagogía, la acción política y la actividad cultural, se trata de estimular el esfuerzo del individuo para que esos valores se conviertan en práctica vivida y no se queden solo en una idea teóricamente proclamada y aceptada.

Ahora bien, si intentamos leer la homilética de los últimos siglos, lamentablemente no es raro encontrar que incluso una cierta parte de la predicación eclesial se ha estructurado según este modelo. De hecho, muchas homilías consistían prácticamente en una serie de indicaciones sobre lo que hay que hacer para ser buenos cristianos, sobre qué y cómo hay que pensar, sobre cómo hay que comportarse. Pero todo esto siempre partiendo de nuestro compromiso y no de la acogida de Cristo, sin fundarse en la experiencia bautismal de haber pasado con Él la muerte y de habernos despertado resucitados por el Padre en Cristo, su Hijo amado.

Pablo, en cambio, nos muestra que en Cristo hemos recibido un don gratuito que nos capacita para vivir manifestando el amor, de modo que precisamente a través de esta manifestación Cristo se hace presente.

En esta noche de Navidad, Pablo nos involucra en la Pascua de Cristo, el acontecimiento que marca el verdadero punto de inflexión de toda la historia. El arte auténticamente cristiano, es decir, el que se inspira en la zōē, muestra en las imágenes de la Navidad al Niño Jesús envuelto en vendas, como sucederá luego en el entierro. De hecho, como hemos escuchado, Pablo declara que Cristo se entregó, se entregó a sí mismo. Cristo nace para ser asesinado y liberarnos de la muerte, uniéndonos precisamente a su forma de morir, que se cumple según el designio de amor de la voluntad del Padre (cf. Ef 1,5).

Por eso, la forma de existencia de los cristianos inaugura una novedad absoluta. La forma de vida de los cristianos es la belleza. Pero es precisamente la belleza vivida a la manera de Cristo lo que constituye una novedad total. No se trata de adoptar formas que correspondan a los criterios de alguna filosofía estética, porque no hablamos de belleza en sentido estético. Tampoco una belleza de este tipo significa asumir formas perfectas para parecer perfectos según una forma exterior, ni suscitar la admiración de la perfección entendida en sentido clásico. Tampoco se trata de presentar un modelo de existencia según formas que atraen porque parecen tender hacia lo elevado, con el fin de suscitar un imaginario sobre el que proyectarse en sentido barroco.

Durante siglos, las iglesias y la catequesis se han llenado de este tipo de imaginario. Pero todo esto no ha llevado a los cristianos a vivir la experiencia de ser salvados en Cristo, amados por el Padre, no les ha llevado a experimentar la vida concreta como comunicación y manifestación de una humanidad vivida en la agapē, precisamente porque el hombre viejo, orientado hacia sí mismo y preocupado por sí mismo, ha muerto en Cristo (cf. Gal 2,19).

La vida que Cristo nos ha dado y que ha derramado en nosotros uniéndonos a su muerte es la luz (cf. Jn 1,4).

Orígenes escribía: «¿De qué te sirve que Cristo haya venido una vez en la carne, si no ha venido también en tu carne? Oremos para que su venida sea para nosotros cotidiana y podamos decir: «Ya no soy yo quien vive, sino que Cristo vive en mí» (Gál 2,20)» (In Luc. hom. 22,3).

Si Cristo no nace en nosotros, no sirve de nada celebrar: sería simplemente folclore. Pero si nace en nosotros, entonces tenemos en nosotros esa vida que es luz. Por eso ya no estamos en la oscuridad (cf. Jn 8,12), ni estamos marcados por las sombras, porque nos hemos convertido en lámparas encendidas. Esta luz, que brilla desde las figuras humanas limpiándolas de todas las sombras, es cada vez más difícil de ver en los últimos siglos en el arte de nuestras iglesias. Por eso, en esta noche de Navidad podemos decir que Cristo está naciendo hoy como una novedad radical en nuestro horizonte cristiano, cultural y existencial.

 

SEMILLAS es una publicación del Centro Aletti disponible todos los miércoles.
Cada semana, además del audio de la homilía dominical, estará disponible en el sitio de LIPA un comentario a las lecturas de la Liturgia del Domingo, como así también a las lecturas de la semana.

 

SLOVENŠČINA

Drugo poglavje Pisma Titu se začne z nizom spodbud in nasvetov, ki jih Pavel namenja različnim članom skupnosti. To stori v zelo jasnem in neposrednem jeziku, da bi izrecno povedal, kaj morajo storiti in kako morajo živeti. Takoj zatem Pavel zapiše to, kar smo pravkar slišali: »Razodela se je – to pomeni, da je postala vidna – Božja milost, ki prinaša odrešenje vsem ljudem« (Tit 2,11), torej je odrešenjska za vse ljudi. Božji zastonjski dar, ki je delo njegove ljubezni v človeku in ga človek sprejme ter živi kot odrešenje, je postal tako konkreten, da je postal viden.

Ljubezen je vidna v svojem svobodnem in zastonjskem podarjanju, vendar ta dar postane odrešenjski in deluje izključno v tistih, ki ga sprejmejo: »Kakor ste torej sprejeli Gospoda Kristusa Jezusa, v njem živite, ukoreninjeni in sezidani v njem ter utrjeni v veri« (Kol 2,6-7).

Če smo sprejeli Kristusa, se odrešenje v nas kaže v tem, da nismo več ukoreninjeni v sebi ali v neki religiji ali posebni miselnosti, ampak smo presajeni v Kristusa in On prebiva v nas (prim. Ef 3,7). In če Kristus postane vsebina našega bivanja, postane tudi naš način življenja: prav to je odrešenje, ki ga je mogoče zaznati, saj je resnično vidno. Ko človek v veri sprejme Kristusa, postane On vsebina življenja, ki zapolni praznino, ki jo je prej polnila lažna pobožnost. Prav to Pavel imenuje brezbožnost in posvetne želje. Tiste želje, ki jih svet skuša prebuditi v kristjanu in s tem v njem oživiti starega človeka, pokopanega v krstni vodi, postanejo nerodovitne in usahnejo prav zaradi Kristusa, ki prebiva v nas.

Nikolaj Kabazilas je dejal: »Tisti, ki živijo v Kristusu, so z neprekinjenim in nenehnim klicem poklicani po milosti, ki jo skrivnosti vtisnejo v dušo. Ta milost je, kakor pravi Pavel, Duh Božjega Sina, ki v njihovih srcih kliče: Aba, Oče. Tako vedno presegajo vse, da bi mogli vedno slediti Kristusu … Ničesar ne postavljajo pred Boga« (Življenje v Kristusu VIII, 3).

Odrešenje postavi človeka v povsem novo stanje. Če je etika v vseh časih skušala človeka učiti, kaj mora delati, kako se mora vesti ter kako in kaj mora misliti, je za kristjana vse to strnjeno v daru, ki je Kristus, ki je postal naše življenje (prim. Kol 3,4). On se torej razodeva v našem delovanju (prim. 1 Kor 12,6–11). Vera namreč deluje po zastonjski ljubezni (agapē) (prim. Gal 5,6), ki je razodetje Boga, ki je zastonjska ljubezen (prim. 1 Jn 4,8).

Izkušnja tega daru zastonjske ljubezni, ki se je razodel in postal viden, nas z upanjem usmerja k polnemu razodetju Boga, ki je naš Odrešenik Jezus Kristus. Bog se je razodel v popolni novosti odrešenja, ki ga je v Kristusu izvršil za nas, kot popoln in zastonjski dar. Kristus se je namreč daroval za nas vse do tega, da je bil zavrnjen in ubit prav v imenu religije (prim. Jn 19,7), da bi vstopil v kraljestvo smrti in nas iz njega iztrgal.

Ta dar v nas prižiga resnično upanje. Pri krstu smo namreč izkusili, da smo šli skozi smrt, se prebudili v Kristusu in z njim izšli iz smrti. Pavel piše, da zato hrepenimo po tem, da bi v polnosti spoznali razodetje Boga, ki je naš Odrešenik, prav v zastonjski ljubezni, s katero ga razodeva Jezus Kristus. Zaradi odrešenja lahko, izhajajoč iz Kristusa, Boga resnično spoznamo: Bog je takšen kot Kristus (prim. Heb 1,3).

Kristusova kri nas je umila in očistila, celo posvetila, se pravi, da nas je naredila za Njegove (prim. Heb 10,10-15). Udeleženi smo pri daru, ki smo ga sprejeli. Biti deležni Kristusa pomeni, da naš način bivanja in življenja postane njegovo razodetje. To pa je nekaj povsem edinstvenega. Ko dela nekega človeka razodevajo drugega, po ljubezni in kot ljubezen, se konkretno uresniči to, kar so kristjani imenovali lepota, kakor sta to v novejšem času mojstrsko izrazila Vladimir Solovjov in Pavel Florenski.

Lepota je uresničena ljubezen in je lepa zato, ker prebuja gibanje. Kdor ljubi, se poveže z Njim, ki je ljubezen, in se razodeva kot ljubezen. Lepota je meso tega, kar ostaja, ker je resnično, in je resnično, ker je dobro, ki ne mine. To dobro ostaja, ker premaguje – na način velikonočnega tridnevja, torej z objemom – tistega, ki ga želi uničiti.

Pavel piše, da je ljudstvo, ki si ga je Kristus vzgojil s tem, da je daroval samega sebe, »vneto za dobra dela« (Tit 2,14). Toda grški izraz, s katerim so ta dela označena kot »dobra«, je kalōn: gre torej za lepa dela, ne zato, ker bi razodevala sposobnost ljudstva ali plemenito idejo ali vzvišen nauk o dobrem, ampak zato, ker razodevajo Kristusa, Boga, združenega s človekom, ki končno lahko živi kot odrešen.

Kristjanov značilen način razmišljanja in delovanja je Bogo-človeškost. Če ne bi bilo te novosti, bi bila Pavlova začetna priporočila o tem, kako naj živijo starejši, zakonci in vsi člani krščanske skupnosti, enaka tistim, ki jih uči svet. Vsaka družba namreč najprej predlaga določene vrednote, nato pa s pedagogiko, političnim delovanjem in kulturno dejavnostjo skuša spodbuditi posameznikov napor, da te vrednote udejanji in ne ostanejo zgolj teoretično razglašena in sprejeta ideja.

Če beremo homiletiko zadnjih stoletij, žal ni redko opaziti, da je bil tudi del cerkvenega oznanjevanja zastavljen po tem vzorcu. Mnoge pridige so namreč v glavnem vsebovale niz navodil, kaj je treba storiti, da bi bili dobri kristjani, kaj in kako je treba misliti ter kako se je treba obnašati. Vse to pa je izhajalo iz našega prizadevanja in ne iz sprejetja Kristusa; nismo bili utemeljeni v krstni izkušnji, da smo z njim šli skozi smrt in nas je Oče v Kristusu, svojem ljubljenem Sinu, obudil.

Pavel pa pokaže, da smo v Kristusu prejeli zastonjski dar, ki nas usposablja, da z življenjem razodevamo ljubezen, tako da je prav po tem razodevanju Kristus navzoč.

V tej božični noči nas Pavel vključi v Kristusovo veliko noč – dogodek, ki pomeni resnični prelom celotne zgodovine. Pristno krščanska umetnost, to je tista, ki črpa iz življenja kot zōē, v božičnih podobah prikazuje Dete Jezusa, povitega v povoje, kakor bo pozneje pri pokopu. Kakor smo namreč slišali, Pavel izjavlja, da se je Kristus daroval, izročil. Kristus se rodi zato, da bi bil ubit in nas osvobodil smrti, in sicer s tem, da nas združi s svojim načinom umiranja, ki se uresniči po blagohotnem načrtu Očetove volje (prim. Ef 1,5).

Zato oblika bivanja kristjanov uvaja popolno novost. Oblika življenja kristjanov je lepota. Toda prav lepota, živeta na Kristusov način, je popolna novost. Ne gre za to, da bi si dali oblike, ki ustrezajo merilom kakšne estetske filozofije, saj ne govorimo o lepoti v estetskem smislu. Prav tako ne gre za to, da bi prevzeli popolne oblike, da bi se zdeli na zunaj popolni, niti za to, da bi zbujali občudovanje popolnosti v klasičnem smislu. Še manj gre za to, da bi predstavljali model bivanja v oblikah, ki privlačijo, ker se zdijo usmerjene navzgor in prebujajo predstave, v katere se projiciramo, kot v baroku.

S takimi umišljenimi podobami so bile stoletja napolnjene cerkve in kateheza. Toda vse to kristjanov ni pripeljalo do izkušnje, da so odrešeni v Kristusu in ljubljeni od Očeta, niti do izkustva konkretnega življenja kot sporočanja in razodetja človeškosti, živete v zastonjski ljubezni, ker je stari človek, usmerjen vase in zaskrbljen zase, v Kristusu umrl (prim. Gal 2,19).

Življenje, ki nam ga je Kristus podaril in ga vlil v nas, ko nas je združil s svojo smrtjo, je luč (prim. Jn 1,4).

Origen je zapisal: »Kaj ti koristi, da je Kristus nekoč prišel v mesu, če ni prišel tudi v tvoje meso? Molimo, da bi bil njegov prihod za nas vsakdanji in da bi mogli reči: ›Ne živim več jaz, ampak Kristus živi v meni‹ (Gal 2,20)« (Homilije o Luku 22,3).

Če se Kristus ne rodi v nas, je praznovanje zaman: bilo bi zgolj folklora. Če pa se rodi v nas, imamo v sebi življenje, ki je luč. Zato nismo več v temi (prim. Jn 8,12), ne zaznamujejo nas več sence, saj smo postali prižgane svetilke. Luč, ki sije iz človeških podob in jih očiščuje vseh senc, je v zadnjih stoletjih v umetnosti naših cerkva vse težje videti. Zato lahko v tej božični noči rečemo, da se Kristus danes rojeva kot radikalna novost na našem krščanskem, kulturnem in bivanjskem obzorju.

 

SEMENA je rubrika Centra Aletti, ki je na voljo vsako sredo.
Vsak teden je na spletni strani LIPE poleg nedeljske homilije v zvočni obliki (v italijanščini) na voljo tudi poglobitev Božje besede nedeljske ali praznične svete maše.

 

HRVATSKI

Drugo poglavlje Poslanice Titu započinje nizom poticaja i savjeta koje Pavao upućuje različitim članovima zajednice. To čini vrlo jasnim i izravnim jezikom kako bi izričito rekao što moraju činiti i kako trebaju živjeti. Odmah nakon toga, Pavao piše ono što smo upravo čuli: „Pojavila se doista – to znači da je postala vidljiva – milost Božja, spasiteljica svih ljudi“ (Tit 2,11). Dakle, ona je spasonosna za sve ljude. Božji besplatni dar – koji je djelo njegove ljubavi u čovjeku i koji čovjek prihvaća te živi kao otkupljenje – postao je tako konkretan da je postao vidljiv.

Ljubav je vidljiva u svom slobodnom i besplatnom darivanju, no taj dar postaje spasonosan i djeluje isključivo u onima koji ga prihvate: „Kao što primiste Krista Isusa, Gospodina, tako u njemu živite: ukorijenjeni i nazidani na njemu i učvršćeni vjerom” (Kol 2,6-7).

Ako smo prihvatili Krista, spasenje se u nama očituje u tome da nismo više ukorijenjeni u sebi ili u nekoj religiji ili posebnom mentalitetu, već smo presađeni u Krista i On prebiva u nama (usp. Ef 3,7). I ako Krist postane sadržaj našeg postojanja, On postaje i naš način života: upravo je to spasenje koje se može zamijetiti, jer je doista vidljivo. Kada čovjek u vjeri prihvati Krista, On postaje onaj sadržaj života koji ispunjava prazninu koju je prije ispunjavala lažna pobožnost. Upravo to Pavao naziva bezbožnošću i svjetovnim požudama. Te žudnje koje svijet pokušava probuditi u kršćaninu i time oživjeti starog čovjeka, pokopanog u krsnoj vodi, postaju neplodne i sahnu upravo zbog Krista koji prebiva u nama.

Nikola Kabasilas je rekao: „oni koji žive u Kristu pozvani su, trajnim i neprestanim pozivom, po milosti koja im je utisnuta u dušu po otajstvima. Ta je milost, kako kaže Pavao, Duh Sina Božjega koji viče u njihovim srcima: ‘Abba, Oče.’ Stoga sve zanemaruju kako bi mogli slijediti Krista… oni ništa ne stavljaju ispred Boga” (Život u Kristu VII, 3).

Spasenje postavlja čovjeka u sasvim novo stanje. Ako je etika u svim vremenima pokušavala čovjeka učiti što mora činiti, kako se mora ponašati te kako i što mora misliti, za kršćanina je sve to sažeto u daru – Kristu, koji je postao naš život (usp. Kol 3,4). On se dakle očituje u našem djelovanju (usp. 1 Kor 12,6-11). Vjera naime djeluje kroz besplatnu ljubav (agapē) (usp. Gal 5,6), koja je očitovanje Boga koji je besplatna ljubav (usp. 1 Iv 4,8).

Iskustvo tog dara besplatne ljubavi, koji se pojavio i postao vidljiv, s nadom nas usmjerava prema punoj objavi i očitovanju Boga, koji je naš Spasitelj Isus Krist. Bog se pojavio u potpunoj novosti spasenja koje je u Kristu izvršio za nas, kao potpun i besplatan dar. Krist se naime darovao za nas dotle da je bio odbačen i ubijen upravo u ime religije (usp. Iv 19,7) kako bi ušao u carstvo smrti i nas istrgnuo iz njega.

Taj dar u nama pali stvarnu nadu. Naime, na krštenju smo iskusili da smo prošli kroz smrt, probudili se u Kristu i s njim izišli iz smrti. Pavao piše da baš zato želimo u potpunosti spoznati očitovanje Boga koji je naš Spasitelj, upravo u besplatnoj ljubavi kojom Ga očituje Isus Krist. Zbog spasenja možemo, polazeći od Krista, Boga istinski spoznati: Bog je kao Krist (usp. Heb 1,3).

Kristova nas je krv oprala i očistila, čak posvetila, to jest učinila nas Njegovima (usp. Heb 10,10-15). Dionici smo dara koji smo prihvatili. Biti dionik Krista znači da naš način postojanja i života postaje njegovo očitovanje. A to je nešto sasvim jedinstveno. Kada djela neke osobe očituju drugoga po ljubavi i kao ljubav, konkretno se ostvaruje ono što su kršćani nazvali ljepotom, kako su to u novije vrijeme majstorski izrazili Vladimir Solovjov i Pavel Florenski.

Ljepota je ostvarena ljubav i lijepa je zato što pobuđuje gibanje. Tko ljubi, povezuje se s Njim koji je ljubav i očituje se kao ljubav. Ljepota je tijelo onoga što ostaje jer je istinito, a istinito je jer je dobro koje ne prolazi. To dobro ostaje jer pobjeđuje – na način pashalnog trodnevlja, to jest zagrljajem – onoga tko ga želi uništiti.

Pavao piše da narod koji je Krist sebi odgojio time što je darovao samoga sebe, „revnuje oko dobrih djela” (Tit 2,14). No grčki izraz kojim su ta djela označena kao „dobra” jest kalōn: radi se dakle o lijepim djelima, ne zato što ona očituju sposobnost naroda ili plemenitu ideju ili uzvišen nauk o dobru, već zato što očituju Krista, Boga sjedinjenog s čovjekom koji napokon može živjeti kao otkupljen.

Tipičan način razmišljanja i djelovanja kršćanina je Bogočovještvo. Da nije te novosti, Pavlove bi početne preporuke o tome kako trebaju živjeti stariji, supružnici i svi članovi kršćanske zajednice bile jednake onima koje uči svijet. Naime, svako društvo najprije predlaže određene vrijednosti, a zatim pedagogijom, političkim djelovanjem i kulturnom djelatnošću pokušava potaknuti napor pojedinca da te vrijednosti oživotvori i da ne ostanu tek teoretski proglašena i prihvaćena ideja.

Ako čitamo homiletiku posljednjih stoljeća, nažalost nije rijetkost primijetiti da se i dio crkvenog naviještanja provodio po tom obrascu. Naime, mnoge su propovijedi uglavnom sadržavale niz uputa o tome što treba činiti kako bismo bili dobri kršćani, što i kako treba misliti te kako se treba ponašati. Sve to je pak proizlazilo iz našeg zalaganja, a ne iz prihvaćanja Krista; nismo bili utemeljeni u krsnom iskustvu da smo s Njim prošli kroz smrt i da nas je Otac u Kristu, svome ljubljenom Sinu, uskrisio.

Pavao pak pokazuje da smo u Kristu primili besplatan dar koji nas osposobljava da životom očitujemo ljubav, tako da je upravo po tom očitovanju Krist prisutan.

U ovoj božićnoj noći, Pavao nas uključuje u Kristovu Pashu – događaj koji označava stvarnu prekretnicu cijele povijesti. Istinska kršćanska umjetnost, to jest ona koja crpi iz života kao zōē, u božićnim prizorima prikazuje Dijete Isusa povijeno u povoje, baš kao što će kasnije biti povijen pri ukopu. Krist se rađa zato da bi bio ubijen i oslobodio nas od smrti, i to time što nas sjedinjuje sa svojim načinom umiranja, koji se ostvaruje po dobrohotnom naumu Očeve volje (usp. Ef 1,5).

Zato oblik postojanja kršćana uvodi potpunu novost. Oblik života kršćana je ljepota. No upravo ljepota, življena na Kristov način, potpuna je novost. Ne radi se o tome da si dademo oblike koji odgovaraju mjerilima kakve estetske filozofije, jer ne govorimo o ljepoti u estetskom smislu. Također se ne radi o tome da preuzmemo savršene oblike kako bismo izvana izgledali savršeni, niti o tome da pobudimo divljenje savršenosti u klasičnom smislu. Još manje se radi o tome da predstavljamo model postojanja u oblicima koji privlače jer se čine usmjerenima prema gore i pobuđuju predodžbe u koje se projiciramo, kao u baroku.

Takvim izmišljenim slikama stoljećima su bile ispunjene crkve i kateheza. No sve to kršćane nije dovelo do iskustva da su spašeni u Kristu i ljubljeni od Oca, niti do iskustva konkretnog života kao priopćavanja i očitovanja čovještva življenog u besplatnoj ljubavi, jer je stari čovjek, usmjeren na sebe i zabrinut za sebe, u Kristu umro (usp. Gal 2,19).

Život koji nam je Krist darovao i ulio u nas kad nas je sjedinio sa svojom smrću, jest svjetlo (usp. Iv 1,4).

Origen je zapisao: „Što ti koristi da je Krist nekoć došao u tijelu, ako nije došao i u tvoje tijelo? Molimo da njegov dolazak za nas bude svakodnevan i da možemo reći: ‘Živim, ali ne više ja, nego živi u meni Krist’ (Gal 2,20)“ (Homilije o Luki 22,3).

Ako se Krist ne rodi u nama, svetkovanje je uzaludno: bilo bi tek folklor. Ako se pak rodi u nama, imamo u sebi život koji je svjetlo. Zato nismo više u tami (usp. Iv 8,12), ne obilježavaju nas više sjene, jer smo postali upaljene svjetiljke. Svjetlo koje sja iz ljudskih likova i čisti ih od svih sjena, u posljednjim je stoljećima u umjetnosti naših crkava sve teže vidjeti. Zato u ovoj božićnoj noći možemo reći da se Krist danas rađa kao radikalna novost na našem kršćanskom, kulturnom i egzistencijalnom obzoru.

 

SJEMENA je rubrika Centra Aletti dostupna svake srijede.
Svakog tjedna, osim nedjeljne propovijedi u audio obliku (na talijanskom), bit će dostupno na web stranici LIPA produbljivanje nedjeljnih ili blagdanskih čitanja euharistijske liturgije.

 

POLSKI

Drugi rozdział Listu do Tytusa rozpoczyna się serią napomnień i rad, które Paweł kieruje do różnych członków wspólnoty. Robi to, używając bardzo jasnego i bezpośredniego języka, aby wyjaśnić, co powinni robić i jak powinni żyć. Zaraz potem Paweł pisze to, co właśnie usłyszeliśmy: „Ukazała się bowiem łaska Boga, która niesie zbawienie wszystkim ludziom” (Tt 2,11), to znaczy, że łaska jest zbawcza dla wszystkich ludzi. Bezinteresowny dar Boga, który jest dziełem Jego miłości w człowieku i który człowiek przyjmuje i przeżywa jako odkupienie, stał się tak konkretny, że jest dostrzegalny.

Miłość jest widoczna w jej dobrowolnym i bezinteresownym dawaniu się, ale ten dar staje się zbawczy i działa wyłącznie w tych, którzy go przyjmują: „Jak więc przejęliście naukę o Chrystusie Jezusie jako Panu, tak w Nim postępujcie: zapuśćcie w Niego korzenie i na Nim dalej się budujcie, i umacniajcie się w wierze” (Kol 2,6-7).

Jeśli przyjęliśmy Chrystusa, zbawienie objawia się w nas poprzez to, że nie jesteśmy już zakorzenieni w sobie samych, w religii lub w określonym sposobie myślenia, ale zostaliśmy przeszczepieni w Chrystusa i On zamieszkał w nas (por. Ef 3,7). A jeśli Chrystus staje się treścią naszego istnienia, On sam staje się również naszym sposobem życia: właśnie to jest zbawienie, które można dostrzec, ponieważ jest naprawdę widoczne. Kiedy człowiek w wierze przyjmuje Chrystusa, staje się On treścią życia, która wypełnia pustkę, tę którą wcześniej wypełniała fałszywa pobożność. Właśnie to Paweł nazywa bezbożnością i światowymi pragnieniami. Te pragnienia, które świat chciałby rozbudzić w chrześcijaninie, ożywiając w ten sposób starego człowieka, który został pogrzebany w wodach chrztu, stają się bezowocne i wysychają dzięki Chrystusowi, który w nas mieszka.

Mikołaj Kabasilas mówił: „Ci, którzy żyją w Chrystusie, są powołani nieustannym i nieprzerwanym wezwaniem dzięki łasce wyrytej w duszy przez misteria. Łaska ta, jak mówi Paweł, jest Duchem Syna Bożego, który woła w ich sercach: Abba, Ojcze. W ten sposób zawsze przechodzą ponad wszystkim, aby nieustannie podążać za Chrystusem… Nie przedkładają niczego ponad Boga” (O życiu w Chrystusie).

Zbawienie stawia człowieka w zupełnie nowej sytuacji. Jeśli w każdej epoce etyka starała się nauczyć człowieka, co ma robić i jak ma się zachowywać, jak i co ma myśleć, to dla chrześcijanina wszystko to znajduje swoje uosobienie w darze, jakim jest Chrystus, który staje się naszym życiem (por. Kol 3,4). To On więc objawia się w naszym działaniu (por. 1 Kor 12,6-11). Wiara bowiem urzeczywistnia się w agapē (por. Ga 5,6) i jest objawieniem Boga, który jest agapē (por. 1 J 4,8).

Doświadczenie tego daru agapē, który się objawił i stał się widoczny, kieruje nas z nadzieją ku pełnemu objawieniu i manifestacji Boga. On jest naszym Zbawicielem Jezusem Chrystusem. Bóg objawił się w całkowitej nowości zbawienia, którego dla nas dokonał w Chrystusie, jako całkowity i bezinteresowny dar. Chrystus bowiem ofiarował siebie za nas, aż do odrzucenia i śmierci w imię religii (por. J 19,7), aby wejść do królestwa śmierci i wyrwać nas z niego.

To właśnie ten dar rozbudza w nas prawdziwą nadzieję. W rzeczywistości, poprzez chrzest doświadczamy przejścia przez śmierć i powracamy do życia w Chrystusie, wychodząc wraz z Nim ze śmierci. Dlatego, jak pisze Paweł, pragniemy w pełni poznać objawienie Boga, który jest naszym Zbawicielem, właśnie w tej agapē, w której objawia Go Chrystus Jezus. To dzięki zbawieniu możemy naprawdę poznać Boga, zaczynając od Chrystusa: Bóg jest taki jak Chrystus (por. Hbr 1,3).

Krew Chrystusa obmyła nas i oczyściła, a nawet uświęciła, czyli uczyniła nas Jego własnością (por. Hbr 10,10-15). Jesteśmy uczestnikami daru, który przyjęliśmy. Bycie uczestnikami Chrystusa oznacza, że nasz sposób bycia i życia staje się Jego manifestacją. Jest to coś absolutnie wyjątkowego. Kiedy czyny człowieka manifestują drugą osobę poprzez miłość i jako miłość, wtedy urzeczywistnia się to, co chrześcijanie nazwali pięknem, jak to znakomicie wyrażali w ostatnich czasach Włodzimierz Sołowjow i Paweł Florenski.

Piękno jest urzeczywistnioną miłością i jest pięknem, ponieważ wywołuje pewien ruch. Ten, kto kocha, angażuje się w relację z Tym, który jest miłością i objawia się jako miłość. Piękno jest istotą tego, co pozostaje, ponieważ jest prawdziwe, a jest prawdziwe, ponieważ jest dobrem, które nie przemija. I to dobro pozostaje, ponieważ pokonuje, na sposób Triduum paschalnego – obejmując je, tych, którzy próbują je wyeliminować.

Paweł pisze, że lud, który Chrystus stworzył dla siebie, oddając samego siebie, jest „pełen gorliwości do dobrych uczynków” (por. Tt 2,14). Jednak greckim terminem używanym do określenia tych uczynków jako „dobrych” jest termin kalōn: są to zatem uczynki piękne nie dlatego, że ukazują one umiejętności ludu, szlachetną ideę lub jakąś wzniosłą doktrynę dobra, ale dlatego, że ukazują Chrystusa, Boga zjednoczonego z człowiekiem, który w końcu może żyć jako odkupiony.

Typowym sposobem myślenia i działania chrześcijanina jest Bogoczłowieczeństwo. Gdyby nie było tej nowości, początkowe zalecenia Pawła dotyczące tego, jak powinni żyć starsi, małżonkowie i wszyscy należący do wspólnoty chrześcijańskiej, byłyby identyczne z tymi nauczanymi przez świat. W rzeczywistości w każdym społeczeństwie najpierw proponuje się pewne wartości, a następnie poprzez pedagogikę, działania polityczne i kulturalne stara się pobudzać wysiłki jednostki, aby wartości te stały się praktyką życiową, a nie pozostały jedynie teoretycznie głoszoną i akceptowaną ideą.

Jeśli spróbujemy zapoznać się z homiletyką ostatnich stuleci, niestety nierzadko zauważymy, że również pewna część kazań kościelnych była oparta na tym modelu. Wiele homilii składało się bowiem praktycznie z serii wskazówek dotyczących tego, co należy robić, aby być dobrym chrześcijaninem, o czym i jak należy myśleć, jak należy się zachowywać. Ale wszystko to zawsze wynika z naszego zaangażowania, a nie z przyjęcia Chrystusa, nie opiera się na doświadczeniu chrztu, w którym przeszliśmy wraz z Nim śmierć i obudziliśmy się wskrzeszeni przez Ojca w Chrystusie, Jego umiłowanym Synu.

Paweł natomiast pokazuje, że w Chrystusie otrzymaliśmy darmowy dar, który pozwala nam żyć, okazując miłość, tak że właśnie poprzez to okazywanie Chrystus staje się obecny.

W tę noc Bożego Narodzenia Paweł włącza nas w Paschę Chrystusa – wydarzenie, które stanowi prawdziwy punkt zwrotny całej historii. Autentycznie chrześcijańska sztuka, czyli ta, która czerpie z zōē, w obrazach Bożego Narodzenia przedstawia Dzieciątko Jezus owinięte w płótna, tak jak to będzie miało miejsce podczas pogrzebu.

W rzeczywistości, jak słyszeliśmy, Paweł oświadcza, że Chrystus oddał się, poświęcił się. Chrystus narodził się, aby zostać zabitym i uwolnić nas od śmierci, właśnie łącząc nas ze swoim sposobem umierania, który dokonuje się zgodnie z planem miłości Ojca (por. Ef 1,5).

Dlatego forma egzystencji chrześcijan stanowi absolutną nowość. Formą życia chrześcijan jest piękno. Ale to właśnie piękno przeżywane na wzór Chrystusa jest całkowitą nowością. Nie chodzi tu o przyjmowanie form odpowiadających kryteriom jakiejś filozofii estetycznej, ponieważ nie mówimy o pięknie w sensie estetycznym.

Takie piękno nie oznacza przyjmowania idealnych form, aby wyglądać idealnie pod względem zewnętrznym, ani też wzbudzania podziwu dla doskonałości rozumianej w klasycznym sensie. Nie chodzi też o przedstawienie modelu egzystencji w formie, która przyciąga, ponieważ wydaje się dążyć do tego, co wzniosłe, aby wywołać wyobrażenie, na które można coś projektować w barokowym sensie.

Przez wieki kościoły i katecheza zostały wypełnione taką wyobraźnią. Jednak nie doprowadziło to chrześcijan do doświadczenia zbawienia w Chrystusie, bycia kochanymi przez Ojca, nie doprowadziło do doświadczenia konkretnego życia jako komunikacji i manifestacji człowieczeństwa przeżywanego w agapē właśnie dlatego, że stary człowiek, zorientowany na siebie i troszczący się o siebie, umarł w Chrystusie (por. Ga 2,19).

Życie, które Chrystus nam dał i które wlał w nas, łącząc nas ze swoją śmiercią, jest światłem (por. J 1,4).

Orygenes pisał: „Jaki pożytek z tego, że Chrystus przyszedł kiedyś w ciele, jeśli nie przyszedł również w twoim ciele? Módlmy się, aby Jego przyjście było dla nas codzienne i abyśmy mogli powiedzieć: «To już nie ja żyję, ale Chrystus żyje we mnie» (Ga 2,20)”.

Jeśli Chrystus nie rodzi się w nas, nie ma sensu świętować: byłoby to po prostu folklorem. Ale jeśli rodzi się w nas, wtedy mamy w sobie życie, które jest światłem. Dlatego nie jesteśmy już w ciemności (por. J 8,12) ani nie jesteśmy naznaczeni cieniem, ponieważ staliśmy się zapalonymi lampami.

Ta światłość, która rozjaśnia postacie ludzkie, oczyszczając je ze wszystkich cieni, jest coraz trudniejsza do dostrzeżenia w sztuce ostatnich stuleci w naszych kościołach. Dlatego w tę noc Bożego Narodzenia możemy powiedzieć, że Chrystus rodzi się dzisiaj jako radykalna nowość na naszym chrześcijańskim, kulturowym i egzystencjalnym horyzoncie.

 

ZIARNA są rubryką Centro Aletti udostępnianą w każdą środę.
Każdego tygodnia, oprócz homilii niedzielnej w formie audio, na stronie LIPA będzie do dyspozycji pogłębienie czytań liturgicznych z eucharystii niedzielnej bądź świątecznej