[SEMI] SANTISSIMA TRINITÀ (ANNO A) 2

ITALIANO

Nicodemo va da Cristo di notte, ma ad un certo momento scompare dalla scena. È come se rimanesse nella notte. Infatti Cristo apre uno sguardo totalmente nuovo, e chi si muove all’interno degli schemi della religione non può seguire le aperture che Cristo suggerisce.

Nicodemo era “maestro di Israele” (Gv 3,10), come lo chiama Cristo; conosceva la Legge. Ora, proprio questa Legge, osservata in modo sempre più formale e minuzioso, con il tempo aveva portato il popolo a vivere l’alleanza secondo una relazionalità servile. Secondo questa visione, l’unica relazione tra Dio e l’uomo riconosciuta come giusta era quella fondata nel rapporto tra il Signore e i servi. E, tra il Signore e i servi, si imponevano i maestri della Legge e i capi, cioè la gerarchia religiosa.

Anche Nicodemo va da Cristo così e si rivolge a lui come ad un maestro (infatti lo chiama rabbi, Gv 3,2). Ma i discepoli, in qualche modo, intuivano che non si trattava di un maestro come tanti che erano maestri secondo la legge. Perciò cominciano ad anteporre al titolo di maestro quello di Signore. Cristo stesso dichiarerà di esserlo e manifesterà cosa significa essere Signore nell’esperienza concreta di lavare loro i piedi (cf Gv 13,13).

È interessante che i discepoli sentano Cristo come Signore proprio nel momento in cui Egli compie un servizio che neanche i servi ebrei avrebbero potuto fare, perché era ritenuto troppo umiliante. Infatti, proprio perché erano stati liberati dalla schiavitù in Egitto, gli ebrei erano chiamati a servire solo Dio. Perciò la Legge stessa proibiva loro di svolgere un servizio di così basso livello come quello di lavare i piedi a qualcuno.

Ma in quel momento, in Cristo che lava loro i piedi, i discepoli non vedono un semplice ebreo che si è offerto di compiere un servizio così umile e indegno. Era il Figlio di Dio, che si è fatto uomo e ha assunto la forma di servo (cf Fil 2,7). In questo modo Cristo ha innestato nella Legge dell’antica alleanza una novità che l’ha resa immediatamente antica, e dunque destinata a sparire (cf Eb 8,13).

Infatti, Cristo è un dono per gli uomini da parte del Padre. Proprio lui, il Figlio di Dio, viene innalzato con l’umanità che ha assunto “perché ‒ Cristo aggiunge ‒ chiunque crede in lui abbia la vita eterna (zōē)” (Gv 3,15). L’uomo viene innalzato e diventa la manifestazione della vita perché in Lui l’umanità è vissuta dal Figlio di Dio.

Mosè fece innalzare sul bastone il serpente, che era immagine della morte e divenne la guarigione per chi era stato morso dai serpenti. Ma questa guarigione era soltanto temporanea. Ora invece l’uomo, che pure è immagine di una esistenza segnata dalla morte, diventa luogo del dono della vita senza tramonto, perché l’umanità è unita al Figlio di Dio. Anzi, il Figlio di Dio vive da vero uomo quella umanità che ha assunto da sua madre.

Ora, questa immagine dell’uomo innalzato nell’umanità del Figlio di Dio, che è sceso e si è fatto uomo, fa vedere che cosa vuol dire rinascere dall’alto. Cristo ci unisce a sé, alla sua umanità, nell’evento della rivelazione suprema di Dio come amore, come agapē, che è il momento della morte sulla croce. Il battesimo racchiude il nostro innesto nella morte con Cristo, nella sepoltura con lui e nell’essere con-risuscitati con lui dal Padre (cf Col 2,12-14; Rm 6,3-7; Ef 2,5-6). In questo modo la presenza del Padre con il Figlio, nel suo essere uomo, diventa per noi immediata e assolutamente reale. Non c’è spazio per nessun astrattismo ideale né moralistico, né tantomeno per qualche immaginario tipico della religione.

Con il battesimo veniamo posti immediatamente in un’esistenza che ci fa vivere radicati nell’agapē e abitati dal Figlio, dalla sua stessa vita (cf Gal 3,27; Ef 3,17): ecco la rinascita dall’alto. L’uomo non è separato da Dio. L’uomo rinato “da acqua e Spirito” (cf Gv 3,5) nella vita-zōē, nell’amore-agapē testimoniato dal sangue del Figlio di Dio (cf 1Gv 3,16a), unito a Dio Padre proprio per la sua stessa vita e grazie al dono dello Spirito Santo che lo inabita (cf Rm 5,5), è messo in condizione di penetrare tutta la sua natura umana con l’amore di Cristo, così da viverla al modo di Cristo (cf Ef 4,1-2).

Dio Padre ha donato il suo Figlio affinché la morte diventi un parto, un rinascere dall’alto (cf Gv 3,3). Perciò l’uomo è stato innalzato, in modo da attraversare la morte e rinascere in una vita in cui, “anche se muore, vivrà” (Gv 11,25).

Ma quando subentra, da un lato, una mentalità più filosofica e giuridica e, dall’altro, una più religiosa e devozionale, questa verità di essere rinati e uniti con Dio Padre grazie allo Spirito Santo, che ci inabita, e di trovarci nel corpo di Cristo, morto e risorto, passa in secondo piano e cade progressivamente in oblio. Diventa qualcosa che non è più familiare all’esperienza e alla conoscenza dei cristiani, pur essendo la realtà fondante della nostra vita e ciò che la colma della pienezza di Dio (cf Ef 3,19).

Non appena ci collochiamo di fronte a Dio, anche se ad una distanza minima, ritorniamo ad una relazionalità servile. E anche se compiamo tutto quello che è prescritto dalla religione, non arriveremo mai a respirare la sua stessa vita e ad essere consanguinei di Cristo, come dice san Nicola Cabasilas: “Questo appunto è il gran bene della gloriosa adozione filiale. Essa non consiste in un puro suono verbale […] Qui si tratta di vera nascita e di vera comunione con l’Unigenito, non solo nel nome, ma nella realtà: comunione di sangue, di corpo, di vita. Quando il Padre stesso riconosce in noi le membra dell’Unigenito e scopre sui nostri volti l’effigie del Figlio, che ci può essere di più? Poiché li ha predestinati ad essere conformi all’immagine del Figlio suo” (N. Cabasilas, La vita in Cristo, IV, 4: PG 150, 600 B).

Ma questo linguaggio di unità tra l’uomo e Dio Padre sembra quasi strano, dal momento che abbiamo scordato che il cielo si è squarciato e non esiste più un Dio al di là, ma Dio è proprio qua. E chi vuole vederlo deve guardare la comunità dei battezzati: “Perché tutti siano una cosa sola; come tu, Padre, sei in me e io in te, siano anch’essi in noi, perché il mondo creda che tu mi hai mandato” (Gv 17,21).

Ecco la vera realtà dei cristiani che vivono la fede. La fede ci apre ad accogliere il dono del Padre e questa adesione al dono, al Figlio, ci dischiude la piena partecipazione alla vita della figliolanza in Cristo, Figlio amato del Padre. Generati dallo Spirito Santo, viviamo la vita di Dio, alla quale non arriverà mai chi è nato dalla carne, con tutte le filosofie, i moralismi e i devozionismi (cf Gv 3,6; 1Cor 1,21).

Perciò si manifesta una novità inedita: Dio non ha mandato il suo Figlio per giudicare e condannare gli uomini (cf Gv 3,17), che già sono condannati dalla morte. Il Figlio è stato donato affinché noi uomini potessimo avere la zōē eterna, perché solo chi ha la vita di Dio può vivere secondo il disegno della sua volontà, che è l’amore (cf Ef 1,5).

Chi non accoglie questo dono cerca di impegnarsi religiosamente, nella convinzione che lo sforzo per adempiere ciò che la religione prescrive farà vedere che è in cammino verso Dio. Ma Cristo dice che “chi non crede è già stato condannato” (Gv 3,18), perché la vita che vive è precaria e appartiene all’impero della morte e, proprio attraverso questo impegno religioso ‒ anche se definito con espressioni accattivanti ‒, finisce per arrivare a servire proprio l’impero della morte.

 

SEMI è la rubrica del Centro Aletti disponibile ogni mercoledì.
Ogni settimana, oltre all’omelia della domenica in formato audio, sarà disponibile sul sito LIPA un approfondimento delle letture della liturgia eucaristica domenicale o festiva.

 

ENGLISH

Nicodemus goes to Christ at night, but at a certain point he disappears from the scene. It is as though he remains in the night. For Christ opens up a wholly new perspective, and those who move within the confines of religious convention cannot follow the new horizons that Christ suggests.

Nicodemus was a “teacher of Israel” (Jn 3:10), as Christ calls him; he knew the Law. Now over time, this very Law, observed in an increasingly formal and meticulous manner, had led the people to live the covenant in terms of a servile relationship. The only relationship between God and the human person that this view recognised as correct was that founded on the relationship between a Lord and his servants. And, between a Lord and his servants, the teachers of the Law and the leaders, that is, the religious hierarchy, held sway.

Nicodemus approaches Christ in this way and addresses him as a teacher (indeed, he calls him rabbi, Jn 3:2). But the disciples, in some way, sensed that Christ was not a teacher like the many others who were teachers of the Law. Therefore, they began to place the title of Lord above that of teacher. Christ himself would declare that he was the Lord and would demonstrate what it means to be Lord through the concrete act of washing their feet (cf. Jn 13:13).

It is interesting that the disciples perceive Christ as Lord precisely at the moment when He performs a service that not even Jewish servants could have done because it was considered too humiliating. Indeed, because they had been freed from slavery in Egypt, the Jews were called to serve God alone. Therefore, the Law itself forbade them from performing such a lowly service as washing someone’s feet.

But at that moment, in Christ washing their feet, the disciples did not see a mere Jew who had offered to perform such a humble and unworthy service. It was the Son of God, who became man and took the form of a servant (cf. Phil 2:7). In this way, Christ introduced into the Law of the Old Covenant a new element that immediately rendered it obsolete and thus destined to disappear (cf. Heb 8:13).

Indeed, Christ is a gift to humanity from the Father. He himself, the Son of God, is lifted up with the humanity he assumed “so that ‒ Christ adds ‒ whoever believes in him may have eternal life (zōē)” (Jn 3:15). Humanity is lifted up and becomes the manifestation of life because in Christ humanity is lived by the Son of God.

Moses raised a serpent on a pole, an image of death that became healing for those who had been bitten by snakes. But this healing was only temporary. Now, however, the human person, who is likewise an image of an existence marked by death, becomes home to the gift of life without end, because humanity is united with the Son of God. Indeed, the Son of God lives out as a true man the humanity which he took from his mother.

Now, this image of a man raised up in the humanity of the Son of God, who came down and became man, shows what it means to be born again from above.

Christ unites us to himself, to his humanity, in the event of the supreme revelation of God as love, as agapē, which is the moment of death on the cross. Baptism encompasses our being grafted into death with Christ, into burial with him, and into being raised with him by the Father (cf. Col 2:12–14; cf Rom 6:3–7; cf Eph 2:5–6). In this way, the Father’s presence with the Son, in his being human, becomes for us immediate and absolutely real. There is no room for any idealistic or moralistic abstraction, nor indeed for any imagery typical of religion.

Through baptism we are immediately placed in an existence that enables us to live rooted in agapē and indwelt by the Son, by his very life (cf. Gal 3:27; cf. Eph 3:17): this is the rebirth from above. The human person is not separated from God. Rather, reborn “of water and the Spirit” (cf. Jn 3:5) into life—zōē—and into love—agapē—the human person is placed in the condition of having their entire human nature permeated with the love of Christ so as to live it in the manner of Christ (cf. Eph 4:1–2). That humanity is reborn into life and love is attested to by the blood of the Son of God (cf. 1 Jn 3:16a) who, through his own life, is united to God the Father and thanks to the gift of the Holy Spirit who dwells within him (cf. Rom 5:5).

God the Father gave his Son so that death might become a birth, a rebirth from above (cf. Jn 3:3). Therefore, humanity has been raised up so as to pass through death and be reborn into a life in which, “even though they die, will live” (Jn 11:25).

But when, on the one hand, a more philosophical and legalistic mindset takes hold, or, on the other hand, a more religious and devotional mindset, the truth that we are reborn and united with God the Father through the Holy Spirit who dwells within us, and that we are present within the body of Christ, who died and rose again, takes a back seat and gradually falls into oblivion. The foundational reality of our life which fills it with the fullness of God (cf. Eph 3:19) becomes unfamiliar to the experience and knowledge of Christians.

As soon as we place ourselves before / in front of God, even at the slightest distance, we revert to a servile relationship. And even if we fulfil all that is prescribed by religion, we will never come to breathe his very life and be kinsmen of Christ, as St Nicholas Cabasilas says: “This, precisely, is the great good of the glorious adoption as sons. It does not consist in a mere verbal sound […] Here we are dealing with true birth and true communion with the Only-Begotten, not merely in name but in reality: communion of blood, of body, of life. When the Father himself recognises in us the members of the Only-Begotten and discovers on our faces the likeness of the Son, what more could there be? For he has predestined them to be conformed to the image of his Son” (N. Cabasilas, Life in Christ, IV, 4: PG 150, 600 B).

But this language of unity between the human person and God the Father seems almost strange; we have forgotten that the heavens have been torn open and there is no longer a God beyond them, but that God is right here. And whoever wishes to see him must look to the community of the baptised: “that they may all be one. As you, Father, are in me and I am in you, may they also be in us, so that the world may believe that you have sent me” (Jn 17:21).

This is the true reality of Christians living out their faith. Faith opens us to receive the Father’s gift, and this acceptance of the gift—of the Son—unlocks for us full participation in the life of sonship in Christ, the Father’s beloved Son. Begotten by the Holy Spirit, we live the very life of God, a life to which those born of the flesh will never attain, no matter their philosophies, moralisms or devotional practices (cf. Jn 3:6; cf. 1 Cor 1:21).

Thus, an unprecedented novelty is revealed: God did not send his Son to judge and condemn people (cf. Jn 3:17), who are already condemned by death. The Son was given so that we might have eternal zōē, for only those who have the life of God can live according to the plan of his will, which is love (cf. Eph 1:5).

Those who do not accept this gift seek to engage in religious practice, in the belief that the effort to fulfil what religion prescribes will show that they are on the path towards God. But Christ says that “those who do not believe are condemned already” (Jn 3:18), because the life they live is precarious and belongs to the realm of death, and, precisely through this religious commitment—even if described in appealing terms—they end up serving the very realm of death.

 

SEEDS, the Aletti Centre’s column, is available every Wednesday.
Every week, in addition to the Sunday homily in audio format, an in-depth study of the readings from the Sunday or festive Eucharistic liturgy will be available on the LIPA website.

 

ESPAÑOL

Nicodemo acude a Cristo de noche, pero en un momento dado desaparece de la escena. Es como si se quedara en la noche. De hecho, Cristo abre una perspectiva totalmente nueva, y quien se mueve dentro de los esquemas de la religión no puede seguir las aperturas que Cristo sugiere.

Nicodemo era «maestro de Israel» (Jn 3,10), como lo llama Cristo; conocía la Ley. Ahora bien, precisamente esta Ley, observada de manera cada vez más formal y minuciosa, con el tiempo había llevado al pueblo a vivir la alianza según una relación servil. Según esta visión, la única relación entre Dios y el hombre reconocida como justa era la basada en la relación entre el Señor y los siervos. Y, entre el Señor y los siervos, se imponían los maestros de la Ley y los jefes, es decir, la jerarquía religiosa.

También Nicodemo acude a Cristo de esta manera y se dirige a él como a un maestro (de hecho, lo llama rabí, Jn 3,2). Pero los discípulos, de alguna manera, intuían que no se trataba de un maestro como tantos otros que eran maestros según la ley. Por eso comienzan a anteponer al título de maestro el de Señor. Cristo mismo declarará serlo y manifestará lo que significa ser Señor en la experiencia concreta de lavarles los pies (cf. Jn 13,13).

Es interesante que los discípulos perciban a Cristo como Señor precisamente en el momento en que Él realiza un servicio que ni siquiera los siervos judíos habrían podido hacer, porque se consideraba demasiado humillante. De hecho, precisamente porque habían sido liberados de la esclavitud en Egipto, los judíos estaban llamados a servir solo a Dios. Por eso, la propia Ley les prohibía realizar un servicio de tan bajo nivel como el de lavar los pies a alguien.

Pero en ese momento, en Cristo que les lava los pies, los discípulos no ven a un simple judío que se ha ofrecido a realizar un servicio tan humilde e indigno. Era el Hijo de Dios, que se hizo hombre y tomó la forma de siervo (cf. Fil 2,7). De este modo, Cristo introdujo en la Ley de la antigua alianza una novedad que la hizo inmediatamente antigua y, por tanto, destinada a desaparecer (cf. Heb 8,13).

De hecho, Cristo es un regalo del Padre para los hombres. Precisamente él, el Hijo de Dios, es elevado con la humanidad que ha asumido «para que —añade Cristo— todo aquel que cree en él tenga vida eterna (zōē)» (Jn 3,15). El hombre es elevado y se convierte en la manifestación de la vida porque en Él la humanidad es vivida por el Hijo de Dios.

Moisés hizo que se levantara sobre la vara la serpiente, que era imagen de la muerte y se convirtió en la curación para quienes habían sido mordidos por las serpientes. Pero esta curación era solo temporal. Ahora, en cambio, el hombre, que también es imagen de una existencia marcada por la muerte, se convierte en lugar del don de la vida sin ocaso, porque la humanidad está unida al Hijo de Dios. Es más, el Hijo de Dios vive como verdadero hombre esa humanidad que asumió de su madre.

Ahora bien, esta imagen del hombre levantado en la humanidad del Hijo de Dios, que descendió y se hizo hombre, nos muestra lo que significa renacer de lo alto. Cristo nos une a sí mismo, a su humanidad, en el acontecimiento de la revelación suprema de Dios como amor, como agapē, que es el momento de la muerte en la cruz. El bautismo encierra nuestro injerto en la muerte con Cristo, en el sepultamiento con él y en el ser resucitados con él por el Padre (cf. Col 2,12-14; cf. Rom 6,3-7; cf. Ef 2,5-6). De este modo, la presencia del Padre con el Hijo, en su ser humano, se vuelve para nosotros inmediata y absolutamente real. No hay lugar para ningún idealismo abstracto ni moralista, ni mucho menos para algún imaginario típico de la religión.

Con el bautismo somos colocados inmediatamente en una existencia que nos hace vivir arraigados en la agapē y habitados por el Hijo, por su misma vida (cf. Gál 3,27; cf. Ef 3,17): he aquí el renacer de lo alto. El hombre no está separado de Dios. El hombre renacido «del agua y del Espíritu» (cf. Jn 3,5) en la vida-zōē, en el amor-agapē atestiguado por la sangre del Hijo de Dios (cf. 1 Jn 3,16a), unido a Dios Padre precisamente por su propia vida y gracias al don del Espíritu Santo que lo habita (cf. Rom 5,5), se encuentra en condiciones de impregnar toda su naturaleza humana con el amor de Cristo, para vivirla a la manera de Cristo (cf. Ef 4,1-2).

Dios Padre entregó a su Hijo para que la muerte se convirtiera en un parto, en un renacer de lo alto (cf. Jn 3,3). Por eso, el hombre ha sido elevado, de modo que pueda atravesar la muerte y renacer a una vida en la que, «aunque muera, vivirá» (Jn 11,25).

Pero cuando se impone, por un lado, una mentalidad más filosófica y jurídica y, por otro, una más religiosa y devocional, esta verdad de haber renacido y de estar unidos a Dios Padre gracias al Espíritu Santo, que mora en nosotros, y de encontrarnos en el cuerpo de Cristo, muerto y resucitado, pasa a un segundo plano y cae progresivamente en el olvido. Se convierte en algo que ya no es familiar a la experiencia y al conocimiento de los cristianos, a pesar de ser la realidad fundante de nuestra vida y lo que la colma de la plenitud de Dios (cf. Ef 3,19).

Tan pronto como nos colocamos frente a Dios, aunque sea a una distancia mínima, volvemos a una relación servil. Y aunque cumplamos todo lo que prescribe la religión, nunca llegaremos a respirar su misma vida y a ser consanguíneos de Cristo, como dice san Nicolás Cabasilas: «Este es precisamente el gran bien de la gloriosa adopción filial. No consiste en un mero sonido verbal […] Aquí se trata de un verdadero nacimiento y de una verdadera comunión con el Unigénito, no solo en el nombre, sino en la realidad: comunión de sangre, de cuerpo, de vida. Cuando el Padre mismo reconoce en nosotros los miembros del Unigénito y descubre en nuestros rostros la efigie del Hijo, ¿qué más puede haber? Puesto que los ha predestinado a ser conformes a la imagen de su Hijo» (N. Cabasilas, La vida en Cristo, IV, 4: PG 150, 600 B).

Pero este lenguaje de unidad entre el hombre y Dios Padre parece casi extraño, ya que hemos olvidado que el cielo se ha rasgado y ya no existe un Dios allá arriba, sino que Dios está precisamente aquí. Y quien quiera verlo debe mirar a la comunidad de los bautizados: «Para que todos sean uno; como tú, Padre, estás en mí y yo en ti, que también ellos estén en nosotros, para que el mundo crea que tú me has enviado» (Jn 17,21).

He aquí la verdadera realidad de los cristianos que viven la fe. La fe nos abre a acoger el don del Padre y esta adhesión al don, al Hijo, nos abre a la plena participación en la vida de la filiación en Cristo, Hijo amado del Padre. Generados por el Espíritu Santo, vivimos la vida de Dios, a la que nunca llegará quien ha nacido de la carne, con todas las filosofías, los moralismos y los devocionalismos (cf. Jn 3,6; cf. 1 Cor 1,21).

Por eso se manifiesta una novedad inédita: Dios no envió a su Hijo para juzgar y condenar a los hombres (cf. Jn 3,17), que ya están condenados por la muerte. El Hijo fue dado para que nosotros, los hombres, pudiéramos tener la zōē eterna, porque solo quien tiene la vida de Dios puede vivir según el designio de su voluntad, que es el amor (cf. Ef 1,5).

Quien no acoge este don trata de comprometerse religiosamente, en la convicción de que el esfuerzo por cumplir lo que la religión prescribe demostrará que está en camino hacia Dios. Pero Cristo dice que «quien no cree ya ha sido condenado» (Jn 3,18), porque la vida que vive es precaria y pertenece al imperio de la muerte y, precisamente a través de este compromiso religioso —aunque se defina con expresiones atractivas—, termina por llegar a servir precisamente al imperio de la muerte.

 

SEMILLAS es una publicación del Centro Aletti disponible todos los miércoles.
Cada semana, además del audio de la homilía dominical, estará disponible en el sitio de LIPA un comentario a las lecturas de la Liturgia del Domingo, como así también a las lecturas de la semana.

 

SLOVENŠČINA

Nikodem pride h Kristusu ponoči, a v nekem trenutku izgine s prizorišča. Kot da bi ostal v noči. Kristus namreč odpre popolnoma nov pogled, in kdor se giblje znotraj shem religije, ne more slediti novostim, ki jih predlaga Kristus.

Nikodem je bil »učitelj v Izraelu« (Jn 3,10), kakor ga imenuje Kristus; poznal je Postavo. Vse bolj formalno in minimalistično izpolnjevanje Postave pa je ljudstvo sčasoma pripeljalo do tega, da so živeli zavezo s hlapčevskim odnosom. V tem smislu je bil edini pravilen odnos med Bogom in človekom tisti, ki je temeljil na razmerju med Gospodom in hlapci. Med Gospoda in hlapce pa so se postavljali učitelji Postave in voditelji, se pravi religiozna hierarhija.

Tudi Nikodem pride h Kristusu v tej drži in ga nagovori kot učitelja (imenuje ga namreč rabi, Jn 3,2). Toda učenci so nekako slutili, da ni tak učitelj kakor mnogi drugi, ki so bili učitelji po postavi. Zato začnejo pred naziv učitelj postavljati naziv Gospod. Kristus sam bo izjavil, da je to, in bo pokazal, kaj pomeni biti Gospod, v konkretnem dejanju umivanja nog (prim. Jn 13,13).

Zanimivo je, da učenci začutijo Kristusa kot Gospoda prav v trenutku, ko služi z dejanjem, ki ga ne bi smeli opraviti niti judovski sužnji, saj je veljalo za preveč ponižujoče. Ker so bili namreč Judje osvobojeni suženjstva v Egiptu, so bili poklicani služiti samo Bogu. Zato jim je Postava prepovedovala opravljati tako nizkotno služenje, kot je umivanje nog nekomu drugemu.

Toda učenci v Kristusu, ki jim umiva noge, v tistem trenutku ne vidijo zgolj Juda, ki se je ponudil za tako ponižno in nevredno služenje. Bil je Božji Sin, ki je postal človek in prevzel podobo služabnika (prim. Flp 2,7). Tako je Kristus vcepil v Postavo stare zaveze novost, zaradi katere je ta takoj postala stara in zato usojena, da zamre (prim. Heb 8,13).

Kristus je namreč Očetov dar ljudem. On, Božji Sin, je povzdignjen skupaj s človeškostjo, ki jo je prevzel, »da bi – kakor dodaja Kristus – vsak, ki veruje vanj, imel večno življenje (zōē)« (Jn 3,15). Človek je povzdignjen in razodene življenje, ker v Njem živi človeškost Božji Sin.

Mojzes je na drog povzdignil kačo, ki je bila podoba smrti in je postala ozdravljenje za tiste, ki so jih pičile kače. Toda to ozdravljenje je bilo samo začasno. Zdaj pa človek, ki je sicer podoba s smrtjo zaznamovanega bivanja, postane dar življenja brez zatona, ker je človeškost združena z Božjim Sinom. Še več: Božji Sin živi kot pravi človek tisto človeškost, ki jo je prevzel od svoje matere.

Podoba človeka, povzdignjenega v človeškosti Božjega Sina, ki je prišel z neba in postal človek, razkriva, kaj pomeni ponovno se roditi od zgoraj. Kristus nas združuje s seboj, s svojo človeškostjo, v dogodku najvišjega razodetja Boga kot ljubezni, kot zastonjske ljubezni (agapē), kar je trenutek smrti na križu. Krst vsebuje našo vcepitev v smrt s Kristusom, v pokop z njim in v to, da nas je Oče skupaj z njim obudil od mrtvih (prim. Kol 2,12-14; Rim 6,3-7; Ef 2,5-6). Tako postane Očetova navzočnost s Sinom v njegovem človeškem bivanju za nas neposredna in popolnoma resnična. Ni prostora za nikakršno idealistično ali moralistično abstraktnost, še manj pa za kakršnokoli domišljijsko predstavo, značilno za religijo.

S krstom smo neposredno postavljeni v bivanje, ki nam omogoča živeti ukoreninjeni v zastonjski ljubezni in v nas naseli Sina in njegovo življenje (prim. Gal 3,27; Ef 3,17): to je ponovno rojstvo od zgoraj. Človek ni ločen od Boga. Človek, ki je prerojen »iz vode in Duha« (prim. Jn 3,5) v življenju kot zōē, v zastonjski ljubezni, izpričani s krvjo Božjega Sina (prim. 1 Jn 3,16a), združen z Bogom Očetom po njegovem življenju in po daru Svetega Duha, ki prebiva v njem (prim. Rim 5,5), lahko vso svojo človeško naravo prežame s Kristusovo ljubeznijo, tako da jo živi na Kristusov način (prim. Ef 4,1-2).

Bog Oče je daroval svojega Sina, da bi smrt postala porod, ponovno rojstvo od zgoraj (prim. Jn 3,3). Človek je bil povzdignjen, da bi prešel skozi smrt in se ponovno rodil v življenje, v katerem »bo živel, tudi če umre« (Jn 11,25).

Toda ko se pojavi po eni strani bolj filozofska in pravna, po drugi pa bolj religiozna in pobožnjaška miselnost, resnica o tem, da smo ponovno rojeni in združeni z Bogom Očetom po Svetem Duhu, ki prebiva v nas, in da se nahajamo v Kristusovem umrlem in vstalem telesu, stopi v ozadje ter postopoma tone v pozabo. Postane nekaj, kar ni več domače izkušnji in spoznanju kristjanov, čeprav je temeljna resničnost našega življenja in tisto, kar ga napolnjuje z Božjo polnostjo (prim. Ef 3,19).

Takoj ko se postavimo pred Boga, četudi na najmanjšo razdaljo, se vračamo v hlapčevski odnos. In četudi izpolnimo vse, kar predpisuje religija, nikoli ne bomo prišli do tega, da bi dihali njegovo lastno življenje in postali Kristusovi krvni sorodniki, kakor pravi sveti Nikolaj Kabazilas: »Prav to je velika dobrina slavnega posinovljenja. Ni sestavljena zgolj iz besed […] Gre za resnično rojstvo in resnično občestvo z Edinorojenim, ne samo po imenu, ampak v resničnosti: občestvo krvi, telesa in življenja. Ko Oče sam v nas prepozna ude Edinorojenega in na naših obrazih odkrije podobo Sina, kaj bi lahko bilo večjega? Saj jih je vnaprej določil, da bodo podobni podobi njegovega Sina« (N. Kabasilas, Življenje v Kristusu, IV, 4: PG 150, 600 B).

Toda ta jezik o edinosti med človekom in Bogom Očetom se danes zdi skoraj čuden, ker smo pozabili, da se je nebo razparalo in Bog ni več tam daleč onkraj, ampak je prav tukaj. In kdor ga želi videti, mora gledati skupnost krščenih: »Da bi bili vsi eno, kakor si ti, Oče, v meni in jaz v tebi, da bi bili tudi oni v naju, da bo svet veroval, da si me ti poslal« (Jn 17,21).

To je resnična stvarnost kristjanov, ki živijo vero. Vera nas odpira za sprejetje Očetovega daru, privolitev v dar, v Sina, pa nam razodeva polno deleženje življenja sinovstva v Kristusu, ljubljenem Očetovem Sinu. Rojeni od Svetega Duha živimo Božje življenje, do katerega nikoli ne bo mogel priti, kdor je rojen iz mesa, z vsemi filozofijami, moralizmi in pobožnimi vajami (prim. Jn 3,6; 1 Kor 1,21).

Zato se razodene popolna novost: Bog ni poslal svojega Sina, da bi sodil in obsodil ljudi (prim. Jn 3,17), ki jih je že obsodila smrt. Sin je bil podarjen, da bi mi ljudje mogli imeti večno življenje kot zōē, kajti samo kdor ima Božje življenje, more živeti po načrtu njegove volje, ki je ljubezen (prim. Ef 1,5).

Kdor tega daru ne sprejme, se religiozno napreza v prepričanju, da bo v naporu izpolnjevanja tega, kar predpisuje religija, pokazal, da je na poti k Bogu. Toda Kristus pravi, da »kdor ne veruje, je že obsojen« (Jn 3,18), ker je življenje, ki ga živi, minljivo in pripada kraljestvu smrti; prav preko religioznega prizadevanja – četudi je opisano s privlačnimi izrazi – pa na koncu začne služiti kraljestvu smrti.

 

SEMENA je rubrika Centra Aletti, ki je na voljo vsako sredo.
Vsak teden je na spletni strani LIPE poleg nedeljske homilije v zvočni obliki (v italijanščini) na voljo tudi poglobitev Božje besede nedeljske ali praznične svete maše.

 

HRVATSKI

Nikodem dolazi Kristu noću, ali u jednom trenutku nestaje s pozornice. Kao da je ostao u noći. Naime, Krist otvara potpuno novi pogled, a tko se kreće unutar okvira religije, ne može slijediti novosti koje Krist predlaže.

Nikodem je bio „učitelj u Izraelu“ (Iv 3, 10), kako ga Krist naziva; poznavao je Zakon. Međutim, sve formalnije i sitničavije ispunjavanje Zakona s vremenom je dovelo narod do toga da su živjeli savez kroz sluganski odnos. Prema tom viđenju, jedini ispravan odnos između Boga i čovjeka bio je onaj koji se temeljio na odnosu između Gospodara i slugu. A između Gospodara i slugu postavljali su se učitelji Zakona i glavari, to jest religijska hijerarhija.

I Nikodem dolazi Kristu u tom stavu i obraća mu se kao učitelju (naime, naziva ga rabi, Iv 3, 2). No učenici su nekako slutili da On nije učitelj poput mnogih drugih koji su bili učitelji po Zakonu. Zato umjesto naziva učitelj počinju koristiti naziv Gospodin. Sam Krist će izjaviti da On to jest, te će pokazati što znači biti Gospodin u konkretnom činu pranja nogu (usp. Iv 13, 13).

Zanimljivo je da učenici doživljavaju Krista kao Gospodina upravo u trenutku kada vrši službu koju čak ni židovski sluge nisu smjeli obavljati, jer se smatrala previše ponižavajućom. Naime, budući da su Židovi bili oslobođeni ropstva u Egiptu, bili su pozvani služiti samo Bogu. Zato im je Zakon zabranjivao obavljanje tako niske službe kao što je pranje nogu nekom drugom.

No, učenici u Kristu, koji im pere noge, u tom trenutku ne vide samo Židova koji se ponudio za tako ponizno i nedostojno služenje. Bio je to Sin Božji, koji je postao čovjekom i uzeo lik sluge (usp. Fil 2, 7). Tako je Krist u Zakon Starog saveza usadio novost zbog koje je taj odmah postao star, a time i osuđen na nestanak (usp. Heb 8, 13).

Naime, Krist je Očev dar ljudima. On, Sin Božji, uzdignut je zajedno s čovještvom koje je preuzeo „da ‒ kako dodaje Krist ‒ tko god vjeruje u njega, ima život vječni (zōē)“ (Iv 3, 15). Čovjek je uzdignut i očituje život jer u Njemu čovještvo živi Sin Božji.

Mojsije je na stup podigao zmiju, koja je bila slika smrti i postala ozdravljenje za one koje su ugrizle zmije. No to je ozdravljenje bilo samo privremeno. Sada pak čovjek, koji je inače slika postojanja obilježenog smrću, postaje dar života bez zalaska, jer je čovještvo sjedinjeno sa Sinom Božjim. Štoviše, Sin Božji kao pravi čovjek živi ono čovještvo koje je preuzeo od svoje majke.

Slika čovjeka, uzdignutog u čovještvu Sina Božjega, koji je sišao s neba i postao čovjekom, pokazuje što znači ponovno se roditi odozgor. Krist nas sjedinjuje sa sobom, sa svojim čovještvom, u događaju najviše objave Boga kao ljubavi, kao besplatne ljubavi (agapē), a to je trenutak smrti na križu. Krštenje uključuje naše ucjepljenje u smrt s Kristom, u ukop s njim i u to da nas je Otac zajedno s njim uskrisio od mrtvih (usp. Kol 2, 12-14; usp. Rim 6, 3-7; usp. Ef 2, 5-6). Tako Očeva prisutnost sa Sinom u njegovom ljudskom postojanju za nas postaje neposredna i potpuno stvarna. Nema mjesta nikakvoj idealističkoj ili moralističkoj apstraktnosti, a još manje bilo kakvoj imaginarnoj predodžbi karakterističnoj za religiju.

S krštenjem smo odmah stavljeni u postojanje koje nam omogućuje da živimo ukorijenjeni u besplatnoj ljubavi i koje u nama nastanjuje Sina i njegov život (usp. Gal 3, 27; usp. Ef 3, 17): to je ponovno rođenje odozgor. Čovjek nije odvojen od Boga. Čovjek, koji je preporođen „iz vode i Duha“ (Iv 3, 5) u životu kao zōē, u besplatnoj ljubavi posvjedočenoj krvlju Sina Božjega (usp. 1 Iv 3, 16a), sjedinjen s Bogom Ocem po njegovom životu i po daru Duha Svetoga koji u prebiva njemu (usp. Rim 5, 5), u stanju je svu svoju ljudsku narav prožeti Kristovom ljubavlju, tako da je živi na Kristov način (usp. Ef 4, 1-2).

Bog Otac darovao je svoga Sina kako bi smrt postala rađanje, ponovno rođenje odozgor (usp. Iv 3, 3). Čovjek je uzdignut kako bi prošao kroz smrt i ponovno se rodio na život u kojem „ako i umre, živjet će“ (Iv 11, 25).

Ali kada se pojavi, s jedne strane više filozofski i pravni, a s druge strane više religiozni i pobožnjački mentalitet, istina o tome da smo ponovno rođeni i sjedinjeni s Bogom Ocem po Duhu Svetom koji prebiva u nama, te da se nalazimo u Kristovom umrlom i uskrslom tijelu, prelazi u drugi plan i postupno pada u zaborav. Postaje nešto što više nije blisko iskustvu i spoznaji kršćana, iako je temeljna stvarnost našeg života i ono što ga ispunjava Božjom puninom (usp. Ef 3, 19).

Čim se postavimo pred Boga, makar i na najmanju udaljenost, vraćamo se u sluganski odnos. I čak ako izvršimo sve što religija propisuje, nikada nećemo doći do toga da udišemo Njegov vlastiti život i postanemo Kristovi krvni srodnici, kao što kaže sveti Nikola Kabasilas:

„To je, naime, ono proslavljeno posinstvo koje ne završava samo na tom nazivu […] Ovdje pak postoji i istinsko rođenje i zajedništvo s Jedinorođenim, i to ne samo po nazivu, nego i po onom što je u stvarnosti, odnosno po krvi, po tijelu i po životu. A što je veće od toga da Otac Jedinorođenoga prepozna u nama njegove udove i na našem licu pronađe lik Sina? Jer ih je ‘predodredio da budu slični obličju njegova Sina’ (Rim 8, 29)“ (N. Kabasilas, Život u Kristu, IV, 4: PG 150, 600 B).

No, taj jezik o jedinstvu između čovjeka i Boga Oca danas se čini gotovo čudnim, budući da smo zaboravili da su se nebesa razderala i da Bog više nije tamo daleko s one strane, nego je upravo ovdje. A tko ga želi vidjeti, mora gledati zajednicu krštenika: „Da svi budu jedno kao što ti, Oče, u meni i ja u tebi, neka i oni u nama budu da svijet uzvjeruje da si me ti poslao“ (Iv 17, 21).

To je istinska stvarnost kršćana koji žive vjeru. Vjera nas otvara za prihvaćanje Očeva dara, a prianjanje uz dar, uz Sina, otvara nam potpuno sudioništvo u životu sinovstva u Kristu, ljubljenom Sinu Očevu. Rođeni od Duha Svetoga živimo Božji život do kojega nikada neće moći doći onaj tko je rođen od tijela, sa svim filozofijama, moralizmima i izvanjskim pobožnostima (usp. Iv 3, 6; usp. 1 Kor 1, 21).

Zato se očituje potpuna novost: Bog nije poslao svoga Sina da sudi i osudi ljude (usp. Iv 3, 17), koje je već osudila smrt. Sin je darovan kako bismo mi ljudi mogli imati vječni život kao zōē, jer samo onaj tko ima Božji život može živjeti prema naumu Njegove volje, koja je ljubav (usp. Ef 1, 5).

Tko ne prihvaća taj dar, pokušava se religiozno angažirati u uvjerenju da će, trudeći se ispuniti ono što religija propisuje, pokazati da je na putu prema Bogu. No Krist kaže da „tko ne vjeruje već je osuđen“ (Iv 3, 18), jer je život koji živi prolazan i pripada carstvu smrti; a upravo kroz religiozno nastojanje ‒ čak i ako je opisano privlačnim izrazima ‒ na kraju počinje služiti carstvu smrti.

 

SJEMENA je rubrika Centra Aletti dostupna svake srijede.
Svakog tjedna, osim nedjeljne propovijedi u audio obliku (na talijanskom), bit će dostupno na web stranici LIPA produbljivanje nedjeljnih ili blagdanskih čitanja euharistijske liturgije.

 

POLSKI

Nikodem przyszedł do Chrystusa nocą, lecz w pewnym momencie znika ze sceny. Jakby pozostał w ciemności. Chrystus bowiem otwiera całkowicie nowe spojrzenie, a ten, kto porusza się wyłącznie w ramach religijnych schematów, nie potrafi podążyć za tym, co Chrystus objawia.

Nikodem był „nauczycielem Izraela” (J 3,10), jak nazywa go Chrystus; znał Prawo. Jednak właśnie to Prawo, przestrzegane coraz bardziej formalnie i drobiazgowo, z czasem doprowadziło lud do przeżywania przymierza w relacji o charakterze służebnym. Według tej wizji jedyną właściwą relacją między Bogiem a człowiekiem była relacja pana i sług. Pomiędzy Panem a sługami stawali nauczyciele Prawa i przywódcy, czyli hierarchia religijna.

Również Nikodem udaje się do Chrystusa w ten sposób i zwraca się do Niego jak do nauczyciela (w rzeczywistości nazywa Go „rabbi”, J 3,2). Jednak uczniowie w pewien sposób przeczuwali, że nie był to nauczyciel taki jak wielu innych, którzy byli nauczycielami zgodnie z Prawem. Dlatego zaczęli przed tytułem nauczyciela stawiać tytuł Pana. Sam Chrystus oświadczy, że nim jest, i ukaże, co oznacza bycie Panem, poprzez konkretny gest umycia im nóg (por. J 13,13).

To interesujące, że uczniowie rozpoznają Chrystusa jako Pana właśnie wtedy, gdy wykonuje On posługę, której nawet żydowscy słudzy nie mogli wykonywać, ponieważ uważano ją za zbyt upokarzającą. Żydzi bowiem, wyzwoleni z niewoli egipskiej, mieli służyć jedynie Bogu. Dlatego samo Prawo zabraniało im wykonywania tak niskiej posługi, jak mycie komuś nóg.

Lecz w Chrystusie obmywającym im nogi uczniowie nie widzą po prostu Żyda, który podjął się tak pokornej i poniżającej czynności. Widzą Syna Bożego, który stał się człowiekiem i przyjął postać sługi (por. Flp 2,7). W ten sposób Chrystus wszczepił w Prawo starego przymierza nowość, która uczyniła je natychmiast czymś dawnym, przeznaczonym do przeminięcia (por. Hbr 8,13).

Chrystus jest bowiem darem Ojca dla ludzi. To właśnie On, Syn Boży, zostaje wywyższony wraz z przyjętym człowieczeństwem, „aby — jak dodaje Chrystus — każdy, kto w Niego wierzy, miał życie wieczne (zōē)” (J 3,15). Człowiek zostaje wywyższony i staje się objawieniem życia, ponieważ w Nim człowieczeństwo jest przeżywane przez samego Syna Bożego.

Mojżesz wywyższył na palu węża, który był obrazem śmierci i stał się uzdrowieniem dla tych, których ukąsiły węże. Jednak owo uzdrowienie było tylko tymczasowe. Teraz natomiast człowiek, choć również jest obrazem egzystencji naznaczonej śmiercią, staje się miejscem daru życia bez końca, ponieważ człowieczeństwo zostało zjednoczone z Synem Bożym. Co więcej, Syn Boży przeżywa jako prawdziwy człowiek człowieczeństwo, które przyjął od swojej Matki.

Ten obraz człowieka wyniesionego w człowieczeństwie Syna Bożego, który zstąpił i stał się człowiekiem, ukazuje, co oznacza narodzenie się z góry. Chrystus jednoczy nas ze sobą, ze swoim człowieczeństwem, w wydarzeniu najwyższego objawienia Boga jako miłości, jako agapē, którym jest chwila śmierci na krzyżu. Chrzest obejmuje nasze włączenie w śmierć Chrystusa, w pogrzebanie wraz z Nim i w współ-zmartwychwstanie z Nim przez Ojca (por. Kol 2,12-14; por. Rz 6,3-7; por. Ef 2,5-6). W ten sposób obecność Ojca wraz z Synem, w Jego człowieczeństwie, staje się dla nas bezpośrednia i absolutnie realna. Nie ma tu miejsca na żadną abstrakcyjną ideologię, ani moralistyczną, ani tym bardziej na jakąkolwiek wyobraźnię typową dla religii.

Przez chrzest zostajemy wprowadzeni bezpośrednio w egzystencję zakorzenioną w agapē i zamieszkaną przez Syna, przez Jego własne życie (por. Ga 3,27; por. Ef 3,17): oto narodzenie z wysoka. Człowiek nie jest oddzielony od Boga. Człowiek narodzony „z wody i Ducha” (por. J 3,5) do życia-zōē, do miłości-agapē poświadczonej krwią Syna Bożego (por. 1 J 3,16a), zjednoczony z Bogiem Ojcem przez samo Jego życie i dzięki darowi Ducha Świętego, który w nim mieszka (por. Rz 5,5), zostaje uzdolniony do przeniknięcia całej swojej ludzkiej natury miłością Chrystusa, aby żyć nią na sposób Chrystusa (por. Ef 4,1-2).

Bóg Ojciec dał swojego Syna, aby śmierć stała się porodem, narodzeniem z wysoka (por. J 3,3). Dlatego człowiek został wywyższony, aby przejść przez śmierć i narodzić się do życia, w którym „choćby i umarł, żyć będzie” (J 11,25).

Jednak gdy z jednej strony pojawia się mentalność bardziej filozoficzna i prawna, a z drugiej bardziej religijna i dewocyjna, prawda o tym, że zostaliśmy odrodzeni i zjednoczeni z Bogiem Ojcem dzięki Duchowi Świętemu, który w nas mieszka, oraz że znajdujemy się w ciele Chrystusa umarłego i zmartwychwstałego, schodzi na dalszy plan i stopniowo popada w zapomnienie. Staje się czymś obcym doświadczeniu i świadomości chrześcijan, choć jest fundamentem naszego życia i tym, co napełnia je pełnią Boga (por. Ef 3,19).

Gdy tylko stajemy przed Bogiem, nawet w najmniejszej odległości, powracamy do relacji pełnej pokory. I nawet jeśli wypełniamy wszystko, co nakazuje religia, nigdy nie uda nam się oddychać Jego samym życiem i stać się krewnymi Chrystusa, jak mówi Mikołaj Cabasilas:

„Właśnie w tym polega wielkie dobro chwalebnego przybrania za synów. Nie polega ono na czystym słownym brzmieniu […] Chodzi tu o prawdziwe narodzenie i prawdziwą wspólnotę z Jednorodzonym, nie tylko w imieniu, ale w rzeczywistości: wspólnotę krwi, ciała, życia. Kiedy sam Ojciec rozpoznaje w nas członki Jednorodzonego i odkrywa na naszych twarzach podobieństwo Syna, co może być więcej? Ponieważ przeznaczył ich, aby byli podobni do obrazu Jego Syna” (M. Cabasilas, Życie w Chrystusie, IV, 4: PG 150, 600 B).

Jednak ten język jedności człowieka z Bogiem Ojcem wydaje się dziś niemal dziwny, ponieważ zapomnieliśmy, że niebo zostało rozdarte i nie istnieje już jakiś Bóg „tam w górze”, lecz Bóg jest właśnie tutaj. A kto chce Go zobaczyć, musi patrzeć na wspólnotę ochrzczonych: „Aby wszyscy stanowili jedno, jak Ty, Ojcze, we Mnie, a Ja w Tobie, aby i oni stanowili w Nas jedno, aby świat uwierzył, że Ty Mnie posłałeś” (J 17,21).

Oto prawdziwa rzeczywistość chrześcijan żyjących wiarą. Wiara otwiera nas na przyjęcie daru Ojca, a przylgnięcie do tego daru, do Syna, otwiera nam pełne uczestnictwo w życiu synostwa w Chrystusie, umiłowanym Synu Ojca. Zrodzeni przez Ducha Świętego żyjemy życiem Boga, do którego nigdy nie dojdzie człowiek narodzony z ciała, ze wszystkimi swoimi filozofiami, moralizmami i dewocjonalizmem (por. J 3,6; por. 1 Kor 1,21).

Dlatego objawia się całkowicie nowa rzeczywistość: Bóg nie posłał swojego Syna, aby sądzić i potępiać ludzi (por. J 3,17), którzy już są skazani przez śmierć. Syn został dany po to, abyśmy my, ludzie, mogli mieć wieczne życie-zōē, ponieważ tylko ten, kto ma życie Boga, może żyć według zamysłu Jego woli, którą jest miłość (por. Ef 1,5).

Kto nie przyjmuje tego daru, próbuje angażować się religijnie, przekonany, że wysiłek wypełniania religijnych nakazów pokaże, iż jest w drodze do Boga. Jednak Chrystus mówi, że „kto nie wierzy, już został potępiony” (J 3,18), ponieważ życie, którym żyje, jest kruche i należy do królestwa śmierci, a właśnie poprzez to religijne zaangażowanie — nawet jeśli określane jest atrakcyjnymi sformułowaniami — ostatecznie zaczyna służyć samemu imperium śmierci.

 

ZIARNA są rubryką Centro Aletti udostępnianą w każdą środę.
Każdego tygodnia, oprócz homilii niedzielnej w formie audio, na stronie LIPA będzie do dyspozycji pogłębienie czytań liturgicznych z eucharystii niedzielnej bądź świątecznej