[SEMI] XIII DOMENICA DEL TEMPO ORDINARIO (ANNO A) 2

ITALIANO

Le prime parole del vangelo di oggi possono sembrare un po’ dure e molto esigenti: “Chi ama padre o madre più di me non è degno di me; chi ama figlio o figlia più di me, non è degno di me” (Mt 10,37).

Giustamente, i filologi del Nuovo Testamento ci ricordano che la parola axios (degno) indicava in origine il perfetto equilibrio del peso su una bilancia. In questo senso, è evidente una certa corrispondenza con il suo opposto: quando si dice “non è degno”, vuol dire che una parte della bilancia non corrisponde all’altra, e cioè: l’amore sperimentato nei legami di sangue non equivale all’amore di Cristo.

Nella sua umanità, Cristo vive e manifesta Dio, che è amore, agapē (cf 1Gv 4,8.16). Questo amore è costituito da una realtà che esiste solo nell’agapē ‒ perciò la parola amore equivale veramente solo ad agapē. L’agapē è ciò che costituisce la persona divina. L’agapē ‒ come fa vedere in modo magistrale Bulgakov ‒ è diadico: ciò vuol dire che, in sé stesso, è costituito da una dimensione attiva donante e da una dimensione attiva accogliente. Questa accoglie la dimensione donante e, accogliendola, si lascia ‒ per così dire ‒ segnare dalla sua impronta.

Ad esempio, nella persona di Dio Padre la dimensione donante, personalizzante, consiste nel generare, perciò è Padre. La sua natura, che è divina, porta interamente l’impronta della paternità. Nel Figlio la dimensione personalizzante, cioè quella che rende Figlio questa persona divina, è l’essere generato, e ciò vuol dire rivolto al Padre (cf Gv 1,1), di modo che la sua natura, che è divina, è tutta segnata dall’impronta della figliolanza.

Ora, la novità assoluta, mai conosciuta prima, è che questa struttura dell’agapē è costituita come relazione libera. La libertà è l’elemento costitutivo dell’agapē come relazione donante e accogliente. Nell’agapē non c’è nulla che possa essere definito come necessità; non esiste alcuna legge di dovere né di necessità. La persona divina è costituita come agapē e, dunque, è assolutamente libera. La libertà infinita e totale non esiste in nessun’altra forma se non come realizzazione dell’amore, dell’agapē, di quella vita che è la comunione delle persone e che, in quanto tale, è il bene divino, e quindi vero e reale.

“[Padre, Figlio, Spirito] dichiarano… ‘un altro’ modo di esistenza e di vita rispetto a quello dato nella realtà sensibile… Questi nomi dichiarano che l’esistenza… ‘si realizza’ come libertà di relazione amorosa, esiste come autocosciente libertà di amore, è amore”

(Christos Yannaras, Contro la religione, tr. it. Magnano 2012, pp. 49-50)

 

L’amore che si vive nelle relazioni familiari, invece, è intrinsecamente condizionato dalla necessità perché nasce dalla natura che, come emerge già in Genesi 3, è segnata dalla morte. L’uomo cerca in ogni modo di rispondere ai bisogni che questa natura avverte, tenta di soddisfarli e ciò corrisponde alla necessità della natura, cioè alla logica dell’appagamento, dunque del piacere. Perciò chi vive dominato dai legami di sangue non può neanche comprendere Cristo e il suo modo di amare.

Ora, se uno non viene liberato da tali legami, rimane dentro un orizzonte che non può aprirsi al superamento della morte. Il verbo greco (philéō) che viene usato per esprimere l’amore per i membri della famiglia, per quanti sono legati da vincoli di sangue, esprime il piacere dei rapporti che si accordano secondo le tendenze della natura umana e, per questo, mancano di ciò che è costitutivo delle relazioni fondate nella vita di Dio.

Si tratta invece di rinascere, e questo avviene nel battesimo, dove l’uomo è costituito come persona, cioè posto in relazione.

L’esistenza dell’io individuale, che è espressione della natura, è morta con Cristo nel battesimo e con lui è stata sepolta. Da quel momento è risuscitato con Cristo un io filiale, che si trova partecipe di quella vita-zōē, che è costituita come agapē (cf Rm 6,5-6; Col 2,12-13). Il battesimo, infatti, è il passaggio da una vita individuocentrica ‒ dove l’io è espressione della natura e cerca di realizzarsi con essa e attraverso di essa, oppure proprio a causa di questa natura soffre e cerca di superarla e di metterla a tacere.

Il battesimo è una rinascita ad un’esistenza che nasce dalla relazione, dall’amore, che è agapē e realizza una relazionalità libera. Perciò la fede ‒ mediante la rinascita battesimale che ci fa partecipare della risurrezione con Cristo e ci fa camminare in quella novità della vita (cf Rm 6,4) che è il modo di Cristo di vivere l’umanità ‒ redime anche la famiglia. Ma costatando quanta allergia alla famiglia, al matrimonio abbiamo provocato, forse l’evangelizzazione della famiglia non è andata proprio secondo ciò che è proprio del sacramento che ne sta alla base.

Proprio il modo in cui la famiglia vive all’interno della cultura manifesta in modo evidente qual è la situazione della fede ecclesiale. Dove finiscono per prevalere i legami di sangue, cioè la cultura dell’individuo, la fede ecclesiale rimane in ombra e il cristianesimo si riduce ad essere una religione. Ma la fede è invece trovarsi inabitati da Cristo e dallo Spirito Santo nell’amore del Padre, che si realizza nella comunione libera delle persone umane (cf 1Gv 3,14).

Quanta sofferenza, invece, a causa di relazioni non redente all’interno delle famiglie. Quanto odio e gelosia tra fratelli, quanto fanatismo e rivalità per l’appartenenza a famiglie diverse. Quanta dipendenza gli uni dagli altri, quante sofferenze a causa di relazioni sbagliate nella famiglia, dovute a legami non sanati. Quante ingiustizie sorgono al momento di dividere l’eredità…

E facilmente, come diceva Bulgakov, dall’individualismo del singolo si arriva all’individualismo di gruppo, pensando che siamo maturati nella comunione. Perciò spesso viviamo un individualismo collettivo, che è anche più drammatico di quello del singolo, perché è mascherato dal “noi”, anche se cerchiamo gli altri e ci uniamo a loro non per amore, ma solo perché abbiamo bisogno di sostenere l’individualismo l’uno dell’altro.

Ma quando cerchiamo di stringere e salvare ad ogni costo la nostra vita, affermandoci con forza di fronte agli altri, in realtà la stiamo distruggendo. L’individuo non è in grado di salvare la sua vita perché non può donarla, dal momento che è egoisticamente legato al suo io, che è proprio l’espressione e la realizzazione dell’egoismo. Tanto è vero che Cristo dice apertamente: “Chi avrà tenuto per sé la propria vita, la perderà” (Mt 10,39); “perché chi vuole salvare la propria vita, la perderà” (Mt 16,25).

Il battesimo ci unisce a Cristo, al suo modo pasquale di vivere, e perciò il credente sa che ciò che viene offerto nell’agapē libera risuscita (cf 1Cor 13,8; 1Gv 3,16), vive ad un livello superiore a quello di prima. La natura umana viene salvata solo se vissuta nel modo dell’agapē, cioè solo se è donata (cf 1Gv 4,11). Chi accoglie Cristo nella sua vita, lo può accogliere solo unendosi alla sua morte e alla sua risurrezione. Perciò, chi accoglie Cristo accoglie il Padre (cf Mt 10,40; 1Gv 2,23), conosciuto per mezzo dello Spirito Santo nella risurrezione battesimale. Altrimenti non si accoglie la persona di Cristo, ma un idolo o una idea o una dottrina che bisogna realizzare.

Noi conosciamo Cristo da morti, perché veniamo uniti alla sua morte e ci risvegliamo alla vita nuova in Lui (cf Ef 2,4-5), quando lo Spirito Santo comincia a insegnarci come rivolgerci a Dio chiamandolo Padre (cf Rm 8,15; Gal 4,6).

“L’uomo nuovo, rinato e rifatto dal suo Dio per mezzo della sua grazia, in primo luogo dice ‘Padre’, perché ha già incominciato ad essergli figlio”

(Cipriano, De oratione Dominica 9).

 

Dunque noi entriamo con la nostra umanità in Cristo, in un rapporto pienamente filiale con il Padre. E proprio questo fa la differenza, perché il cristiano sa che l’amore si realizza attraverso la croce. L’individuo, invece, cerca di evitare la croce, perché la sua esistenza è basata su ciò che gli procura piacere e lo fa sentire affermato. Ma questo è esattamente ciò che porta alla morte.

Il modo in cui viviamo la sofferenza, l’insuccesso, il dolore, l’ingiustizia manifesta chi vive la fede e chi invece la religione. La religione è sempre fondata su di un’esistenza individuocentrica e la afferma, anche se tale esistenza è camuffata sotto tanti “I like” che, apparentemente, sembrano esprimere una grande adesione, ma non garantiscono che si stia vivendo la comunione, che è il frutto del mistero pasquale vissuto proprio nella vita quotidiana.

Il cristiano si riconosce perché abbraccia la croce liberamente, nell’agapē, e non sotto la pressione di qualche forma di spiritualismo insano, perché sa che è nato nel fonte battesimale, dalla partecipazione alla croce di Cristo. Sa che lì muore la vita vecchia e risuscita la nuova, per questo può offrire sé stesso. Se uno vuole salvare la propria natura umana, la deve avvolgere nell’agapē e fare di essa un dono. E questo vuol dire saper morire a sé stessi.

 

SEMI è la rubrica del Centro Aletti disponibile ogni mercoledì.
Ogni settimana, oltre all’omelia della domenica in formato audio, sarà disponibile sul sito LIPA un approfondimento delle letture della liturgia eucaristica domenicale o festiva.

 

ENGLISH

The opening words of today’s Gospel may seem a little harsh and very demanding: “Whoever loves father or mother more than me is not worthy of me, and whoever loves son or daughter more than me is not worthy of me” (Mt 10:37).

Quite rightly, New Testament scholars remind us that the word axios (worthy) originally referred to the perfect balance of weight on a set of scales. In this sense, there is clearly a certain correspondence with its opposite: when saying one “is not worthy”, it means that one side of the scales does not correspond to the other; that is to say: the love experienced in blood ties is not equivalent to the love of Christ.

In his humanity, Christ lives and manifests God, who is love, agapē (cf. 1 Jn 4:8, 16). This love consists of a reality that exists only in agapē – hence the word love is truly equivalent only to agapē. Agapē is what constitutes the divine Person. Agapē – as Bulgakov masterfully demonstrates – is dyadic: this means that, in itself, it consists of an active, giving dimension and an active, receiving dimension. The receiving dimension welcomes the giving dimension and, in doing so, allows itself – so to speak – to be marked by its imprint.

For example, in the person of God the Father, the giving, personalising dimension consists in begetting; therefore, He is Father. His nature, which is divine, bears the full imprint of fatherhood. In the Son, the personalising dimension—that is, the dimension that makes this divine person the Son—is the fact of being begotten, and this means being turned towards the Father (cf. Jn 1:1), so that his nature, which is divine, is entirely marked by the imprint of sonship.

Now, the absolute novelty, never known before, is that this structure of agapē is constituted as a free relationship. Freedom is the constitutive element of agapē as a relationship of giving and receiving. In agapē there is nothing that can be defined as necessity; there is no law of duty or of necessity. The divine Person is constituted as agapē and is therefore absolutely free. Infinite and total freedom exists in no other form except as the realisation of love, of agapē, of that life which is the communion of persons and which, as such, is the divine good, and therefore true and real.

“Father, Son, and Spirit do not reveal three individual beings (specific self-complete realizations) of a given common nature or essence […] These names reveal that the existence […] ‘is realized’ as freedom of loving relation. Each hypostasis exists as self-conscious freedom of love. Each hypostasis is love”

(C. Yannaras, Against Religion: The Alienation of the Ecclesial Event, N. Russel trans., Brookline, Massachusetts: Holy Cross Orthodox Press, 2013, p. 26).

 

The love experienced in family relationships, on the other hand, is intrinsically conditioned by necessity because it arises from nature which, as is already evident in Genesis 3, is marked by death. Human persons seek in every way to respond to the needs that this nature feels; they attempt to satisfy these needs, thus corresponding to the necessity of nature, that is, to the logic of gratification, and therefore of pleasure.

Consequently, those who live dominated by blood ties cannot even comprehend Christ and his way of loving.

Now, if one is not freed from such ties, one remains within a horizon that cannot open up to the overcoming of death. The Greek verb (philéō) used to express love for family members, for those bound by blood ties, conveys the pleasure of relationships that conform to the inclinations of human nature and, for this reason, lack what is constitutive of relationships founded in the life of God.

Rather, it is a matter of being reborn, and this takes place in baptism, where the human being is constituted as a person, that is, placed in relationship.

The existence of the individual ‘I’, which is an expression of nature, died with Christ in baptism and was buried with him. From that moment on, a filial ‘I’ has been raised with Christ, sharing in that life—zōē—which is constituted as agapē (cf. Rom 6:5–6; cf. Col 2:12–13). Baptism, in fact, is the transition from an individual-centred life – where the ‘I’ is an expression of nature and seeks to fulfil itself with and through it, or, precisely because of this nature, suffers and seeks to overcome it and silence it.

Baptism is a rebirth into an existence that springs from relationship, from love, which is agapē and brings about a free relationality. Therefore, faith – through the baptismal rebirth that enables us to share in the resurrection with Christ and to walk in that newness of life (cf. Rom 6:4), which is Christ’s way of living out humanity – also redeems the family. But given the extent of the aversion to the family and to marriage that we have provoked, perhaps the evangelisation of the family has not proceeded entirely in keeping with the very nature of the sacrament upon which it is founded.

It is precisely the way in which the family lives within culture that clearly reveals the state of ecclesial faith. Where blood ties—that is, the culture of the individual—end up prevailing, ecclesial faith remains in the shadows and Christianity is reduced to being merely a religion. But faith, on the contrary, is to be indwelt by Christ and the Holy Spirit in the love of the Father, which is realised in the free communion of human persons (cf. 1 John 3:14).

How much suffering, however, arises from unreconciled relationships within families. How much hatred and jealousy between siblings, how much fanaticism and rivalry stemming from belonging to different families. How much dependence on one another, how much suffering caused by dysfunctional family relationships, due to unresolved ties. How many injustices arise when it comes to dividing an inheritance…

And easily, as Bulgakov said, we move from the individual’s individualism to group individualism, thinking that we have matured in communion.

Therefore, we often experience a collective individualism, which is even more dramatic than that of the individual, because it is masked by the ‘we’, even though we seek out others and join with them not out of love, but only because we need to prop up one another’s individualism.

But when we try to cling to and save our lives at all costs, asserting ourselves forcefully in the face of others, we are in fact destroying our lives. Individuals are unable to save their lives because they cannot give their life away, since they are selfishly bound to the ‘self’, which is precisely the expression and realisation of selfishness. So much so that Christ says openly: “Whoever finds his life will lose it,” (Mt 10:39); “whoever loses his life for my sake will find it.” (Mt 16:25).

Baptism unites us to Christ, to his Paschal way of life, and therefore the believer knows that what is offered in free agapē is raised to new life (cf. 1 Cor 13:8; cf. 1 John 3:16), living on a higher plane than before. Human nature is saved only if lived in the way of agapē, that is, only if it is given away (cf. 1 John 4:11). Whoever welcomes Christ into their life can do so only by uniting themselves to his death and resurrection. Therefore, whoever receives Christ receives the Father (cf. Mt 10:40; cf. 1 Jn 2:23), known through the Holy Spirit in the resurrection of baptism. Otherwise, one does not receive the person of Christ, but an idol, an idea or a doctrine that must be put into practice.

We come to know Christ from death, because we are united to his death and are awakened to new life in him (cf. Eph 2:4–5), when the Holy Spirit begins to teach us how to address God by calling him ‘Father’ (cf. Rom 8:15; cf. Gal 4:6).

“The new man, reborn and remade by his God through His grace, first of all says ‘Father’, because he has already begun to be His son”

(Cyprian, De oratione Dominica 9).

 

Thus we enter into Christ with our humanity, into a fully filial relationship with the Father. And this is precisely what makes the difference, because the Christian knows that love is realised through the cross. The individual, on the other hand, seeks to avoid the cross, because their existence is based on whatever brings them pleasure and makes them feel validated. But this is exactly what leads to death.

The way in which we experience suffering, failure, pain and injustice reveals who lives by faith and who, on the contrary, lives by religion. Religion is always founded on an individual-centred existence and affirms it, even if that existence is disguised beneath countless ‘likes’ which, on the surface, seem to express great commitment, but do not guarantee that one is experiencing communion, which is the fruit of the Paschal Mystery lived out precisely in daily life.

A Christian is recognised because they embrace the cross freely, in agapē, and not under the pressure of some form of unhealthy spiritualism, because they know that they were born at the baptismal font through their participation in the cross of Christ. They know that there the old life dies and the new life rises; for this reason, they can offer themselves. If one wishes to save one’s human nature, one must enfold it in agapē and make it a gift. And this means knowing how to die to oneself.

 

SEEDS, the Aletti Centre’s column, is available every Wednesday.
Every week, in addition to the Sunday homily in audio format, an in-depth study of the readings from the Sunday or festive Eucharistic liturgy will be available on the LIPA website.

 

ESPAÑOL

Las primeras palabras del Evangelio de hoy pueden parecer un poco duras y muy exigentes: «Quien ama a su padre o a su madre más que a mí, no es digno de mí; quien ama a su hijo o a su hija más que a mí, no es digno de mí» (Mt 10,37).

Con razón, los filólogos del Nuevo Testamento nos recuerdan que la palabra axios (digno) indicaba originalmente el equilibrio perfecto del peso en una balanza. En este sentido, es evidente cierta correspondencia con su opuesto: cuando se dice «no es digno», significa que una parte de la balanza no se corresponde con la otra, es decir: el amor que se experimenta en los lazos de sangre no equivale al amor de Cristo.

En su humanidad, Cristo vive y manifiesta a Dios, que es amor, agapē (cf. 1 Jn 4,8.16). Este amor consiste en una realidad que existe únicamente en la agapē; por eso, la palabra «amor» equivale verdaderamente solo a agapē. La agapē es lo que constituye a la persona divina. La agapē —como lo muestra magistralmente Bulgakov— es diádica: esto significa que, en sí misma, está constituida por una dimensión activa que da y por una dimensión activa que acoge. Esta última acoge la dimensión dadora y, al acogerla, se deja —por así decirlo— marcar por su huella.

Por ejemplo, en la persona de Dios Padre, la dimensión dadora, personalizadora, consiste en engendrar; por eso es Padre. Su naturaleza, que es divina, lleva íntegramente la huella de la paternidad. En el Hijo, la dimensión personalizadora, es decir, aquella que hace que esta persona divina sea Hijo, es el hecho de ser engendrado, y esto significa estar orientado hacia el Padre (cf. Jn 1,1), de modo que su naturaleza, que es divina, está totalmente marcada por la huella de la filiación.

Ahora bien, la novedad absoluta, nunca antes conocida, es que esta estructura de la agapē se constituye como una relación libre. La libertad es el elemento constitutivo de la agapē como relación de entrega y acogida. En la agapē no hay nada que pueda definirse como necesidad; no existe ninguna ley de deber ni de necesidad. La persona divina se constituye como agapē y, por lo tanto, es absolutamente libre. La libertad infinita y total no existe de ninguna otra forma sino como realización del amor, del ágape, de esa vida que es la comunión de las personas y que, como tal, es el bien divino y, por lo tanto, verdadero y real.

«[Padre, Hijo, Espíritu] declaran… “una forma de existencia y de vida distinta a la dada en la realidad sensible… Estos nombres declaran que la existencia… ‘se realiza’ como libertad de relación amorosa, existe como libertad autoconsciente de amor, es amor»

(Christos Yannaras, Contra la religión, trad. al ital. Magnano 2012, pp. 49-50)

 

El amor que se vive en las relaciones familiares, en cambio, está intrínsecamente condicionado por la necesidad, pues nace de la naturaleza que, como ya se desprende de Génesis 3, está marcada por la muerte. El hombre busca por todos los medios responder a las necesidades que esta naturaleza siente, intenta satisfacerlas y esto corresponde a la necesidad de la naturaleza, es decir, a la lógica de la satisfacción y, por lo tanto, del placer. Por eso, quien vive dominado por los lazos de sangre ni siquiera puede comprender a Cristo y su forma de amar.

Ahora bien, si uno no se libera de tales lazos, permanece dentro de un horizonte que no puede abrirse a la superación de la muerte. El verbo griego (philéō) que se utiliza para expresar el amor hacia los miembros de la familia, hacia quienes están unidos por lazos de sangre, expresa el placer de las relaciones que se ajustan a las tendencias de la naturaleza humana y, por ello, carecen de lo que es constitutivo de las relaciones fundadas en la vida de Dios.

Se trata, en cambio, de renacer, y esto ocurre en el bautismo, donde el hombre se constituye como persona, es decir, se pone en relación.

La existencia del yo individual, que es expresión de la naturaleza, murió con Cristo en el bautismo y fue sepultada con él. Desde ese momento, ha resucitado con Cristo un yo filial, que participa de esa vida —zōē—, la cual se constituye como ágape (cf. Rom 6,5-6; cf. Col 2,12-13). El bautismo, de hecho, es el paso de una vida centrada en el yo —donde el yo es expresión de la naturaleza y busca realizarse con ella y a través de ella, o bien, precisamente a causa de esta naturaleza, sufre y busca superarla y silenciarla—.

El bautismo es un renacimiento a una existencia que nace de la relación, del amor, que es agapē y realiza una relacionalidad libre. Por eso, la fe —mediante el renacimiento bautismal que nos hace participar de la resurrección con Cristo y nos hace caminar en esa novedad de vida (cf. Rom 6,4), que es la forma en que Cristo vive la humanidad— redime también a la familia. Pero al constatar cuánta aversión hacia la familia y el matrimonio hemos provocado, tal vez la evangelización de la familia no haya seguido exactamente lo que es propio del sacramento que la sustenta.

Precisamente la forma en que la familia vive dentro de la cultura manifiesta de manera evidente cuál es la situación de la fe eclesial. Donde terminan prevaleciendo los lazos de sangre, es decir, la cultura del individuo, la fe eclesial queda en segundo plano y el cristianismo se reduce a ser una religión. Pero la fe consiste, por el contrario, en ser habitados por Cristo y por el Espíritu Santo en el amor del Padre, que se realiza en la libre comunión de las personas humanas (cf. 1 Jn 3,14).

Cuánto sufrimiento, en cambio, a causa de relaciones no redimidas dentro de las familias. Cuánto odio y envidia entre hermanos, cuánto fanatismo y rivalidad por pertenecer a familias diferentes. Cuánta dependencia unos de otros, cuántos sufrimientos a causa de relaciones erróneas en la familia, debidas a vínculos no sanados. Cuántas injusticias surgen al momento de dividir la herencia…

Y fácilmente, como decía Bulgakov, del individualismo del individuo se llega al individualismo de grupo, pensando que hemos madurado en la comunión. Por eso, a menudo vivimos un individualismo colectivo, que es incluso más dramático que el del individuo, porque está enmascarado por el «nosotros», aunque busquemos a los demás y nos unamos a ellos no por amor, sino solo porque necesitamos sostener el individualismo de los demás.

Pero cuando intentamos aferrarnos a nuestra vida y salvarla a toda costa, imponiéndonos con fuerza frente a los demás, en realidad la estamos destruyendo. El individuo no es capaz de salvar su vida porque no puede entregarla, ya que está egoístamente atado a su yo, que es precisamente la expresión y la realización del egoísmo. Tanto es así que Cristo dice abiertamente: «Quien haya guardado su vida para sí mismo, la perderá» (Mt 10,39); «porque quien quiera salvar su vida, la perderá» (Mt 16,25).

El bautismo nos une a Cristo, a su modo pascual de vivir, y por eso el creyente sabe que lo que se ofrece en la agapē libera y resucita (cf. 1 Cor 13,8; cf. 1 Jn 3,16), vive en un nivel superior al de antes. La naturaleza humana solo se salva si se vive según el modo de la agapé, es decir, solo si se entrega (cf. 1 Jn 4,11). Quien acoge a Cristo en su vida, solo puede hacerlo uniéndose a su muerte y a su resurrección. Por eso, quien acoge a Cristo acoge al Padre (cf. Mt 10,40; cf. 1 Jn 2,23), conocido por medio del Espíritu Santo en la resurrección bautismal. De lo contrario, no se acoge a la persona de Cristo, sino a un ídolo, una idea o una doctrina que hay que llevar a cabo.

Conocemos a Cristo desde la muerte, porque nos unimos a su muerte y resucitamos a una nueva vida en Él (cf. Ef 2,4-5), cuando el Espíritu Santo comienza a enseñarnos cómo dirigirnos a Dios llamándolo Padre (cf. Rom 8,15; cf. Gál 4,6).

“El hombre nuevo, renacido y renovado por su Dios mediante su gracia, en primer lugar dice ‘Padre’, porque ya ha comenzado a ser su hijo”

(Cipriano, De oratione Dominica 9).

 

Por lo tanto, entramos con nuestra humanidad en Cristo, en una relación plenamente filial con el Padre. Y precisamente esto marca la diferencia, porque el cristiano sabe que el amor se realiza a través de la cruz. El individuo, en cambio, busca evitar la cruz, porque su existencia se basa en lo que le procura placer y lo hace sentir realizado. Pero esto es exactamente lo que conduce a la muerte.

La forma en que vivimos el sufrimiento, el fracaso, el dolor y la injusticia revela quién vive la fe y quién, por el contrario, vive la religión. La religión siempre se fundamenta en una existencia centrada en el individuo y la reafirma, aunque dicha existencia se disimule bajo tantos «Me gusta» que, aparentemente, parecen expresar una gran adhesión, pero no garantizan que se esté viviendo la comunión, que es el fruto del misterio pascual vivido precisamente en la vida cotidiana.

El cristiano se reconoce porque abraza la cruz libremente, en el ágape, y no bajo la presión de alguna forma de espiritualismo enfermizo, porque sabe que nació en la pila bautismal, al participar en la cruz de Cristo. Sabe que allí muere la vieja vida y resucita la nueva; por eso puede ofrecerse a sí mismo. Si alguien quiere salvar su propia naturaleza humana, debe envolverla en el ágape y convertirla en un don. Y esto significa saber morir a uno mismo.

 

SEMILLAS es una publicación del Centro Aletti disponible todos los miércoles.
Cada semana, además del audio de la homilía dominical, estará disponible en el sitio de LIPA un comentario a las lecturas de la Liturgia del Domingo, como así también a las lecturas de la semana.

 

SLOVENŠČINA

Prve besede današnjega evangelija se lahko zdijo nekoliko trde in zelo zahtevne: »Kdor ima očeta ali mater rajši kakor mene, ni mene vreden; in kdor ima sina ali hčer rajši kakor mene, ni mene vreden« (Mt 10,37).

Filologi Nove zaveze nas upravičeno spominjajo, da je grška beseda axios (vreden) prvotno označevala popolno ravnotežje uteži na tehtnici. V tem smislu je očitna povezava z njenim nasprotjem: ko se reče »ni vreden«, pomeni, da ena stran tehtnice ne ustreza drugi; torej da ljubezen, ki jo človek izkuša v krvnih vezeh, ni enakovredna Kristusovi ljubezni.

Kristus v svoji človeškosti živi in razodeva Boga, ki je ljubezen, in to zastonjska ljubezen (agapē) (prim. 1 Jn 4,8.16). Ta ljubezen obstaja samo kot zastonjska – zato beseda ljubezen v svojem polnem pomenu zares ustreza le zastonjski ljubezni. Božja oseba je osnovana kot zastonjska ljubezen. Bulgakov mojstrsko pokaže, da je zastonjska ljubezen diadična: sestavljena je iz dejavne, podarjajoče razsežnosti in dejavne, sprejemajoče razsežnosti. Sprejemajoča razsežnost sprejme podarjajočo in se, če tako rečemo, pusti zaznamovati z njenim pečatom.

Na primer: v osebi Boga Očeta podarjajoča, osebna razsežnost obstaja v tem, da poraja, zato je Oče. Njegova narava, ki je božja, nosi v celoti pečat očetovstva. V Sinu pa je osebna razsežnost – tista, zaradi katere je ta božanska oseba Sin – v tem, da je rojen, kar pomeni, da je usmerjen k Očetu (prim. Jn 1,1), tako da je njegova božja narava v celoti zaznamovana s sinovstvom.

Popolna, prej povsem nepoznana novost, pa je v tem, da je struktura zastonjske ljubezni osnovana kot svoboden odnos. Svoboda je sestavni element zastonjske ljubezni kot podarjajočega in sprejemajočega odnosa. V zastonjski ljubezni ni ničesar, kar bi lahko opredelili kot nujnost; ni zakona dolžnosti in ne potrebe. Božja oseba je osnovana kot zastonjska ljubezen in je zato popolnoma svobodna. Neskončna in popolna svoboda ne obstaja v nobeni drugi obliki kot v uresničenju zastonjske ljubezni, življenja, ki je občestvo oseb in kot tako božje dobro ter zato resnično in stvarno.

»[Oče, Sin, Duh] razodevajo … ‘drugačen način obstoja in življenja od danega v čutni resničnosti  … Njihova imena sporočajo, da se obstoj … »uresničuje« kot svoboda ljubezenskega odnosa, vsaka hipostaza obstaja kot samozavedajoča se svoboda ljubezni, je ljubezen’«

(Hristos Janaras, Proti religiji).

 

Ljubezen, ki jo živimo v družinskih odnosih, pa je povsem pogojena s potrebami, ker izvira iz narave, ki je – kakor je razvidno že iz 1 Mz 3 – zaznamovana s smrtjo. Človek skuša na vsak način odgovoriti na potrebe, ki jih ta narava občuti, ter jih zadovoljiti, in to ustreza nujnosti narave, logiki zadovoljitve in s tem užitka. Zato človek, ki mu gospodujejo krvne vezi, niti ne more razumeti Kristusa in njegovega načina ljubezni.

Kdor ni osvobojen teh vezi, ostaja v območju, v katerem ne more premagati smrti. Grški glagol (philéō), ki izraža ljubezen do družinskih članov, do tistih, ki so povezani s krvnimi vezmi, označuje zadovoljstvo v odnosih, ki se skladajo z nagnjenji človeške narave; zato jim manjka to, kar je bistveno za odnose, utemeljene v Božjem življenju.

Potrebno je prerojenje, ki se zgodi pri krstu, in kjer človek zaživi kot oseba, se pravi, da je postavljen v odnos.

Obstoj individualnega jaza, ki je izraz narave, je s Kristusom umrl pri krstu in bil z njim pokopan. V tem trenutku je s Kristusom vstal sinovski jaz, ki je deležen življenja kot zōē, osnovanega kot zastonjska ljubezen (prim. Rim 6,5-6; Kol 2,12-13). Krst je namreč prehod iz vase osredotočenega življenja – kjer je »jaz« izraz narave in se skuša uresničiti z njo in po njej ali pa zaradi nje trpi in jo skuša preseči oziroma utišati.

Krst je prerojenje za življenje, ki izvira iz odnosa, iz ljubezni, ki je zastonjska in uresničuje svobodne odnose. Zato vera – po krstnem prerojenju, ki nas udeleži pri Kristusovem vstajenju in nam daje hoditi v novosti življenja (prim. Rim 6,4), ki je način, s katerim Kristus živi človeškost – odrešuje tudi družino. A ko vidimo, koliko odpora do družine in poroke smo povzročili, se lahko vprašamo, ali evangelizacija družine res poteka v skladu z zakramentom, na katerem temelji.

Način, kako družina živi znotraj kulture, jasno razkriva stanje cerkvene vere. Kjer prevladajo krvne vezi, to je kultura posameznika, ostaja cerkvena vera v senci in se krščanstvo skrči na religijo. Vera pa pomeni, da v nas prebivata Kristus in Sveti Duh v Očetovi ljubezni, ki se uresničuje v svobodnem občestvu človeških oseb (prim. 1 Jn 3,14).

Koliko trpljenja je zaradi neodrešenih odnosov v družinah! Koliko sovraštva in ljubosumja med brati in sestrami, koliko fanatizma in tekmovalnosti zaradi pripadnosti različnim družinam. Koliko medsebojne odvisnosti, koliko trpljenja zaradi napačnih odnosov, ki izvirajo iz neozdravljenih vezi. Koliko krivic nastane ob delitvi dediščine …

Bulgakov je dejal, da iz individualizma posameznika hitro preidemo v individualizem skupine, misleč, da smo dozoreli v občestvu. Tako pogosto živimo kolektivni individualizem, ki je še bolj dramatičen od individualizma posameznika, ker se skriva za »mi«, čeprav druge iščemo in se z njimi povezujemo ne iz ljubezni, ampak iz potrebe, da podpiramo individualizem drug drugega.

Ko pa skušamo za vsako ceno ohraniti in rešiti svoje življenje ter se z močjo uveljaviti pred drugimi, ga v resnici uničujemo. Posameznik ne more rešiti svojega življenja, ker ga ne more darovati, saj je sebično navezan na svoj »jaz«. Ta pa je izraz in uresničitev egoizma. Zato Kristus odkrito pravi: »Kdor najde svoje življenje, ga bo izgubil« (Mt 10,39); »kdor namreč hoče svoje življenje rešiti, ga bo izgubil« (Mt 16,25).

Krst nas združi s Kristusom in njegovim velikonočnim načinom življenja; zato vernik ve, da vse, kar je darovano v svobodni zastonjski ljubezni, vstane od mrtvih (prim. 1 Kor 13,8; 1 Jn 3,16) in živi na višji ravni kot prej. Človeška narava je odrešena samo, če je živeta na način zastonjske ljubezni, torej samo, če se daruje (prim. 1 Jn 4,11). Kdor sprejme Kristusa v svoje življenje, ga lahko sprejme le tako, da se združi z njegovo smrtjo in vstajenjem. Zato kdor sprejme Kristusa, sprejme tudi Očeta (prim. Mt 10,40; 1 Jn 2,23), ki ga spozna po Svetem Duhu pri krstnem vstajenju. Sicer ne sprejme Kristusove osebe, temveč malika, idejo ali nauk, ki ga je treba uresničevati.

Kristusa spoznamo kot mrtvi, ker smo združeni z njegovo smrtjo in se v njem prebudimo v novo življenje (prim. Ef 2,4-5), ko nas Sveti Duh začne učiti, kako naj se obračamo k Bogu in ga kličemo Oče (prim. Rim 8,15; Gal 4,6).

»Novi človek, ki ga je njegov Bog po svoji milosti prerodil in prenovil, najprej reče: ‘Oče’, ker je že začel biti njegov sin«

(Ciprijan, De oratione Dominica 9)

 

Tako s svojo človeškostjo vstopamo v Kristusa, v popolnoma sinovski odnos z Očetom. Prav v tem je razlika, saj kristjan ve, da se ljubezen uresničuje po križu. Posameznik pa se skuša križu izogniti, ker njegovo življenje temelji na tem, kar mu prinaša ugodje in občutek potrditve. Vendar prav to vodi v smrt.

Način, kako živimo trpljenje, neuspeh, bolečino in krivico, pokaže, kdo živi vero in kdo zgolj religijo. Religija vedno temelji na vase zaverovanem življenju in ga potrjuje, četudi je ta zakrit pod množico »všečkov«, ki navidez izražajo veliko pripadnost, vendar ne zagotavljajo, da človek res živi občestvo, sad velikonočne skrivnosti, uresničene v vsakdanjem življenju.

Kristjana prepoznamo po tem, da objame križ svobodno, v zastonjski ljubezni, ne pod pritiskom kakšne nezdrave duhovnosti, saj ve, da je bil rojen v krstnem studencu, iz deležnosti pri Kristusovem križu. Ve, da tam umre staro življenje in vstane novo; zato se lahko daruje. Če hoče človek rešiti svojo človeško naravo, jo mora oviti v zastonjsko ljubezen in iz nje narediti dar. To pa pomeni znati umreti samemu sebi.

 

SEMENA je rubrika Centra Aletti, ki je na voljo vsako sredo.
Vsak teden je na spletni strani LIPE poleg nedeljske homilije v zvočni obliki (v italijanščini) na voljo tudi poglobitev Božje besede nedeljske ali praznične svete maše.

 

HRVATSKI

Prve riječi današnjeg evanđelja mogu se činiti pomalo grubima i vrlo zahtjevnima: „Tko ljubi oca ili majku više nego mene, nije mene dostojan. Tko ljubi sina ili kćer više nego mene, nije mene dostojan” (Mt 10, 37).

Filolozi Novoga zavjeta s pravom nas podsjećaju da je riječ axios (dostojan) prvotno označavala savršenu ravnotežu utega na vagi. U tom je smislu očita određena podudarnost s njezinom suprotnošću: kada se kaže „nije dostojan” to znači da jedna strana vage ne odgovara drugoj; dakle, da ljubav koju čovjek doživljava u krvnim vezama nije istovrijedna Kristovoj ljubavi.

Krist u svome čovještvu živi i očituje Boga koji je ljubav, i to besplatna ljubav, (agapē) (usp. 1 Iv 4, 8.16). Ta ljubav postoji samo kao besplatna ‒ zato riječ ljubav u svom punom smislu doista odgovara samo besplatnoj ljubavi. Božanska osoba utemeljena je kao besplatna ljubav. Bulgakov majstorski pokazuje da je besplatna ljubav dijadična: sastavljena je od aktivne darujuće dimenzije i aktivne primajuće dimenzije. Primajuća dimenzija prima darujuću i ‒ da tako kažemo ‒ dopušta da bude obilježena njezinim pečatom.

Primjerice, u osobi Boga Oca darujuća, osobna dimenzija sastoji se u tome da rađa, i zato je On Otac. Njegova narav koja je božanska u cijelosti nosi pečat očinstva. U Sinu osobna dimenzija – ona zbog koje je ta božanska osoba Sin – sastoji se u tome da je rođen, što znači da je usmjeren prema Ocu (usp. Iv 1, 1), tako da je njegova božanska narav u potpunosti obilježena sinovstvom.

Potpuna, do tada sasvim nepoznata novost, leži u tome da je struktura besplatne ljubavi utemeljena kao slobodan odnos. Sloboda je sastavni element besplatne ljubavi kao darivajućeg i primajućeg odnosa. U besplatnoj ljubavi nema ničega što bi se moglo definirati kao nužnost; nema zakona dužnosti niti potrebe. Božanska osoba utemeljena je kao besplatna ljubav i zato je potpuno slobodna. Beskonačna i potpuna sloboda ne postoji ni u kojem drugom obliku osim u ostvarenju besplatne ljubavi, života koji je zajedništvo osoba i kao takav božansko dobro te stoga istinit i stvaran.

„[Otac, Sin, Duh] objavljuju… ‘drugačiji način postojanja i života u odnosu na onaj koji je dan u osjetilnoj stvarnosti… Ta imena govore da se postojanje… »ostvaruje« kao sloboda ljubavnog odnosa, svaka hipostaza postoji kao samosvjesna sloboda ljubavi, ona je ljubav’”

(Christos Yannaras, Protiv religije).

 

Suprotno tome, ljubav koja se živi u obiteljskim odnosima u potpunosti je uvjetovana potrebama, jer izvire iz naravi koja je – kao što se vidi već iz Postanka 3 – obilježena smrću. Čovjek na sve načine pokušava odgovoriti na potrebe koje ta narav osjeća te ih zadovoljiti, a to odgovara nužnosti naravi, logici zadovoljenja i time užitka. Zato čovjek kojim vladaju krvne veze ne može razumjeti Krista i njegov način ljubavi.

Tko nije oslobođen tih veza ostaje u području u kojem ne može pobijediti smrt. Grčki glagol (philéō) koji izražava ljubav prema članovima obitelji, prema onima koji su povezani krvnim vezama, označava zadovoljstvo u odnosima koji su u skladu sa sklonostima ljudske naravi; stoga im nedostaje ono što je bitno za odnose utemeljene u Božjem životu.

Potrebno je preporođenje koje se događa na krštenju, gdje čovjek počinje živjeti kao osoba, odnosno biva postavljen u odnos.

Postojanje individualnog „ja”, koje je izraz naravi, s Kristom je umrlo na krštenju i s njim je bilo pokopano. U tom je trenutku s Kristom uskrsnuo sinovski „ja”, koji postaje dionik života kao zōē utemeljenog na besplatnoj ljubavi (usp. Rim 6, 5-6; usp. Kol 2, 12-13). Krštenje je, naime, prijelaz iz života usredotočenog na sebe ‒ gdje je „ja” izraz naravi i pokušava se ostvariti s njom i po njoj, ili pak zbog nje pati i pokušava je nadići, odnosno utišati.

Krštenje je preporođenje na život koji izvire iz odnosa, iz ljubavi koja je besplatna i ostvaruje slobodne odnose. Zato vjera ‒ po krsnom preporođenju koje nas čini dionicima Kristova uskrsnuća i daje nam da hodimo u novosti života (usp. Rim 6, 4), što je način na koji Krist živi čovještvo ‒ otkupljuje i obitelj. No, kada vidimo koliko smo protivljenja prema obitelji i braku izazvali, možemo se zapitati odvija li se evangelizacija obitelji doista u skladu sa sakramentom na kojem se temelji.

Način na koji obitelj živi unutar kulture jasno razotkriva stanje crkvene vjere. Tamo gdje prevladaju krvne veze, odnosno kultura pojedinca, crkvena vjera ostaje u sjeni, a kršćanstvo se svodi na religiju. Vjera pak znači da u nama prebivaju Krist i Duh Sveti u Očevoj ljubavi, koja se ostvaruje u slobodnom zajedništvu ljudskih osoba (usp. 1 Iv 3, 14).

Koliko li je samo patnje zbog neotkupljenih odnosa u obiteljima! Koliko mržnje i ljubomore među braćom i sestrama, koliko fanatizma i suparništva zbog pripadnosti različitim obiteljima. Koliko međusobne ovisnosti i patnje zbog pogrešnih odnosa koji izviru iz neizliječenih veza. Koliko nepravdi nastaje pri podjeli nasljedstva…

Bulgakov je rekao da od individualizma pojedinca lako dolazimo do individualizma grupe, misleći da smo sazreli u zajedništvu. Tako često živimo kolektivni individualizam, koji je još dramatičniji od individualizma pojedinca jer se skriva iza onog „mi”, iako druge tražimo i s njima se povezujemo ne iz ljubavi, nego iz potrebe da podržavamo individualizam jedni drugih.

Kada pokušavamo po svaku cijenu sačuvati i spasiti svoj život te se silom afirmirati pred drugima, mi ga zapravo uništavamo. Pojedinac ne može spasiti svoj život jer ga ne može darovati, budući da je sebično vezan uz svoje „ja”. A to „ja“ je izraz i ostvarenje egoizma. Zato Krist otvoreno kaže: „Tko nađe život svoj, izgubit će ga” (Mt 10, 39); „Tko hoće život svoj spasiti, izgubit će ga” (Mt 16, 25).

Krštenje nas sjedinjuje s Kristom i njegovim pashalnim načinom života; zato vjernik zna da sve što je darovano u slobodnoj, besplatnoj ljubavi uskrsava od mrtvih (usp. 1 Kor 13, 8; usp. 1 Iv 3, 16) i živi na višoj razini nego prije. Ljudska je narav spašena samo ako se živi na način besplatne ljubavi, dakle samo ako se daruje (usp. 1 Iv 4, 11). Tko prima Krista u svoj život, može ga primiti samo tako da se sjedini s njegovom smrću i uskrsnućem. Zato onaj tko prima Krista, prima i Oca (usp. Mt 10, 40; usp. 1 Iv 2, 23), kojeg upoznaje po Duhu Svetom u krsnom uskrsnuću. U suprotnom ne prima Kristovu osobu, nego idola, ideju ili nauk koji treba provoditi u djelo.

Krista spoznajemo kao mrtvi, jer smo sjedinjeni s njegovom smrću i u njemu se budimo na novi život (usp. Ef 2, 4-5), kada nas Duh Sveti počinje učiti kako se obraćati Bogu i zvati ga Ocem (usp. Rim 8, 15; usp. Gal 4, 6).

„Novi čovjek, kojega je njegov Bog po svojoj milosti preporodio i obnovio, najprije kaže: ‘Oče’, jer je već počeo biti njegov sin”

(Ciprijan, De oratione Dominica 9).

 

Tako sa svojim čovještvom ulazimo u Krista, u potpuno sinovski odnos s Ocem. Upravo je u tome razlika, jer kršćanin zna da se ljubav ostvaruje po križu. Pojedinac pak pokušava izbjeći križ jer se njegov život temelji na onome što mu donosi užitak i osjećaj potvrde. Međutim, upravo to vodi u smrt.

Način na koji živimo patnju, neuspjeh, bol i nepravdu pokazuje tko živi vjeru, a tko samo religiju. Religija se uvijek temelji na životu usredotočenom na sebe i potvrđuje ga, čak i ako je skriven pod mnoštvom „lajkova” koji prividno odražavaju veliko slaganje, ali ne jamče da čovjek doista živi zajedništvo – plod pashalnog otajstva ostvarenog u svakodnevnom životu.

Kršćanina prepoznajemo po tome što slobodno grli križ, u besplatnoj ljubavi, a ne pod pritiskom kakve nezdrave duhovnosti, jer zna da je rođen na krsnom zdencu iz dioništva u Kristovom križu. Zna da ondje umire stari život, a uskrsava novi; zato se može darovati. Želi li čovjek spasiti svoju ljudsku narav, mora je oviti u besplatnu ljubav i od nje učiniti dar. A to znači znati umrijeti samome sebi.

 

SJEMENA je rubrika Centra Aletti dostupna svake srijede.
Svakog tjedna, osim nedjeljne propovijedi u audio obliku (na talijanskom), bit će dostupno na web stranici LIPA produbljivanje nedjeljnih ili blagdanskih čitanja euharistijske liturgije.

 

POLSKI

Pierwsze słowa dzisiejszej Ewangelii mogą wydawać się nieco surowe i bardzo wymagające:

„Kto miłuje ojca lub matkę bardziej niż Mnie, nie jest Mnie godzien; kto miłuje syna lub córkę bardziej niż Mnie, nie jest Mnie godzien” (Mt 10,37).

Słusznie filologowie Nowego Testamentu przypominają nam, że greckie słowo axios („godny”) oznaczało pierwotnie doskonałą równowagę ciężaru na wadze. W tym sensie wyraźna jest jego relacja do przeciwieństwa: gdy mówi się, że ktoś „nie jest godny”, oznacza to, że jedna szala wagi nie odpowiada drugiej, czyli że miłość doświadczana w więzach krwi nie jest równoważna miłości Chrystusa.

W swoim człowieczeństwie Chrystus przeżywa i objawia Boga, który jest miłością, agapē (por. 1 J 4,8.16). Miłość ta stanowi rzeczywistość istniejącą wyłącznie jako agapē — dlatego słowo „miłość” w pełnym znaczeniu odpowiada właśnie agapē. To ona stanowi istotę Osoby Boskiej.

Jak w mistrzowski sposób ukazuje Bułgakow, agapē ma charakter diadyczny: oznacza to, że sama w sobie składa się z aktywnego wymiaru dającego oraz aktywnego wymiaru przyjmującego. Ten drugi przyjmuje wymiar dający i, przyjmując go, pozwala się — można powiedzieć — naznaczyć jego śladem.

Na przykład w Osobie Boga Ojca wymiar obdarowujący, personalizujący, polega na rodzeniu, dlatego jest On Ojcem. Jego natura, która jest Boska, nosi w całości znamiona ojcostwa. W Synu natomiast wymiar personalizujący, czyli ten, który czyni tę Boską Osobę Synem, polega na byciu zrodzonym, a więc na byciu zwróconym ku Ojcu (por. J 1,1). W ten sposób Jego natura, również Boska, jest całkowicie naznaczona synostwem.

Absolutną nowością, wcześniej nieznaną, jest to, że ta struktura agapē została ustanowiona jako relacja wolna. Wolność jest elementem konstytutywnym agapē jako relacji dającej i przyjmującej. W agapē nie ma niczego, co można by określić jako konieczność; nie istnieje tu żadne prawo obowiązku ani przymusu.

Osoba Boska jest ustanowiona jako agapē, a zatem jest absolutnie wolna. Nieskończona i całkowita wolność nie istnieje w żadnej innej postaci niż jako urzeczywistnienie miłości, agapē, tego życia, które jest komunią osób i które jako takie stanowi dobro Boskie, a więc dobro prawdziwe i realne.

„[Ojciec, Syn, Duch] ukazują (…) inny sposób istnienia i życia niż ten, który jest dany w rzeczywistości zmysłowej (…). Imiona te oznajmiają, że istnienie (…) urzeczywistnia się jako wolność relacji miłości, istnieje jako świadoma siebie wolność miłowania, jest miłością.”

(Christos Yannaras, Przeciw religii, tłum. wł., Magnano 2012, s. 49–50)

 

Miłość przeżywana w relacjach rodzinnych jest natomiast wewnętrznie uwarunkowana koniecznością, ponieważ rodzi się z natury, która – jak ukazuje już trzeci rozdział Księgi Rodzaju – naznaczona jest śmiercią. Człowiek na wszelkie sposoby stara się odpowiadać na potrzeby odczuwane przez tę naturę, usiłuje je zaspokoić, a to odpowiada konieczności natury, czyli logice zaspokojenia, a więc przyjemności. Dlatego ten, kto żyje zdominowany przez więzy krwi, nie jest nawet w stanie zrozumieć Chrystusa i Jego sposobu miłowania.

Jeżeli człowiek nie zostanie uwolniony od takich więzi, pozostaje zamknięty w horyzoncie, który nie może otworzyć się na przezwyciężenie śmierci. Grecki czasownik philéō, używany do wyrażenia miłości wobec członków rodziny i osób związanych więzami krwi, oznacza przyjemność płynącą z relacji zgodnych z tendencjami ludzkiej natury. Z tego powodu relacjom tym brakuje tego, co stanowi istotę więzi zakorzenionych w życiu Boga.

Chodzi natomiast o nowe narodzenie, które dokonuje się w chrzcie, gdzie człowiek zostaje ustanowiony jako osoba, to znaczy wprowadzony w relację.

Istnienie indywidualnego „ja”, będącego wyrazem natury, umarło wraz z Chrystusem w chrzcie i zostało razem z Nim pogrzebane. Od tego momentu wraz z Chrystusem powstało do życia „ja” synowskie, uczestniczące w życiu-zōē, które jest ustanowione jako agapē (por. Rz 6,5–6; Kol 2,12–13). Chrzest jest bowiem przejściem od życia skoncentrowanego na jednostce – gdzie „ja” jest wyrazem natury i usiłuje realizować się poprzez nią i za jej pośrednictwem albo cierpi z jej powodu i próbuje ją przezwyciężyć czy uciszyć.

Chrzest jest odrodzeniem do istnienia, które rodzi się z relacji, z miłości będącej agapē i urzeczywistniającej wolną relacyjność. Dlatego wiara – poprzez odrodzenie chrzcielne, które pozwala nam uczestniczyć w zmartwychwstaniu Chrystusa i prowadzi nas do kroczenia w nowości życia (por. Rz 6,4), stanowiącej Chrystusowy sposób przeżywania człowieczeństwa – odkupuje również rodzinę. Jednak widząc, jak wielką niechęć do rodziny i małżeństwa wywołaliśmy, można postawić pytanie, czy ewangelizacja rodziny rzeczywiście przebiegała zgodnie z tym, co stanowi istotę sakramentu będącego jej fundamentem.

To właśnie sposób, w jaki rodzina żyje w obrębie kultury, ukazuje wyraźnie stan wiary kościelnej. Tam, gdzie zaczynają dominować więzy krwi, czyli kultura jednostki, wiara Kościoła schodzi w cień, a chrześcijaństwo redukuje się do religii. Wiara natomiast oznacza bycie zamieszkałym przez Chrystusa i Ducha Świętego w miłości Ojca, która urzeczywistnia się we wolnej komunii osób ludzkich (por. 1 J 3,14).

Ileż cierpienia rodzi się z nieodkupionych relacji w rodzinach! Ile nienawiści i zazdrości między rodzeństwem, ile fanatyzmu i rywalizacji wynikającej z przynależności do różnych rodzin. Ile wzajemnych uzależnień, ile cierpień spowodowanych niewłaściwymi relacjami rodzinnymi, wynikającymi z nieuzdrowionych więzi. Ile niesprawiedliwości pojawia się przy podziale spadku…

I łatwo – jak mówił Bułgakow – od indywidualizmu jednostki przejść do indywidualizmu grupowego, sądząc, że dojrzeliśmy do komunii. Dlatego często żyjemy kolektywnym indywidualizmem, który bywa jeszcze bardziej dramatyczny niż indywidualizm pojedynczego człowieka, ponieważ ukrywa się pod maską „my”, choć szukamy innych i jednoczymy się z nimi nie z miłości, lecz jedynie dlatego, że potrzebujemy wzajemnie wspierać swój indywidualizm.

Kiedy jednak za wszelką cenę próbujemy zachować i ocalić własne życie, usilnie afirmując siebie wobec innych, w rzeczywistości je niszczymy. Jednostka nie jest zdolna ocalić swojego życia, ponieważ nie potrafi go ofiarować, będąc egoistycznie przywiązana do własnego „ja”, które jest właśnie wyrazem i urzeczywistnieniem egoizmu. Dlatego Chrystus mówi otwarcie: „Kto zachowa swoje życie dla siebie, straci je” (Mt 10,39); „bo kto chce zachować swoje życie, straci je” (Mt 16,25).

Chrzest jednoczy nas z Chrystusem i z Jego paschalnym sposobem życia. Dlatego wierzący wie, że to, co zostaje ofiarowane w wolnej agapē, zmartwychwstaje (por. 1 Kor 13,8; 1 J 3,16) i żyje na wyższym poziomie niż wcześniej. Natura ludzka zostaje zbawiona tylko wtedy, gdy jest przeżywana na sposób agapē, czyli tylko wtedy, gdy staje się darem (por. 1 J 4,11).

Ten, kto przyjmuje Chrystusa do swojego życia, może Go przyjąć jedynie poprzez zjednoczenie z Jego śmiercią i zmartwychwstaniem. Dlatego kto przyjmuje Chrystusa, przyjmuje także Ojca (por. Mt 10,40; 1 J 2,23), poznawanego przez Ducha Świętego w zmartwychwstaniu chrzcielnym. W przeciwnym razie nie przyjmuje się osoby Chrystusa, lecz bożka, ideę albo doktrynę, którą należy realizować.

Poznajemy Chrystusa jako ci, którzy umarli, ponieważ zostajemy zjednoczeni z Jego śmiercią i budzimy się do nowego życia w Nim (por. Ef 2,4–5), gdy Duch Święty zaczyna nas uczyć, jak zwracać się do Boga, nazywając Go Ojcem (por. Rz 8,15; Ga 4,6).

„Nowy człowiek, odrodzony i odnowiony przez swego Boga za sprawą Jego łaski, przede wszystkim mówi: «Ojcze», ponieważ już zaczął być Jego synem.”

(Cyprian, De oratione Dominica, 9)

 

A zatem wchodzimy z naszym człowieczeństwem w Chrystusa, w relację w pełni synowską z Ojcem. I właśnie to stanowi różnicę, ponieważ chrześcijanin wie, że miłość urzeczywistnia się poprzez krzyż. Natomiast jednostka stara się unikać krzyża, ponieważ jej istnienie opiera się na tym, co przynosi przyjemność i daje poczucie samopotwierdzenia. A właśnie to prowadzi do śmierci.

Sposób, w jaki przeżywamy cierpienie, niepowodzenie, ból i niesprawiedliwość, ukazuje, kto żyje wiarą, a kto jedynie religią. Religia zawsze opiera się na egzystencji skoncentrowanej na jednostce i ją potwierdza, nawet jeśli taka egzystencja jest zamaskowana przez liczne „I like”, które pozornie wyrażają wielkie zaangażowanie, lecz nie gwarantują życia w komunii będącej owocem misterium paschalnego przeżywanego w codzienności.

Chrześcijanina rozpoznaje się po tym, że dobrowolnie przyjmuje krzyż w agapē, a nie pod presją jakiejś chorej formy spirytualizmu, ponieważ wie, że narodził się w źródle chrzcielnym przez uczestnictwo w krzyżu Chrystusa. Wie, że tam umiera stare życie i zmartwychwstaje nowe, dlatego może ofiarować samego siebie.

Jeżeli ktoś chce ocalić swoją ludzką naturę, musi otoczyć ją agapē i uczynić z niej dar. A to oznacza umieć umrzeć dla samego siebie.

 

ZIARNA są rubryką Centro Aletti udostępnianą w każdą środę.
Każdego tygodnia, oprócz homilii niedzielnej w formie audio, na stronie LIPA będzie do dyspozycji pogłębienie czytań liturgicznych z eucharystii niedzielnej bądź świątecznej