[SEMI] DOMENICA DI PASQUA (ANNO A) 2

ITALIANO

Per Paolo il punto di partenza è la nostra risurrezione con Cristo, che avviene nel battesimo. Paolo fa vedere addirittura che non solo siamo stati risuscitati dal Padre con Cristo, ma siamo con lui messi in cielo e in lui siamo lì seduti (cf Ef 2,6).

Dunque questa parola della seconda lettura, “cercate le cose di lassù, dove è Cristo” (Col 3,1), non permette molti astrattismi o idealismi, perché i battezzati hanno ormai una dimora nella quale vivono e sperimentano le cose che caratterizzano Cristo e il regno dei cieli. Noi veniamo “trasferiti nel regno del Figlio del suo amore” (Col 1,13), perciò il nostro vero domicilio è il corpo di Cristo risorto. Infatti, il nostro io, quello che emerge dalla natura umana, è morto, è stato sepolto ed è risuscitato come io filiale in Cristo Gesù: questa è la novità della vita in cui camminiamo da battezzati (cf Rm 6,4-5).

La grande novità è che, in Cristo, abbiamo partecipato al suo morire e abbiamo conosciuto il Padre (cf 1Gv 2,14) che ci ha con-risuscitati con il suo Figlio (Ef 2,5; cf Col 2,12-13). Per questo possiamo conoscere personalmente la vita vera, che è soltanto quella che non finisce sottoterra, nella corruzione.

Non solo: in Cristo partecipiamo al compimento della natura umana, che viene liberata dall’impero del diavolo il quale, attraverso la paura della morte, tiene in schiavitù l’io che emerge da tale natura umana (cf Eb 2,14-15). A causa dell’inganno del tentatore, l’uomo è convinto di doversi impegnare con tutte le forze per rendersi simile a Dio e crede di poter usare a proprio piacimento del creato e di tutto quanto incontra per raggiungere questo obiettivo.

Ma, con la pasqua, questo inganno è stato smascherato: il Figlio di Dio è venuto e ci ha portato con sé al Padre (cf Gv 14,3).

Lui è sceso ed è risalito con noi, non come un eroe che ha superato la morte, ma ci ha unito a sé rendendoci partecipi della sua umanità.

“Dio è nella carne perché bisognava che fosse […] ricondotta all’amicizia con Dio questa carne a lui nemica e venisse riportata in cielo la carne che dal paradiso era caduta” (Basilio Magno, Homilia in sanctam Christi generationem, 2).

E, senza che noi dovessimo fare nulla, gratuitamente (cf Rm 3,24), semplicemente per aver accolto la sua venuta, il suo amore per noi ha cambiato la nostra esistenza. Noi sappiamo per esperienza che, con Cristo e in Cristo, l’agapē è l’unica realtà che rimane (cf 1Cor 13,13) e che oltrepassa persino la morte (cf 1Gv 3,14). La morte, infatti, in Cristo è vissuta come la massima manifestazione di Dio Padre che, nel Figlio, fa partecipare pienamente l’uomo all’agapē.

“Lo Spirito immette una forza che vivifica, facendo passare le nostre anime dalla morte alla vita piena. Questo è il rinascere dall’acqua e dallo Spirito” (Basilio Magno, Trattato sullo Spirito Santo, XV, 35).

Fuori di Cristo, il triduo pasquale non è che sofferenza, dolore, un congedo da questa vita fatta di grida e lacrime, che conduce inevitabilmente alla morte e al lutto. In Cristo, invece, il triduo pasquale diventa il passaggio, la via nuova e vivente (cf Eb 10,20) che ci porta davanti al trono dell’Agnello e del Padre (cf Ap 14,1). È a questa mèta che noi abbiamo libero accesso in Cristo – come viene precisato sempre in Eb 10,19 – e qui ci nutriamo della luce e di ciò che la luce nei cieli ci manifesta.

“La città non ha bisogno della luce del sole, né della luce della luna: la gloria di Dio la illumina e la sua lampada è l’Agnello” (Ap 21,23).

L’Agnello è la luce, l’unica luce, per il modo con cui Cristo si è donato: senza fare del male a nessuno, senza difendersi, offrendosi con amore, umiltà, mitezza (cf 1Pt 2,22-23). Per questo egli è la luce senza tramonto, l’indistruttibile manifestazione della zōē, che rende la natura umana come una lampada che fa trasparire questa vita.

Lo Spirito Santo ci rende partecipi, in Cristo, proprio di quella zōē che si realizza al modo dell’amore dell’Agnello.

Non solo: vedendo “le cose di lassù” (Col 3,1) con Cristo, scopriamo che non c’è più “alcun tempio; il Signore Dio, l’Onnipotente, e l’Agnello sono il suo tempio” (Ap 21,22).

È proprio a partire dalla Gerusalemme celeste che emerge che possiamo vedere come per Cristo la via della religione non è la via della zōē. I capi religiosi, i sommi sacerdoti e i “perfetti” religiosi, i farisei, decidono infatti di uccidere Cristo per proteggere il tempio, nel timore che i romani potessero distruggerlo a causa delle opere compiute da Cristo (cf Gv 11,47-48). Il tempio era per loro un luogo sacro. Questi uomini esercitavano il potere sul popolo e cercavano di difendere il tempio, legato a questo loro potere, ad ogni costo, agendo con evidente falsità contro Cristo, e quindi contro il Padre che lo ha mandato.

La difesa del tempio rappresenta infatti la difesa del sistema della religione, innestato a sua volta nel potere della politica e dei privilegi dell’impero romano, nel quale i capi fondavano i loro privilegi che alla fine si rivelano un agire contro Dio Padre, il quale ha tanto amato il mondo da donare il suo Figlio, affinché gli uomini possano essere vivificati dalla loro stessa vita (cf Gv 3,16).

Cristo si consegna loro ed essi distruggono il suo corpo, che è il vero tempio (cf Gv 2,21). Ma il Padre lo risuscita e al terzo giorno Cristo si presenta ai suoi apostoli dritto in piedi (cf Gv 20,14.19). Dunque, il tempio non solo è ricostruito, ma addirittura è splendente come il sole che Cristo manifesta nella trasfigurazione (cf Mt 17,2).

Paolo ci invita, perciò, a vivere la fede, a vivere in Cristo e ad adorare Dio “in spirito e verità” (Gv 4,24). È nello Spirito che si celebra il culto, dal momento che Egli versa nel nostro cuore l’amore, cioè l’agapē (cf Rm 5,5; Rm 1,9). Il vero culto è offrire i nostri corpi come sacrificio vivente, santo e gradito a Dio (cf Rm 12,1) e la verità – come ha dimostrato nei suoi studi il grande biblista de la Potterie – è l’amore della relazione Padre-Figlio. Ecco, dunque, la via della fede che opera nell’agapē (cf Gal 5,6) e che si realizza proprio vivendo l’umanità come l’ha vissuta Cristo.

“Scelti da Dio, santi e amati, rivestitevi dunque di sentimenti di tenerezza, di bontà, di umiltà, di mansuetudine, di magnanimità, sopportandovi a vicenda e perdonandovi gli uni gli altri, se qualcuno avesse di che lamentarsi nei riguardi di un altro. Come il Signore vi ha perdonato, così fate anche voi” (Col 3,12-13).

Questa è la missione di ogni battezzato nella storia, a partire dall’esperienza e dalla conoscenza “di lassù”, dal Cristo nella gloria: “Perché tutti siano una sola cosa; come tu, Padre, sei in me e io in te, siano anch’essi in noi, perché il mondo creda che tu mi hai mandato” (Gv 17,21).

E l’amore che lo Spirito Santo ci dona ci permette di vedere Cristo nel fratello, così da poterlo servire, tanto che Cristo dirà: “Tutto quello che avete fatto a uno solo di questi miei fratelli più piccoli, l’avete fatto a me” (Mt 25,40). Per fare questo non è necessario alcun tempio, nessun abito distintivo, tantomeno qualche idea o dottrina particolare e neppure delle strutture, che spesso finiscono solo per nascondere la persona nella sua concretezza, il suo volto, i suoi gesti, la sua vita.

“Cercare le cose di lassù” vuol dire vedere e riconoscere Cristo nella relazione a chi è prossimo a noi.

 

SEMI è la rubrica del Centro Aletti disponibile ogni mercoledì.
Ogni settimana, oltre all’omelia della domenica in formato audio, sarà disponibile sul sito LIPA un approfondimento delle letture della liturgia eucaristica domenicale o festiva.

 

ENGLISH

For Paul, the starting point is our resurrection with Christ, which takes place through baptism. Paul even shows that not only has the Father raised us with Christ, but we have been placed in heaven with him and seated in the heavens in him (cf. Eph 2:6).

Therefore, this passage from the second reading, “seek what is above, where Christ is” (Col 3:1), does not allow for much abstraction or idealism, because those who are baptized now have a dwelling place, in which they live and experience the things that characterize Christ and the kingdom of heaven. We have been “transferred to the kingdom of his beloved Son,” (Col 1:13); therefore, our true home is the body of the risen Christ. Indeed, our “I,” the one that arises from human nature, has died, been buried, and has been raised as a filial “I” in Christ Jesus: this is the newness of life in which we walk as baptized persons (cf. Rom 6:4-5).

The great newness is that, in Christ, we have participated in his death and have come to know the Father (cf. 1 John 2:14), who has co-resurrected us with his Son (Eph 2:5; cf. Col 2:12-13). For this reason, we can personally know true life, which is that which does not end up beneath the earth, in corruption.

Moreover, in Christ, we participate in the fulfillment of human nature, which is liberated from the dominion of the devil, who, through the fear of death, enslaves the “I” that arises from this human nature (cf. Heb 2:14-15). Because of the tempter’s deception, humankind is convinced that it must exert all its efforts to become like God, and believes that it can use creation and everything it encounters at its own discretion to achieve this goal.

But with Christ’s Pasch, this deception was exposed: the Son of God came and took us with Him to the Father (cf. John 14:3).

He descended and ascended with us, not as a hero who overcame death, but by uniting us to Himself, making us partakers of His humanity.

“God is in the flesh because it was necessary […] to bring this flesh, which was hostile to God, back into friendship with Him, and to bring back to heaven the flesh that had fallen from paradise.” (St. Basil the Great, Homily on the Holy Birth of Christ, 2.)

His love for us has changed our lives without us having to do anything, gratuitously (cf. Rom 3:24); we needed simply to accept his coming. We know from experience that, with Christ and in Christ, agapē (self-giving love) is the only reality that remains (cf. 1 Cor 13:13) and that it even transcends death (cf. 1 John 3:14). Indeed, in Christ, even death is experienced as the ultimate manifestation of God the Father, who, through the Son, enables humankind to participate fully in agapē.

“The Spirit pours in life-giving power, renewing in souls, which were dead in sin, the life they first possessed. This is what it means to be born again of water and Spirit.” (St. Basil the Great, Treatise on the Holy Spirit, XV, 35)

Outside of Christ, the Paschal Triduum is nothing but suffering and pain, a farewell to this life made up of lamentation and tears, which inevitably leads to death and mourning. In Christ, however, the Paschal Triduum becomes the passage, the new and living way (cf. Heb 10:20) that leads us to the throne of the Lamb and the Father (cf. Rev 14:1). It is to this destination that we have free access in Christ—again, as stated in Hebrews 10:19—and here we are nourished by the light and by what the light in heaven reveals to us.

“The city had no need of sun or moon to shine on it, for the glory of God gave it light, and its lamp was the Lamb.” (Rev 21:23)

The Lamb is the light, the one and only light, because of the way in which Christ gave himself: without doing wrong to anyone, without defending himself, offering himself with love, humility, and meekness (cf. 1 Pet 2:22-23). For this reason, He is the light that never sets, the indestructible manifestation of zōē (true life), which makes human nature like a lamp that radiates this life.

In Christ, the Holy Spirit enables us to share precisely in that zōē, which is realized in the manner of the Lamb’s love.

Moreover, by gazing at “what is above” (Col 3:1) with Christ, we discover that there is “no temple in the city, for its temple is the Lord God almighty and the Lamb” (Rev 21:22).

It is precisely from the perspective of heavenly Jerusalem that we can see how, for Christ, the path of “religion,” of religious practice for its own sake, is not the path of zōē. Indeed, the religious leaders, the chief priests, and the religious “perfect ones,” the Pharisees, decide to kill Christ in order to protect the temple, fearing that the Romans might destroy it because of the works performed by Christ (cf. John 11:47-48). For them, the temple was a sacred place. These men exercised power over the people and sought to defend the temple – which was linked to their power  – at all costs, acting with blatant deceit against Christ, and therefore against the Father who had sent Him.

Indeed, the defense of the temple represents the defense of the religious system, which in turn was rooted in the political power and privileges of the Roman Empire, upon which the leaders based their privileges. These privileges ultimately prove to be actions against God the Father, who loved the world so much that He gave His only Son, so that everyone who believes in Him may have eternal life (cf. John 3:16).

Christ surrenders himself to them, and they destroy his body, which is the true temple (cf. John 2:21). But the Father raises Him from the dead, and on the third day, Christ appears to His apostles standing upright (cf. John 20:14, 19). Thus, not only is the temple rebuilt, but it even shines like the sun, as Christ manifests in the Transfiguration (cf. Mt 17:2).

Therefore, Paul invites us to live the faith, to live in Christ, and to worship God “in spirit and truth” (John 4:24). It is in the Spirit that worship is celebrated, since He pours love, that is, agapē, into our hearts (cf. Rom 5:5; cf. Rom 1:9). True worship is to offer our bodies as a living, holy, and acceptable sacrifice to God (cf. Rom 12:1), and truth—as the great biblical scholar Ignace de la Potterie demonstrated in his studies—is the love of the Father-Son relationship. Thus, this is the path of faith that operates in agapē (cf. Gal 5:6) and that is realized precisely by living out humanity as Christ lived it out.

“Put on then, as God’s chosen ones, holy and beloved, heartfelt compassion, kindness, humility, gentleness, and patience, bearing with one another and forgiving one another, if one has a grievance against another; as the Lord has forgiven you, so must you also do.” (Col 3:12-13)

This is the mission of every baptized person throughout history, based on the experience and knowledge “from above,” from Christ in glory: “that they may all be one, as you, Father, are in me and I in you, that they also may be in us, that the world may believe that you sent me” (John 17:21).

And the love that the Holy Spirit gives us enables us to see Christ in our neighbor, so that we can serve Him, to the extent that Christ will say: “Amen, I say to you, whatever you did for one of these least brothers of mine, you did for me” (Mt 25:40). To do this, no temple is needed, no distinctive attire, much less any particular idea or teaching, nor even structures, which often end up merely concealing the person in his or her concreteness, his or her face, actions, and life.

To “seek what is above” means to see and recognize Christ in our relationships with those around us.

 

SEEDS, the Aletti Centre’s column, is available every Wednesday.
Every week, in addition to the Sunday homily in audio format, an in-depth study of the readings from the Sunday or festive Eucharistic liturgy will be available on the LIPA website.

 

ESPAÑOL

Para Pablo, el punto de partida es nuestra resurrección con Cristo, que tiene lugar en el bautismo. Pablo nos muestra incluso que no solo hemos sido resucitados por el Padre con Cristo, sino que hemos sido llevados con él al cielo y allí estamos sentados en él (cf. Ef 2,6).

Por lo tanto, esta palabra de la segunda lectura, «buscad las cosas de arriba, donde está Cristo» (Col 3,1), no deja lugar a muchos abstractos o idealismos, porque los bautizados tienen ya una morada en la que viven y experimentan las cosas que caracterizan a Cristo y al reino de los cielos. Somos «trasladados al reino del Hijo de su amor» (Col 1,13), por lo que nuestro verdadero domicilio es el cuerpo de Cristo resucitado. De hecho, nuestro yo, el que surge de la naturaleza humana, ha muerto, ha sido sepultado y ha resucitado como yo filial en Cristo Jesús: esta es la novedad de la vida en la que caminamos como bautizados (cf. Rom 6,4-5).

La gran novedad es que, en Cristo, hemos participado en su muerte y hemos conocido al Padre (cf. 1 Jn 2,14), que nos ha resucitado junto con su Hijo (Ef 2,5; cf. Col 2,12-13). Por eso podemos conocer personalmente la vida verdadera, que es únicamente aquella que no termina bajo tierra, en la corrupción.

Y no solo eso: en Cristo participamos en la plenitud de la naturaleza humana, que es liberada del dominio del diablo, quien, a través del miedo a la muerte, mantiene esclavizado al yo que surge de dicha naturaleza humana (cf. Hb 2,14-15). A causa del engaño del tentador, el hombre está convencido de que debe esforzarse con todas sus fuerzas por hacerse semejante a Dios y cree que puede utilizar a su antojo la creación y todo lo que encuentra para alcanzar este objetivo.

Pero, con la Pascua, este engaño ha sido desenmascarado: el Hijo de Dios ha venido y nos ha llevado consigo al Padre (cf. Jn 14,3).

Él descendió y ascendió con nosotros, no como un héroe que venció a la muerte, sino que nos unió a sí haciéndonos partícipes de su humanidad.

«Dios está en la carne porque era necesario que […] esta carne, enemiga de Dios, fuera reconciliada con Él y que la carne que había caído del paraíso fuera llevada de nuevo al cielo» (Basilio Magno, Homilia in sanctam Christi generationem, 2).

Y, sin que tuviéramos que hacer nada, de forma gratuita (cf. Rom 3,24), simplemente por haber acogido su venida, su amor por nosotros ha transformado nuestra existencia. Sabemos por experiencia que, con Cristo y en Cristo, el ágape es la única realidad que permanece (cf. 1 Cor 13,13) y que trasciende incluso a la muerte (cf. 1 Jn 3,14). La muerte, en efecto, en Cristo se vive como la máxima manifestación de Dios Padre, quien, en el Hijo, hace que el hombre participe plenamente del ágape.

«El Espíritu infunde una fuerza que vivifica, haciendo pasar nuestras almas de la muerte a la vida plena. Este es el renacer del agua y del Espíritu» (Basilio Magno, Tratado sobre el Espíritu Santo, XV, 35).

Fuera de Cristo, el Triduo Pascual no es más que sufrimiento, dolor, una despedida de esta vida hecha de gritos y lágrimas, que conduce inevitablemente a la muerte y al duelo. En Cristo, en cambio, el Triduo Pascual se convierte en el paso, el camino nuevo y vivo (cf. Hb 10,20) que nos lleva ante el trono del Cordero y del Padre (cf. Ap 14,1). Es a esta meta a la que tenemos libre acceso en Cristo —como se precisa también en Heb 10,19— y aquí nos alimentamos de la luz y de lo que la luz en los cielos nos manifiesta.

«La ciudad no necesita la luz del sol ni la luz de la luna: la gloria de Dios la ilumina y su lámpara es el Cordero» (Ap 21,23).

El Cordero es la luz, la única luz, por la forma en que Cristo se entregó: sin hacer daño a nadie, sin defenderse, ofreciéndose con amor, humildad y mansedumbre (cf. 1 P 2,22-23). Por eso es la luz que no se pone, la manifestación indestructible de la zōē, que convierte a la naturaleza humana en una lámpara que deja traslucir esta vida.

El Espíritu Santo nos hace partícipes, en Cristo, precisamente de esa zōē que se realiza a la manera del amor del Cordero.

Y no solo eso: al ver «las cosas de arriba» (Col 3,1) con Cristo, descubrimos que ya no hay «templo alguno; el Señor Dios, el Todopoderoso, y el Cordero son su templo» (Ap 21,22).

Es precisamente a partir de la Jerusalén celestial de donde surge que podemos ver cómo, para Cristo, el camino de la religión no es el camino de la zōē. Los líderes religiosos, los sumos sacerdotes y los «perfectos» religiosos, los fariseos, deciden de hecho matar a Cristo para proteger el templo, por temor a que los romanos lo destruyeran a causa de las obras realizadas por Cristo (cf. Jn 11,47-48). El templo era para ellos un lugar sagrado. Estos hombres ejercían poder sobre el pueblo y trataban de defender el templo, vinculado a su poder, a toda costa, actuando con evidente falsedad contra Cristo y, por tanto, contra el Padre que lo envió.

La defensa del templo representa, de hecho, la defensa del sistema religioso, arraigado a su vez en el poder político y en los privilegios del Imperio romano, en el que los líderes fundamentaban sus privilegios, que al final resultan ser una actuación contra Dios Padre, quien tanto amó al mundo que entregó a su Hijo, para que los hombres pudieran ser vivificados por su propia vida (cf. Jn 3,16).

Cristo se entrega a ellos y ellos destruyen su cuerpo, que es el verdadero templo (cf. Jn 2,21). Pero el Padre lo resucita y al tercer día Cristo se presenta ante sus apóstoles de pie (cf. Jn 20, 14.19). Así pues, el templo no solo es reconstruido, sino que resplandece como el sol que Cristo manifiesta en la transfiguración (cf. Mt 17,2).

Pablo nos invita, por tanto, a vivir la fe, a vivir en Cristo y a adorar a Dios «en espíritu y en verdad» (cf. Jn 4,24). Es en el Espíritu donde se celebra el culto, ya que Él derrama en nuestro corazón el amor, es decir, la agapē (cf. Rom 5,5; cf. Rom 1,9). El verdadero culto consiste en ofrecer nuestros cuerpos como sacrificio vivo, santo y agradable a Dios (cf. Rom 12,1) y la verdad —como ha demostrado en sus estudios el gran biblista de la Potterie— es el amor de la relación Padre-Hijo. He aquí, pues, el camino de la fe que obra en el ágape (cf. Gálatas 5,6) y que se realiza precisamente viviendo la humanidad tal y como la vivió Cristo.

«Como elegidos de Dios, santos y amados, revestíos, pues, de sentimientos de ternura, de bondad, de humildad, de mansedumbre y de magnanimidad; soportándoos unos a otros y perdonándoos mutuamente, si alguno tiene motivo de queja contra otro. Así como el Señor os ha perdonado, así hacedlo también vosotros» (Col 3,12-13).

Esta es la misión de todo bautizado en la historia, partiendo de la experiencia y del conocimiento «de allá arriba», de Cristo en la gloria: «Para que todos sean uno; como tú, Padre, estás en mí y yo en ti, que también ellos estén en nosotros, para que el mundo crea que tú me has enviado» (Jn 17,21).

Y el amor que el Espíritu Santo nos da nos permite ver a Cristo en el hermano, para poder servirle, hasta tal punto que Cristo dirá: «Todo lo que hicisteis a uno de estos mis hermanos más pequeños, a mí me lo hicisteis» (Mt 25,40). Para hacer esto no se necesita ningún templo, ningún hábito distintivo, y mucho menos alguna idea o doctrina particular, ni siquiera estructuras, que a menudo acaban solo por ocultar a la persona en su concreción, su rostro, sus gestos, su vida.

«Buscar las cosas de allá arriba» significa ver y reconocer a Cristo en la relación con quien está cerca de nosotros.

 

SEMILLAS es una publicación del Centro Aletti disponible todos los miércoles.
Cada semana, además del audio de la homilía dominical, estará disponible en el sitio de LIPA un comentario a las lecturas de la Liturgia del Domingo, como así también a las lecturas de la semana.

 

SLOVENŠČINA

Za Pavla je izhodišče naše vstajenje s Kristusom, ki se zgodi pri krstu. Pavel celo pokaže, da nas Oče ni samo obudil skupaj s Kristusom, ampak smo z njim tudi postavljeni v nebesa in smo tam v njem (prim. Ef 2,6).

Besede iz drugega berila, »iščite to, kar je zgoraj, kjer je Kristus« (Kol 3,1), ne dopuščajo veliko abstrakcij ali idealizmov, kajti krščeni že imajo bivališče, v katerem živijo in izkušajo stvari, ki označujejo Kristusa in nebeško kraljestvo. Mi smo namreč prestavljeni v kraljestvo njegovega ljubljenega Sina (prim. Kol 1,13), zato je naš pravi dom telo vstalega Kristusa. Naš »jaz«, ki izhaja iz človeške narave, je umrl, bil pokopan in je vstal kot sinovski jaz v Jezusu Kristusu: to je novost življenja, v kateri hodimo kot krščeni (prim. Rim 6,4-5).

Velika novost je v tem, da smo bili v Kristusu udeleženi pri njegovi smrti in smo spoznali Očeta (prim. 1 Jn 2,14), ki nas je skupaj s svojim Sinom obudil (Ef 2,5; prim. Kol 2,12-13). Zato lahko osebno spoznamo resnično življenje, ki je samo tisto, ki se ne konča pod zemljo, v razkroju.

Ne samo to, ampak v Kristusu tudi sodelujemo pri izpolnitvi človeške narave, ki je osvobojena oblasti hudiča, ki s strahom pred smrtjo zasužnjuje jaz, ki izhaja iz te človeške narave (prim. Heb 2,14-15). Zaradi skušnjavčeve prevare je človek prepričan, da se mora z vsemi močmi truditi, da bi postal podoben Bogu, in verjame, da lahko po lastni volji uporablja stvarstvo in vse, na kar naleti, da bi dosegel ta cilj.

Toda z veliko nočjo je bila ta prevara razkrita: Božji Sin je prišel in nas popeljal s seboj k Očetu (prim. Jn 14,3).

On je sestopil in se z nami znova povzpel, vendar ne kot junak, ki je premagal smrt, ampak nas je združil s seboj ter nas naredil deležne svoje človeškosti.

»Bog je v mesu, ker je bilo potrebno […] to meso, ki mu je bilo sovražno, spet pripeljati v prijateljstvo z Bogom in meso, ki je padlo iz raja, spet privesti v nebesa« (Bazilij Veliki, Homilija o Kristusovem rojstvu, 2).

In ne da bi morali mi karkoli storiti, zastonj (prim. Rim 3,24), preprosto zato, ker smo sprejeli njegov prihod, je njegova ljubezen do nas spremenila naš obstoj. Iz izkušnje vemo, da je s Kristusom in v Kristusu zastonjska ljubezen (agapē) edina resničnost, ki ostane (prim. 1 Kor 13,13) in gre celo preko smrti (prim. 1 Jn 3,14). V Kristusu namreč živimo smrt kot najvišje razodetje Boga Očeta, ki človeka v Sinu stori popolnoma deležnega zastonjske ljubezni.

»Duh vliva moč, ki oživlja, in daje našim dušam preiti iz smrti v polno življenje. To je ponovno rojstvo iz vode in Duha« (Bazilij Veliki, Razprava o Svetem Duhu, XV, 35).

Zunaj Kristusa velikonočno tridnevje ni nič drugega kot trpljenje, bolečina, slovo od življenja, polnega krikov in solz, ki neizogibno vodi v smrt in žalovanje. V Kristusu pa velikonočno tridnevje postane prehod, nova in živa pot (prim. Heb 10,20), ki nas vodi pred prestol Jagnjeta in Očeta (prim. Raz 14,1). Do tega cilja imamo v Kristusu prost dostop – kot je jasno rečeno tudi v Heb 10,19 – in se tam hranimo z lučjo in s tem, kar nam luč v nebesih razodeva.

»In mesto ne potrebuje sonca ne lune, da bi mu svetila, kajti Božje veličastvo ga je razsvetlilo in njegova svetilka je Jagnje« (Raz 21,23).

Jagnje je luč, edina luč, zaradi načina, s katerim se je Kristus daroval: ne da bi komu storil zlo, ne da bi se branil, ampak se je daroval z ljubeznijo, ponižnostjo in krotkostjo (prim. 1 Pt 2,22-23). Zato je on luč brez zatona, neuničljivo razodetje življenja kot zōē, ki naredi človeško naravo kakor svetilko, skozi katero sije to življenje.

Sveti Duh nas v Kristusu udeleži pri življenju kot zōē, ki se uresničuje na način Jagnjetove ljubezni.

Ne samo to: ko s Kristusom gledamo »to, kar je zgoraj« (Kol 3,1), odkrijemo, da tam ni več svetišča, »kajti njegovo svetišče je je Gospod Bog, Vsemogočni, in Jagnje« (Raz 21,22).

Prav iz nebeškega Jeruzalema, ki se pokaže, lahko vidimo, da za Kristusa pot religije ni pot življenja kot zōē. Verski voditelji, veliki duhovniki in »popolni« verniki, farizeji, so namreč sklenili, da bodo ubili Kristusa in tako zaščitili tempelj, saj so se bali, da bi ga Rimljani zaradi Kristusovih dejanj uničili (prim. Jn 11,47-48). Tempelj je bil zanje sveti kraj. Ti ljudje so imeli oblast nad ljudstvom. V svoji oblasti so imeli tudi tempelj in so ga skušali braniti za vsako ceno, pri tem pa so očitno krivično ravnali proti Kristusu in s tem proti Očetu, ki ga je poslal.

Obramba templja je namreč pomenila obrambo religioznega sistema, ki je bil povezan tudi s politično oblastjo in privilegiji rimskega imperija, na katerih so voditelji gradili svoje privilegije – ki pa so se navsezadnje izkazali kot delovanje proti Bogu Očetu, ki je tako ljubil svet, da je dal svojega Sina, da bi lahko ljudje prejeli življenje iz njegovega življenja (prim. Jn 3,16).

Kristus se jim izroči in oni uničijo njegovo telo, ki je pravi tempelj (prim. Jn 2,21). Toda Oče ga obudi in tretji dan Kristus pride ter se prikaže svojim apostolom (prim. Jn 20,14.19). Tempelj torej ni samo ponovno zgrajen, ampak celo zasije kakor sonce, kot je to Kristus pokazal pri spremenjenju (prim. Mt 17,2).

Zato nas Pavel vabi, naj živimo vero, naj živimo v Kristusu in častimo Boga »v duhu in resnici« (Jn 4,24). Bogoslužje se daruje v Duhu, saj on v naše srce vliva ljubezen, se pravi zastonjsko ljubezen (prim. Rim 5,5; Rim 1,9). Pravo bogoslužje je v tem, da damo svoja telesa v živo, sveto in Bogu všečno žrtev (prim. Rim 12,1), resnica pa je ljubezen odnosa med Očetom in Sinom, kot je v svojih študijah pokazal veliki svetopisemski učenjak de la Potterie. To je torej pot vere, ki deluje v zastonjski ljubezni (prim. Gal 5,6) in se uresničuje prav v tem, da živimo človeškost tako, kot jo je živel Kristus.

»Kot Božji izvoljenci, sveti in ljubljeni, si torej oblecite čim globlje usmiljenje, dobrotljivost, ponižnost, krotkost, potrpežljivost. Prenašajte drug drugega in odpuščajte drug drugemu, če se ima kateri kaj pritožiti proti kateremu. Kakor je Gospod odpustil vam, tako tudi vi odpuščajte« (Kol 3,12-13).

To je poslanstvo vsakega krščenega v zgodovini, ki izhaja iz izkušnje in spoznanja »od zgoraj«, od Kristusa v slavi: »Da bi bili vsi eno, kakor si ti, Oče, v meni in jaz v tebi, da bi bili tudi oni v naju, da bo svet veroval, da si me ti poslal« (Jn 17,21).

Ljubezen, ki nam jo daje Sveti Duh, pa nam omogoča, da vidimo Kristusa v bratu in mu lahko služimo, tako da bo Kristus rekel: »Kar koli ste storili enemu od teh mojih najmanjših bratov, ste meni storili« (Mt 25,40). Za to ni potreben noben tempelj, nobeno posebno oblačilo, še manj kakšna posebna ideja ali nauk, niti strukture, ki pogosto samo zakrijejo človeka v njegovi konkretnosti, njegov obraz, njegove geste in njegovo življenje.

»Iskati to, kar je zgoraj« pomeni videti in prepoznati Kristusa v odnosu do človeka, ki nam je blizu.

 

SEMENA je rubrika Centra Aletti, ki je na voljo vsako sredo.
Vsak teden je na spletni strani LIPE poleg nedeljske homilije v zvočni obliki (v italijanščini) na voljo tudi poglobitev Božje besede nedeljske ali praznične svete maše.

 

HRVATSKI

Za Pavla je polazište naše uskrsnuće s Kristom, koje se događa na krštenju. Pavao čak pokazuje da nas Otac nije samo uskrisio zajedno s Kristom, nego da smo s njim i posjednuti na nebu te smo tamo u njemu (usp. Ef 2, 6).

Riječi iz drugog čitanja, „tražite što je gore, gdje Krist sjedi“ (Kol 3, 1), ne dopuštaju puno apstrakcija ili idealizama, jer krštenici već imaju prebivalište u kojem žive i iskustveno doživljavaju ono što je svojstveno Kristu i kraljevstvu nebeskom. Mi smo, naime, preneseni u kraljevstvo njegova ljubljenog Sina (usp. Kol 1, 13), stoga je naše pravo prebivalište tijelo uskrslog Krista. Naše „ja“, koje proizlazi iz ljudske naravi, umrlo je, pokopano je i uskrsnulo kao sinovsko „ja“ u Kristu Isusu: to je novost života u kojoj hodimo kao krštenici (usp. Rim 6, 4-5).

Velika je novost u tome da smo u Kristu bili dionici njegove smrti i upoznali Oca (usp. 1 Iv 2, 14) koji nas je zajedno sa svojim Sinom uskrisio (Ef 2, 5; usp. Kol 2, 12-13). Zato možemo osobno upoznati istinski život, a to je samo onaj koji ne završava pod zemljom, u raspadanju.

Ne samo to, nego u Kristu sudjelujemo i u ispunjenju ljudske naravi, koja je oslobođena vlasti đavla, koji strahom od smrti drži u ropstvu ono „ja“ koje proizlazi iz te ljudske naravi (usp. Heb 2, 14-15). Zbog napasnikove prijevare čovjek je uvjeren da se mora svim silama truditi kako bi postao sličan Bogu te vjeruje da može svojevoljno koristiti stvoreni svijet i sve na što naiđe kako bi postigao taj cilj.

No s Pashom je ta prijevara razotkrivena: Sin Božji je došao i poveo nas sa sobom k Ocu (usp. Iv 14, 3).

On je sišao i s nama ponovno uzašao, ali ne kao heroj koji je pobijedio smrt, nego nas je sjedinio sa sobom i učinio nas dionicima svoga čovještva.

„Bog je u tijelu, jer je bilo potrebno […] to tijelo, koje mu je bilo neprijateljsko ponovno dovesti u prijateljstvo s Bogom, te tijelo koje je palo iz raja ponovno dovesti u nebo“ (Bazilije Veliki, Homilija o Kristovu rođenju, 2).

I bez potrebe da mi išta učinimo, besplatno (usp. Rim 3, 24), jednostavno zato što smo prihvatili njegov dolazak, njegova je ljubav prema nama promijenila naše postojanje. Iz iskustva znamo da je s Kristom i u Kristu besplatna ljubav (agapē) jedina stvarnost koja ostaje (usp. 1 Kor 13, 13) i ide čak i onkraj smrti (usp. 1 Iv 3, 14). U Kristu, naime, živimo smrt kao najvišu objavu Boga Oca koji čovjeka u Sinu čini potpuno dionikom besplatne ljubavi.

„Duh ulijeva moć koja oživljuje i daje našim dušama da prijeđu iz smrti u puninu života. To je ponovno rođenje iz vode i Duha“ (Bazilije Veliki, Rasprava o Duhu Svetom, XV, 35).

Izvan Krista, pashalno trodnevlje nije ništa drugo doli patnja, bol, oproštaj od života punog krikova i suza, koji neizbježno vodi u smrt i tugovanje. Međutim, u Kristu pashalno trodnevlje postaje prijelaz, novi i živi put (usp. Heb 10, 20) koji nas vodi pred prijestolje Jaganjca i Oca (usp. Otk 14, 1). Do toga cilja u Kristu imamo slobodan pristup – kako je jasno rečeno i u Heb 10, 19 – i tamo se hranimo svjetlošću i onim što nam svjetlost na nebu objavljuje.

„Gradu ne treba ni sunca ni mjeseca da mu svijetle. Ta slava ga Božja obasjala i svjetiljka mu Jaganjac!“ (Otk 21, 23).

Jaganjac je svjetlost, jedina svjetlost, zbog načina na koji se Krist darovao: ne učinivši nikome zla, ne braneći se, nego se prinio s ljubavlju, poniznošću i krotkošću (usp. 1 Pt 2, 22-23). Zato je on svjetlost bez zalaza, neuništiva objava života kao zōē, koji ljudsku narav čini poput svjetiljke kroz koju prosijava taj život.

Duh Sveti nas u Kristu čini dionicima života kao zōē, koji se ostvaruje na način Jaganjčeve ljubavi.

Ne samo to: kada s Kristom gledamo ono što je gore (usp. Kol 3, 1), otkrivamo da tamo više nema „Hrama (…) Ta Gospod, Bog, Svevladar, hram je njegov – i Jaganjac“ (Otk 21, 22).

Upravo iz nebeskog Jeruzalema koji se ukazuje, možemo vidjeti da za Krista put religije nije put života kao zōē. Vjerski poglavari, veliki svećenici i „savršeni“ vjernici, farizeji, odlučili su naime ubiti Krista kako bi zaštitili hram, jer su se bojali da će ga Rimljani zbog Kristovih djela uništiti (usp. Iv 11, 47-48). Hram je za njih bio sveto mjesto. Ti su ljudi imali vlast nad narodom. Pod svojom su vlašću imali i hram te su ga pokušavali obraniti pod svaku cijenu. Pri tome su očito nepravedno postupali prema Kristu, a time i prema Ocu koji ga je poslao.

Obrana hrama zapravo je značila obranu religijskog sustava, koji je bio povezan i s političkom moći te privilegijama Rimskog Carstva, na kojima su poglavari gradili svoje povlastice – a što se na posljetku pokazalo kao djelovanje protiv Boga Oca, koji je toliko ljubio svijet da je dao svoga Sina, kako bi ljudi mogli primiti život iz njegova života (usp. Iv 3, 16).

Krist im se predaje, a oni uništavaju njegovo tijelo, koje je pravi hram (usp. Iv 2, 21). Ali Otac ga uskrisuje i treći dan Krist dolazi te se ukazuje svojim apostolima stojeći (usp. Iv 20, 14.19). Dakle, hram nije samo ponovno sagrađen, nego čak i sja kao sunce, kao što je to Krist pokazao u svom preobraženju (usp. Mt 17, 2).

Zato nas Pavao poziva da živimo vjeru, da živimo u Kristu i klanjamo se Bogu „u duhu i istini“ (usp. Iv 4,24). Bogoštovlje se slavi u Duhu, jer On u naša srca ulijeva ljubav, to jest besplatnu ljubav (usp. Rim 5, 5; usp. Rim 1, 9). Pravo bogoštovlje jest u tome da svoja tijela prikažemo kao živu, svetu i Bogu ugodnu žrtvu (usp. Rim 12, 1), a istina je ljubav odnosa između Oca i Sina, kao što je u svojim studijama pokazao veliki biblijski stručnjak de la Potterie. To je dakle put vjere koja djeluje u besplatnoj ljubavi (usp. Gal 5, 6) i ostvaruje se upravo u tome da živimo čovještvo onako kako ga je živio Krist.

„Zaodjenite se dakle – kao izabranici Božji, sveti i ljubljeni – u milosrdno srce, dobrostivost, poniznost, blagost, strpljivost te podnosite jedni druge praštajući ako tko ima protiv koga kakvu pritužbu! Kao što je Gospodin vama oprostio, tako i vi!“ (Kol 3, 12-13).

To je poslanje svakoga krštenika u povijesti, koje proizlazi iz iskustva i spoznaje „odozgor“, od Krista u slavi: „da svi budu jedno kao što si ti, Oče, u meni i ja u tebi, neka i oni u nama budu, da svijet uzvjeruje da si me ti poslao“ (Iv 17, 21).

Ljubav koju nam daruje Duh Sveti omogućuje nam da vidimo Krista u bratu i da mu možemo služiti, tako da će Krist reći: „što god učiniste jednomu od ove moje najmanje braće, meni učiniste!“ (Mt 25, 40). Za to nije potreban nikakav hram, nikakva posebna odjeća, a još manje neka posebna ideja ili nauk, pa ni strukture, koje često samo prikrivaju čovjeka u njegovoj konkretnosti, njegovo lice, njegove geste i njegov život.

„Tražiti što je gore“ znači vidjeti i prepoznati Krista u odnosu prema čovjeku koji nam je blizu.

 

SJEMENA je rubrika Centra Aletti dostupna svake srijede.
Svakog tjedna, osim nedjeljne propovijedi u audio obliku (na talijanskom), bit će dostupno na web stranici LIPA produbljivanje nedjeljnih ili blagdanskih čitanja euharistijske liturgije.

 

POLSKI

Punktem wyjścia dla Pawła jest nasze zmartwychwstanie z Chrystusem, które dokonuje się w chrzcie. Paweł pokazuje wręcz, że nie tylko zostaliśmy wskrzeszeni przez Ojca razem z Chrystusem, ale także razem z Nim zostaliśmy umieszczeni w niebie i w Nim tam zasiadamy (por. Ef 2,6).

Zatem te słowa z drugiego czytania: „Szukajcie tego, co w górze, gdzie przebywa Chrystus” (Kol 3,1), nie pozostawiają miejsca na abstrakcyjne rozważania czy idealizm, ponieważ ochrzczeni mają już swoje miejsce, w którym żyją i doświadczają tego, co charakteryzuje Chrystusa i królestwo niebieskie.

Zostaliśmy przeniesieni do królestwa Jego umiłowanego Syna (por. Kol 1,13), dlatego naszym prawdziwym domem jest ciało zmartwychwstałego Chrystusa. Nasze „ja”, to, które wyłania się z natury ludzkiej, umarło, zostało pogrzebane i powstało do życia jako „ja” synowskie w Chrystusie Jezusie: to jest nowość życia, w którym kroczymy jako ochrzczeni (por. Rz 6,4-5).

Najważniejszą nowością jest to, że w Chrystusie uczestniczyliśmy w Jego śmierci i poznaliśmy Ojca (por. 1 J 2,14), który wskrzesił nas wraz ze swoim Synem (Ef 2,5; por. Kol 2,12-13). Dzięki temu możemy osobiście poznać prawdziwe życie, które jest jedynym życiem nie kończym się w grobie, w rozkładzie.

Co więcej: w Chrystusie uczestniczymy w wypełnieniu natury ludzkiej, która zostaje wyzwolona spod panowania diabła, który poprzez lęk przed śmiercią trzyma w niewoli „ja” wyłaniające się z tej natury (por. Hbr 2,14-15). Z powodu podstępu kusiciela człowiek jest przekonany, że musi z całych sił dążyć do upodobnienia się do Boga, i wierzy, że może dowolnie dysponować stworzeniem oraz wszystkim, co napotka na swojej drodze, aby osiągnąć ten cel.

Dzięki Passze Chrystusa to zwiedzenie zostało obnażone: Syn Boży przyszedł i zabrał nas ze sobą do Ojca (por. J 14,3).

On zstąpił i wstąpił razem z nami, nie jako bohater, który pokonał śmierć, lecz zjednoczył nas ze sobą, czyniąc nas uczestnikami swojej ludzkiej natury.

„Bóg jest w ciele, ponieważ trzeba było […] przywrócić przyjaźń z Bogiem temu ciału, które było Mu wrogie, i doprowadzić do nieba ciało, które upadło z raju” (Bazyli Wielki, Homilia o narodzeniu Chrystusa, 2).

I to bez żadnego wysiłku z naszej strony, całkowicie za darmo (por. Rz 3,24), po prostu dlatego, że przyjęliśmy Jego przyjście, Jego miłość do nas zmieniła nasze życie. Z doświadczenia wiemy, że wraz z Chrystusem i w Chrystusie agape jest jedyną rzeczywistością, która pozostaje (por. 1 Kor 13,13) i która przewyższa nawet śmierć (por. 1 J 3,14). Śmierć bowiem w Chrystusie jest przeżywana jako najwyższe objawienie Boga Ojca, który w Synu pozwala człowiekowi w pełni uczestniczyć w agape.

„Duch wnosi moc, która ożywia, przeprowadzając nasze dusze ze śmierci do pełni życia. To jest odrodzenie z wody i Ducha” (Bazyli Wielki, O Duchu Świętym, XV, 35).

Poza Chrystusem Triduum Paschalne jest jedynie cierpieniem, bólem, pożegnaniem z tym życiem pełnym krzyków i łez, które nieuchronnie prowadzi do śmierci i żałoby. W Chrystusie natomiast Triduum Paschalne staje się przejściem, nową i żywą drogą (por. Hbr 10,20), która prowadzi nas przed tron Baranka i Ojca (por. Ap 14,1). To właśnie do tego celu mamy swobodny dostęp w Chrystusie – jak podkreślono w Hbr 10,19 – i tam karmimy się światłem oraz tym, co objawia nam światło w niebiosach.

„I Miastu nie trzeba słońca ni księżyca, by mu świeciły, bo chwała Boga je oświetliła, a jego lampą – Baranek” (Ap 21,23). Baranek jest światłem, jedynym światłem, ze względu na sposób, w jaki Chrystus się ofiarował: nie czyniąc nikomu zła, nie broniąc się, oddając się z miłością, pokorą i łagodnością (por. 1 P 2,22-23). Dlatego jest On światłem, które nigdy nie gaśnie, niezniszczalnym przejawem zōē, który sprawia, że natura ludzka staje się niczym lampa, przez którą prześwituje to życie.

Duch Święty czyni nas uczestnikami w Chrystusie właśnie tego życia (zōē), które urzeczywistnia się na sposób miłości Baranka.

Co więcej: patrząc na „to, co w górze” (Kol 3,1) wraz z Chrystusem, odkrywamy, że nie ma już świątyni; bo jego świątynią jest Pan Bóg wszechmogący oraz Baranek (por. Ap 21,22).

To właśnie z perspektywy niebiańskiego Jeruzalem widać, że dla Chrystusa droga religii nie jest drogą życia (zōē). Przywódcy religijni, arcykapłani i „doskonali” religijni – faryzeusze – postanawiają bowiem zabić Chrystusa, aby chronić świątynię, obawiając się, że Rzymianie mogliby ją zniszczyć z powodu dzieł dokonanych przez Chrystusa (por. J 11,47-48). Świątynia była dla nich miejscem świętym. Sprawowali władzę nad ludem i starali się za wszelką cenę bronić świątyni związanej z ich władzą, działając w oczywisty sposób fałszywie przeciw Chrystusowi, a więc przeciw Ojcu, który Go posłał.

Obrona świątyni oznacza w istocie obronę systemu religijnego, powiązanego z władzą polityczną i przywilejami imperium rzymskiego, na których przywódcy opierali swoje uprzywilejowanie – co ostatecznie okazuje się działaniem przeciw Bogu Ojcu, który tak umiłował świat, że dał swojego Syna, aby ludzie mogli zostać ożywieni Jego własnym życiem (por. J 3,16).

Chrystus oddaje się im, a oni niszczą Jego ciało, które jest prawdziwą świątynią (por. J 2,21). Jednak Ojciec wskrzesza Go, a trzeciego dnia Chrystus ukazuje się swoim apostołom, stojąc w pełnej postaci (por. J 20, 14.19). Świątynia zostaje więc nie tylko odbudowana, ale wręcz lśni jak słońce, które Chrystus objawia podczas Przemienienia Pańskiego (por. Mt 17,2).

Paweł zachęca nas więc, abyśmy żyli wiarą, żyli w Chrystusie i oddawali cześć Bogu „w Duchu i prawdzie” (J 4,24). To w Duchu sprawuje się kult, ponieważ On rozlewa w naszych sercach miłość, czyli agape (por. Rz 5,5; Rz 1,9).

Prawdziwym kultem jest ofiarowanie naszych ciał jako żywej, świętej i miłej Bogu ofiary (por. Rz 12,1), a prawdą – jak wykazał w swoich badaniach wielki biblista de la Potterie – jest miłość w relacji Ojciec-Syn. Oto zatem droga wiary, która działa w agape (por. Ga 5,6) i która urzeczywistnia się właśnie poprzez przeżywanie człowieczeństwa tak, jak przeżył je Chrystus.

„Jako więc wybrańcy Boży – święci i umiłowani – obleczcie się w serdeczne miłosierdzie, dobroć, pokorę, cichość, cierpliwość, znosząc jedni drugich i wybaczając sobie nawzajem, jeśliby miał ktoś zarzut przeciw drugiemu: jak Pan wybaczył wam, tak i wy!” (Kol 3,12-13).

To jest misja każdego ochrzczonego w historii, począwszy od doświadczenia i poznania „tego, co w górze”, od Chrystusa w chwale: „aby wszyscy stanowili jedno; jak Ty, Ojcze, we Mnie, a Ja w Tobie, aby i oni stanowili w Nas jedno, aby świat uwierzył, żeś Ty Mnie posłał” (J 17,21).

A miłość, którą obdarza nas Duch Święty, pozwala nam dostrzec Chrystusa w bliźnim, abyśmy mogli mu służyć, tak że Chrystus powie: „Wszystko, co uczyniliście jednemu z tych moich najmniejszych braci, Mnie uczyniliście” (Mt 25,40). Aby to uczynić, nie potrzeba żadnej świątyni, żadnego charakterystycznego stroju, a tym bardziej jakiejś szczególnej idei czy doktryny, ani nawet struktur, które często kończą się jedynie na ukrywaniu osoby w jej konkretności, jej obliczu, jej gestach, jej życiu.

„Szukać tego, co w górze” oznacza widzieć i rozpoznawać Chrystusa w relacji z tym, kto jest nam bliski.

 

ZIARNA są rubryką Centro Aletti udostępnianą w każdą środę.
Każdego tygodnia, oprócz homilii niedzielnej w formie audio, na stronie LIPA będzie do dyspozycji pogłębienie czytań liturgicznych z eucharystii niedzielnej bądź świątecznej