[SEMI] XIV DOMENICA DEL TEMPO ORDINARIO (ANNO A) 2

ITALIANO

Il vangelo di oggi è preso dal capitolo undici di Matteo dove Cristo, parlando di Giovanni Battista, dice che il regno dei cieli entra nella storia in mezzo alla violenza e all’arroganza di tanti che giudicano secondo una presunta conoscenza (cf Mt 11,12). Perciò pronuncia parole forti contro le città situate sulle sponde del lago di Tiberiade (cf Mt 11,20-24), dove era diffusa un’idea di conoscenza del genere.

Poi Matteo prosegue riportando una preghiera che Cristo fa: “Ti rendo lode, Padre, Signore del cielo e della terra, perché hai nascosto queste cose ai sapienti e ai dotti e le hai rivelate ai piccoli. Sì, o Padre, perché così hai deciso nella tua benevolenza” (Mt 11,25-26).

Cristo esprime un ringraziamento al Padre perché ha nascosto il suo mistero a quelli che si ritengono sapienti e dotti nella conoscenza di tale mistero. C’è, infatti, una conoscenza riconosciuta ‒ o almeno considerata tale ‒ dalla gente, perché imposta dalle persone forti o dalle strutture culturali o sociali. Ma Cristo ringrazia il Padre che la sua conoscenza non passi attraverso queste vie (cf 1Cor 2,6-8). Quella, infatti, è una conoscenza che dona una sicurezza tale che la persona che la possiede si sente ad un livello superiore agli altri. È una conoscenza che inorgoglisce. Ma l’orgoglio, come sappiamo bene, è tipico di chi vive secondo la carne, cioè tipico di quell’io che emerge dalla natura umana e si afferma attraverso una delle dimensioni più radicate in questa natura e che gestisce la conoscenza, cioè la ragione.

Spesso una tale persona si vanta e, attraverso una conoscenza razionale, si impone con orgoglio su tutti nell’ambiente in cui si trova. Non solo: è capace di strutturare la propria conoscenza in modo che anche altri possano accedervi. E questo non fa che accrescere il suo orgoglio perché, proprio a motivo del grande numero di seguaci, acquista una considerazione ancora maggiore.

Ma Cristo ringrazia il Padre perché proprio a questi il mistero di Dio rimane nascosto. La vera conoscenza, infatti, è sempre accompagnata dall’amore.

 

 “La conoscenza ha necessariamente bisogno della carità”

(Massimo il Confessore, Centuria IV, 62).

 

Ma chi ama, in una società gestita da quanti sono orgogliosi, è considerato piccolo e, spesso, è anche deriso e rifiutato, come Cristo stesso manifesta con la sua stessa vita. 

 

“Colui che parla nello Spirito Santo è respinto come superbo e orgoglioso dagli orgogliosi e malati della superbia del diavolo, i quali rimangono più feriti che compunti dalle sue parole. Essi invece accettano facendone grandi lodi chi, per qualità nativa o per studio, è raffinato nel parlare e mente riguardo alla loro salvezza. Così non c’è nessuno fra costoro che sappia giudicare e vedere bene come stanno le cose”

(Simeone il Nuovo Teologo, Capitoli pratici e teologici 72).

 

Se la conoscenza non è vissuta nell’amore, svanisce (cf 1Cor 13,8) e lascia l’uomo nel suo nulla, cioè nella precarietà della sua natura radicalmente orientata alla tomba.

La conoscenza è una dimensione dell’agapē, dell’amore: “Chiunque ama è stato generato da Dio e conosce Dio. Chi non ama non ha conosciuto Dio perché Dio è amore” (1Gv 4,7-8).

L’amore è, allo stesso tempo, la via e il modo della conoscenza. La conoscenza proveniente da un Io che è espressione della natura – che giustamente Berdjaev chiama individuo –, radica nell’autoaffermazione, mentre la conoscenza che viene da un Io che emerge dall’amore, cioè dalla comunione, edifica l’intero corpo di Cristo: “Ma la conoscenza riempie di orgoglio, mentre l’amore edifica” (1Cor 8,1b).

La parola greca qui usata da Paolo per dire edificare (oikodomei) contiene nella sua radice la parola casa (oikos). L’amore è, dunque, la conoscenza che viene vissuta nell’agapē e costruisce la casa di Cristo, che siamo noi (cf Eb 3,6). E questa casa ha una caratteristica, che la Lettera agli Ebrei ascrive proprio a Cristo: è la casa di quanti sono liberi a causa di Cristo. Sono liberi perché redenti da Lui: quando siamo raggiunti da Cristo (cf Fil 3,12), uniti a Lui, conosciamo “l’amore di Cristo che supera ogni conoscenza” e veniamo riempiti “di tutta la pienezza di Dio” (Ef 3,19). Veniamo abitati da Cristo, nel quale “sono nascosti tutti i tesori della sapienza e della conoscenza” (Col 2,3). Allora, dentro di noi ci sono tutti i tesori della vera conoscenza, come dice san Massimo il Confessore (cf Centuria IV sulla carità 70).

Non solo: “Ora voi avete ricevuto l’unzione del Santo, e tutti avete la conoscenza” (1Gv 2,20). E per questo “l’unzione che avete ricevuto da Lui rimane in voi e non avete bisogno che qualcuno vi istruisca” (1Gv 2,27). Una tale unzione è il dono dello Spirito Santo, che ci unisce e ci fa appartenere al Padre, come figli nel Figlio, come spiega Giovanni nello stesso capitolo (cf 1Gv 2,24).

Lo Spirito Santo, che il Padre ci dona, versa nei nostri cuori il suo amore (cf Rm 5,5). Dunque, il nostro intelletto non è più isolato, come se appartenesse ad un individuo, ma è immerso nell’agapē e ciò che conosce è la vita eterna, che è di Dio Padre e ci viene donata per lo Spirito Santo, e conosce il Figlio.

È chiaro, dunque, che l’unico accesso alla conoscenza di Dio è l’amore, in cui siamo generati dal Padre e dalla madre, che è la Chiesa, come dicevano tanti Padri. Senza essere generati dal Padre nello Spirito Santo e innestati nel Figlio, noi non possiamo vedere, cioè non possiamo conoscere, e dunque rimaniamo distanti, e comunque all’esterno di Dio (cf Gv 3,4).

 

“Mai l’anima può tendere alla conoscenza di Dio se Dio stesso, usandole condiscendenza, non l’afferra e l’attira a sé”

(Massimo il Confessore, A Talassio, Centuria I, 31).

 

Possiamo riempirci la testa di concetti e di idee, possiamo essere gonfi di conoscenza, ma non respiriamo la vita del Padre e non siamo portati dal suo amore sulla via della pasqua, che segna la strada della storia fino al suo compimento escatologico.

Anche solo dando uno sguardo a diversi catechismi di questi ultimi secoli o, ancor più, osservando il percorso degli studi sulla conoscenza di Dio e di Cristo proposto a livello accademico, facilmente emerge una impostazione segnata da una certa esteriorità nell’approccio a Dio. Quanto è difficile trovare persone che, da figlie e figli, vivono la zōē in una straordinaria intimità con Dio tanto da chiamarlo Padre, più intimamente che i propri genitori (cf Mt 10,37). A partire da qui, poi, la comunione con il Padre da figli, in Cristo, diventa il modo di vivere tutte le relazioni, cominciando da quelle di sangue.

Nessuno può conoscere Dio, che è Padre, se non è suo figlio nell’Unigenito Figlio. Si possono avere tanti titoli ma, se non siamo figli di Dio Padre, rimaniamo nell’ateismo o in qualche forma di religione. Perciò Giovanni dice che “venne fra i suoi e i suoi non lo hanno accolto” (Gv 1,11). Come mai? Perché erano già riempiti di una conoscenza di dio che però non ha nulla a che fare con Dio Padre. Ci possiamo riempire la testa e la bocca di Cristo, ma se non siamo abitati da Lui e non partecipiamo, in Lui, alla via dell’agapē, che è la pasqua, e se non abbiamo l’esperienza del compimento, che si realizza in ogni esperienza pasquale, rimaniamo individui chiusi nel nostro Io e pensiamo a Cristo sul nostro orizzonte, secondo un nostro modello.

Invece è proprio l’esperienza della leggerezza del suo giogo a manifestare la vera conoscenza di Cristo (cf Mt 11,30).

 

SEMI è la rubrica del Centro Aletti disponibile ogni mercoledì.
Ogni settimana, oltre all’omelia della domenica in formato audio, sarà disponibile sul sito LIPA un approfondimento delle letture della liturgia eucaristica domenicale o festiva.

 

ENGLISH

Today’s Gospel is taken from chapter 11 of Matthew, where Christ, speaking of John the Baptist, says that the Kingdom of Heaven enters history amid the violence and arrogance of so many who judge based on their presumed knowledge (cf. Mt 11:12). He therefore speaks strongly against the cities on the shores of the Sea of Tiberias (cf. Mt 11:20–24), where such a notion of knowledge was widespread.

Matthew then continues by recounting a prayer that Christ offers: “I give praise to you, Father, Lord of heaven and earth, for although you have hidden these things from the wise and the learned you have revealed them to the childlike.  Yes, Father, such has been your gracious will” (Mt 11:25–26).

Christ expresses gratitude to the Father for having hidden his mystery from those who consider themselves wise and learned in the knowledge of that mystery. There is, in fact, a kind of knowledge that is recognized—or at least regarded as such—by people because it is imposed by those in power or by cultural or social structures. Christ thanks the Father that his knowledge does not come through these channels (cf. 1 Cor 2:6–8), for such knowledge instills so much a sense of certainty that the person who possesses it feels superior to others. It is a kind of knowledge that breeds pride. But pride, as we well know, is characteristic of those who live according to the flesh—that is, of the “self” that emerges from human nature and asserts itself through one of the most deeply rooted dimensions of that nature, namely, reason, which governs knowledge.

Often, such a person boasts and, through rational knowledge, proudly imposes themselves on everyone in their environment. Not only that: they are capable of structuring their knowledge in such a way that others may also access it. And this only serves to increase their pride because of the greater esteem they gain precisely because of the large number of followers they have.

But Christ gives thanks to the Father because it is precisely from such people that the mystery of God remains hidden. True knowledge, in fact, is always accompanied by love.

 

“Knowledge necessarily requires charity”

(Maximus the Confessor, Centuria IV, 62).

 

But in a society ruled by the proud, those who love are considered insignificant and are often even mocked and rejected, as Christ himself demonstrates through his own life.

 

“He who speaks in the Holy Spirit is rejected as arrogant and proud by the proud and those afflicted by the devil’s pride, who are more wounded than moved by his words. Instead, they accept and lavish praise upon those who, whether by natural gift or study, are eloquent in speech yet lie regarding their salvation. Thus, there is no one among them who knows how to judge and see clearly how things really are”

(Simeon the New Theologian, Practical and Theological Chapters 72).

 

If knowledge is not lived out in love, it vanishes (cf. 1 Cor 13:8) and leaves humanity in their nothingness—that is, in the precariousness of human nature which is radically oriented toward the grave.

Knowledge is a dimension of agapē, of love: “everyone who loves is begotten by God and knows God. Whoever is without love does not know God, for God is love.” (1 John 4:7–8).

Love is, at the same time, both the path and the means of knowledge. Knowledge stemming from an “I” that is an expression of nature—which Berdyaev rightly calls the “individual”—is rooted in self-assertion, whereas knowledge that comes from an “I” that emerges from love—that is, from communion—builds up the entire body of Christ: “Knowledge inflates with pride, but love builds up” (1 Cor 8:1b).

The Greek word used here by Paul to mean “build up” (oikodomei) contains the word “house” (oikos) in its root. Love, therefore, is the knowledge lived out in agapē that builds the house of Christ, which is us (cf. Heb 3:6). And this house has a characteristic that the Letter to the Hebrews attributes precisely to Christ: it is the house of those who are free because of Christ. They are free because they have been redeemed by Him. When we are reached by Christ (cf. Phil 3:12) and united to Him, we come to know “the love of Christ that surpasses knowledge” and are “filled with all the fullness of God” (Eph 3:19). We are indwelt by Christ, “in whom are hidden all the treasures of wisdom and knowledge” (Col 2:3). Thus, within us are all the treasures of true knowledge, as St. Maximus the Confessor says (cf. Centuria IV on Charity 70).

Not only that: “But you have the anointing that comes from the holy one, and you all have knowledge” (1 Jn 2:20). And for this reason, “the anointing that you received from him remains in you, so that you do not need anyone to teach you” (1 Jn 2:27). Such an anointing is the gift of the Holy Spirit, who unites us and makes us belong to the Father, as children in the Son, as John explains in the same chapter (cf. 1 Jn 2:24).

The Holy Spirit, whom the Father gives us, pours his love into our hearts (cf. Rom 5:5). Thus, our intellect is no longer isolated, as if it belonged to an individual, but is immersed in agapē, and what it knows is eternal life, which belongs to God the Father and is given to us through the Holy Spirit, and the Son.

It is clear, therefore, that the only access to the knowledge of God is love, in which we are begotten by the Father and by the Mother, who is the Church, as so many Fathers have said. Without being begotten by the Father in the Holy Spirit and grafted into the Son, we cannot see—that is, we cannot know—and therefore we remain distant, and in any case outside of God (cf. Jn 3:4).

 

“Never can the soul strive toward the knowledge of God unless God himself, in his condescension, grasps it and draws it to himself”

(Maximus the Confessor, To Thalassius, Centuria I, 31).

 

We can fill our heads with concepts and ideas; we can be puffed up with knowledge, but we do not breathe the life of the Father, and we are not led by his love along the path of the Paschal Mystery, which marks the course of history until its eschatological fulfillment.

Even a cursory glance at various catechisms of recent centuries—or, even more so, an examination of the academic discourse on the knowledge of God and Christ—easily reveals an approach to God marked by a certain superficiality. How difficult it is to find people who, as daughters and sons, live zōē in such extraordinary intimacy with God that they call him Father, more intimately than their own parents (cf. Mt 10:37). From this point onward, then, communion with the Father as children, in Christ, becomes the way to live all relationships, beginning with those of blood.

No one can know God, who is Father, unless they are his child in the Only-Begotten Son. One may hold many titles, but if we are not children of God the Father, we remain in atheism or in some form of religion. That is why John says, “He came to what was his own, but his own people did not accept him.” (Jn 1:11). Why is that? Because they were already filled with a knowledge of “god” that has nothing to do with God the Father. We can fill our heads and mouths with talk of Christ, but if we are not indwelt by Him and do not participate, in Him, in the way of agapē—which is Pascha / Easter—and if we do not have the experience of fulfillment, which is realized in every Paschal / Easter experience, we remain individuals closed off within our own egos, thinking of Christ as He appears on our own horizon, according to our own model.

Instead, it is precisely the experience of the lightness of his yoke that reveals true knowledge of Christ (cf. Mt 11:30).

 

SEEDS, the Aletti Centre’s column, is available every Wednesday.
Every week, in addition to the Sunday homily in audio format, an in-depth study of the readings from the Sunday or festive Eucharistic liturgy will be available on the LIPA website.

 

ESPAÑOL

El Evangelio de hoy se toma del capítulo once de Mateo, donde Cristo, al hablar de Juan el Bautista, dice que el Reino de los Cielos entra en la historia en medio de la violencia y la arrogancia de muchos que juzgan basándose en un supuesto conocimiento (cf. Mt 11,12). Por eso pronuncia palabras contundentes contra las ciudades situadas a orillas del lago de Tiberíades (cf. Mt 11,20-24), donde estaba muy extendida esa idea de conocimiento.

A continuación, Mateo prosigue relatando una oración que pronuncia Cristo: «Te alabo, Padre, Señor del cielo y de la tierra, porque has ocultado estas cosas a los sabios y a los entendidos, y las has revelado a los pequeños. Sí, oh Padre, porque así lo has querido en tu benevolencia» (Mt 11,25-26).

Cristo da las gracias al Padre porque ha ocultado su misterio a quienes se consideran sabios y eruditos en el conocimiento de dicho misterio. Existe, en efecto, un conocimiento reconocido —o al menos considerado como tal— por la gente, porque lo imponen las personas poderosas o las estructuras culturales o sociales. Pero Cristo da las gracias al Padre porque su conocimiento no pasa por estas vías (cf. 1 Cor 2,6-8).

De hecho, se trata de un conocimiento que infunde tal seguridad que quien lo posee se siente por encima de los demás. Es un conocimiento que engendra orgullo. Pero el orgullo, como bien sabemos, es propio de quien vive según la carne, es decir, propio de ese «yo» que surge de la naturaleza humana y se afirma a través de una de las dimensiones más arraigadas en dicha naturaleza y que gestiona el conocimiento: la razón.

A menudo, una persona así se jacta y, a través de un conocimiento racional, se impone con orgullo sobre todos los que la rodean. Y no solo eso: es capaz de estructurar su propio conocimiento de tal manera que también otros puedan acceder a él. Y esto no hace más que aumentar su orgullo porque, precisamente debido al gran número de seguidores, adquiere una consideración aún mayor.

Pero Cristo da gracias al Padre porque precisamente a estos les permanece oculto el misterio de Dios. El verdadero conocimiento, de hecho, va siempre acompañado del amor.

 

«El conocimiento necesita necesariamente de la caridad»

(Máximo el Confesor, Centuria IV, 62).

 

Pero quien ama, en una sociedad gobernada por los orgullosos, es considerado insignificante y, a menudo, también es objeto de burlas y rechazo, tal y como el propio Cristo nos muestra con su vida.

 

«Quien habla en el Espíritu Santo es rechazado como soberbio y orgulloso por los orgullosos y los enfermos de la soberbia del diablo, a quienes sus palabras hieren más que les conmueven. En cambio, aceptan y alaban efusivamente a quien, por naturaleza o por estudio, es refinado en el hablar y miente sobre su salvación. Así, no hay nadie entre ellos que sepa juzgar y ver bien cómo están las cosas»

(Simeón el Nuevo Teólogo, Capítulos prácticos y teológicos 72).

 

Si el conocimiento no se vive en el amor, se desvanece (cf. 1 Cor 13,8) y deja al hombre en su nada, es decir, en la precariedad de su naturaleza radicalmente orientada hacia la tumba.

El conocimiento es una dimensión de la agapē, del amor: «Todo el que ama ha sido engendrado por Dios y conoce a Dios. El que no ama no ha conocido a Dios, porque Dios es amor» (1 Jn 4,7-8).

El amor es, al mismo tiempo, el camino y la forma del conocimiento. El conocimiento que proviene de un «yo» que es expresión de la naturaleza —lo que Berdiaev denomina acertadamente «individuo»— se basa en la autoafirmación, mientras que el conocimiento que proviene de un «yo» que surge del amor, es decir, de la comunión, edifica todo el cuerpo de Cristo: «Pero el conocimiento enorgullece, mientras que el amor edifica» (1 Cor 8,1b).

La palabra griega que utiliza aquí Pablo para decir «edificar» (oikodomei) contiene en su raíz la palabra «casa» (oikos). El amor es, por tanto, el conocimiento que se vive en la agapē y construye la casa de Cristo, que somos nosotros (cf. Heb 3,6). Y esta casa tiene una característica que la Carta a los Hebreos atribuye precisamente a Cristo: es la casa de aquellos que son libres por Cristo. Son libres porque han sido redimidos por Él: cuando Cristo nos alcanza (cf. Fil 3,12), unidos a Él, conocemos «el amor de Cristo que sobrepasa todo conocimiento» y somos colmados «de toda la plenitud de Dios» (Ef 3,19). Cristo habita en nosotros, en quien «están escondidos todos los tesoros de la sabiduría y del conocimiento» (Col 2,3). Así pues, en nuestro interior se encuentran todos los tesoros del verdadero conocimiento, como dice san Máximo el Confesor (cf. Centuria IV sobre la caridad, 70).

Y no solo eso: «Vosotros ya habéis recibido la unción del Santo, y todos tenéis conocimiento» (1 Jn 2,20). Y por eso «la unción que habéis recibido de Él permanece en vosotros y no necesitáis que nadie os enseñe» (1 Jn 2,27). Esa unción es el don del Espíritu Santo, que nos une y nos hace pertenecer al Padre, como hijos en el Hijo, tal y como explica Juan en el mismo capítulo (cf. 1 Jn 2,24).

El Espíritu Santo, que el Padre nos da, derrama su amor en nuestros corazones (cf. Rom 5,5). Por lo tanto, nuestro intelecto ya no está aislado, como si perteneciera a un individuo, sino que está inmerso en la ágape y lo que conoce es la vida eterna, que es de Dios Padre y nos es dada por el Espíritu Santo, y conoce al Hijo.

Queda claro, pues, que el único acceso al conocimiento de Dios es el amor, en el que somos engendrados por el Padre y por la madre, que es la Iglesia, como decían tantos Padres. Sin ser engendrados por el Padre en el Espíritu Santo e injertados en el Hijo, no podemos ver, es decir, no podemos conocer, y por tanto permanecemos distantes y, en cualquier caso, fuera de Dios (cf. Jn 3,4).

 

«Nunca puede el alma tender al conocimiento de Dios si Dios mismo, mostrándole condescendencia, no la toma y la atrae hacia sí»

(Máximo el Confesor, A Talasio, Centuria I, 31).

 

Podemos llenarnos la cabeza de conceptos e ideas, podemos estar repletos de conocimientos, pero no respiramos la vida del Padre y no somos guiados por su amor por el camino de la Pascua, que marca la ruta de la historia hasta su cumplimiento escatológico.

Basta con echar un vistazo a diversos catecismos de los últimos siglos o, más aún, observar el recorrido de los estudios sobre el conocimiento de Dios y de Cristo que se proponen a nivel académico, para que surja fácilmente un enfoque marcado por cierta exterioridad en la aproximación a Dios. ¡Qué difícil resulta encontrar personas que, como hijas e hijos, vivan la zōē en una intimidad extraordinaria con Dios, hasta el punto de llamarle Padre, de forma más íntima incluso que a sus propios padres (cf. Mt 10,37)! A partir de ahí, la comunión con el Padre como hijos, en Cristo, se convierte en la forma de vivir todas las relaciones, empezando por las de sangre.

Nadie puede conocer a Dios, que es Padre, si no es hijo suyo en el Hijo Unigénito. Se pueden tener muchos títulos, pero, si no somos hijos de Dios Padre, permanecemos en el ateísmo o en alguna forma de religión. Por eso Juan dice que «vino a los suyos, y los suyos no le recibieron» (Jn 1,11). ¿Por qué? Porque ya estaban llenos de un conocimiento de Dios que, sin embargo, no tiene nada que ver con Dios Padre. Podemos llenarnos la cabeza y la boca de Cristo, pero si no estamos habitados por Él y no participamos, en Él, del camino de la ágape, que es la Pascua, y si no tenemos la experiencia del cumplimiento, que se realiza en cada experiencia pascual, seguimos siendo individuos encerrados en nuestro yo y pensamos en Cristo en nuestro horizonte, según nuestro propio modelo.

En cambio, es precisamente la experiencia de la ligereza de su yugo la que manifiesta el verdadero conocimiento de Cristo (cf. Mt 11,30).

 

SEMILLAS es una publicación del Centro Aletti disponible todos los miércoles.
Cada semana, además del audio de la homilía dominical, estará disponible en el sitio de LIPA un comentario a las lecturas de la Liturgia del Domingo, como así también a las lecturas de la semana.

 

SLOVENŠČINA

Današnji evangelij je vzet iz enajstega poglavja Matejevega evangelija, kjer Kristus, ko govori o Janezu Krstniku, pravi, da Božje kraljestvo vstopa v zgodovino sredi nasilja in nadutosti mnogih, ki sodijo na podlagi domnevnega znanja (prim. Mt 11,12). Zato izreče ostre besede proti mestom ob obali Tiberijskega jezera (prim. Mt 11,20-24), kjer je bilo razširjeno podobno pojmovanje.

Matej nato nadaljuje z molitvijo, ki jo izreče Kristus: »Slavim te, Oče, Gospod neba in zemlje, ker si to prikril modrim in razumnim in razodel malim. Da, Oče, kajti tako ti je bilo všeč« (Mt 11,25-26).

Kristus se zahvaljuje Očetu, ker je svojo skrivnost prikril tistim, ki imajo sami sebe za modre in učene v poznavanju te skrivnosti. Obstaja namreč znanje, ki ga ljudje priznavajo – ali ga vsaj imajo za takšno –, ker ga vsiljujejo vplivni posamezniki ali kulturne in družbene strukture. Toda Kristus se zahvaljuje Očetu, da njegovo spoznanje ne prihaja po teh poteh (prim. 1 Kor 2,6-8). Takšno znanje namreč daje človeku občutek varnosti, zaradi katerega se ima za več od drugih. To je znanje, ki napihuje. Napuh pa je, kakor dobro vemo, značilen za človeka, ki živi po mesu; torej za tisti jaz, ki izvira iz človeške narave in se uveljavlja po eni izmed razsežnosti, ki je najbolj ukoreninjena v človeški naravi in vodi spoznanje – to je razum.

Tak človek se pogosto ponaša in se s pomočjo razumskega znanja ošabno postavlja nad vse v okolju, v katerem živi. Ne le to: svoje znanje je sposoben tako urediti, da ga lahko sprejmejo tudi drugi. To pa njegovo ošabnost le še povečuje, saj zaradi velikega števila privržencev uživa še večji ugled.

Kristus pa se zahvaljuje Očetu, da prav takim Božja skrivnost ostaja prikrita. Pravo spoznanje namreč vedno spremlja ljubezen.

 

»Spoznanje nujno potrebuje nesebično ljubezen«

(Maksim Izpovedovalec, Četrta stotica o ljubezni, 62).

 

Kdor pa ljubi, je v družbi, ki jo vodijo ošabni ljudje, označen za majhnega in je pogosto zasmehovan ter zavrnjen, kakor to s svojim življenjem pokaže tudi sam Kristus.

 

»Kdor govori v Svetem Duhu, ga ošabni in z boleznijo hudičeve ošabnosti okuženi ljudje zavračajo kot prevzetnega in napuhnjenega; njegove besede jih bolj ranijo kakor vodijo k spreobrnjenju. Sprejemajo pa z velikim občudovanjem tistega, ki je po naravni nadarjenosti ali študiju spreten v govoru, čeprav laže glede njihovega odrešenja. Med takimi ni nikogar, ki bi znal pravilno presojati in videti stvari takšne, kakršne so«

(Simeon Novi Teolog, Praktična in teološka poglavja, 72).

 

Če spoznanje ni živeto v ljubezni, izpuhti (prim. 1 Kor 13,8) in človeka pusti v njegovi praznini, to je v krhkosti njegove narave, ki je korenito usmerjena h grobu.

Spoznanje je razsežnost zastonjske ljubezni (agapē): »Vsak, ki ljubi, je rojen iz Boga in Boga pozna. Kdor ne ljubi, ni spoznal Boga, kajti Bog je ljubezen« (1 Jn 4,7-8).

Ljubezen je hkrati pot in način spoznanja. Spoznanje, ki izhaja iz »jaza« kot izraza narave – ki ga Berdjajev upravičeno imenuje posameznik –, temelji na samouveljavljanju. Spoznanje pa, ki prihaja iz »jaza«, rojenega iz ljubezni, torej iz občestva, gradi celotno Kristusovo telo: »Spoznanje napihuje, ljubezen pa gradi« (1 Kor 8,1b).

Grška beseda, ki jo Pavel uporablja za »graditi« (oikodomei), ima v korenu besedo oikos – hiša. Ljubezen je torej spoznanje, ki se živi v zastonjski ljubezni in gradi Kristusovo hišo, ki smo mi (prim. Heb 3,6). Ta hiša pa ima lastnost, ki jo Pismo Hebrejcem pripisuje Kristusu: to je hiša tistih, ki so zaradi Kristusa svobodni. Svobodni so, ker jih je On odrešil. Ko nas Kristus doseže (prim. Flp 3,12) in smo z njim združeni, spoznamo »Kristusovo ljubezen, ki presega spoznanje«, in smo napolnjeni »do vse Božje polnosti« (Ef 3,19). V nas prebiva Kristus, v katerem »so skriti vsi zakladi modrosti in spoznanja« (Kol 2,3). Torej so v nas vsi zakladi pravega spoznanja, kakor pravi sveti Maksim Izpovedovalec (prim. Četrta stotica o ljubezni, 70).

Ne le to: »Vi pa imate maziljenje od Svetega in imate vsi spoznanje« (1 Jn 2,20). Zato »maziljenje, ki ste ga od njega prejeli, ostaja v vas in ni treba, da bi vas kdo učil« (1 Jn 2,27). To maziljenje je dar Svetega Duha, ki nas združuje in nam daje pripadnost Očetu kot otrokom v Sinu, kakor razloži Janez v istem poglavju (prim. 1 Jn 2,24).

Sveti Duh, ki nam ga daje Oče, izliva v naša srca svojo ljubezen (prim. Rim 5,5). Zato naš razum ni več osamljen, kakor da bi pripadal posamezniku, temveč je potopljen v zastonjsko ljubezen. To, kar spoznava, je večno življenje, ki pripada Bogu Očetu in nam je podarjeno po Svetem Duhu; in spoznava Sina.

Jasno je torej, da je edini dostop do spoznanja Boga ljubezen, v kateri sta nas rodila Oče in mati, ki je Cerkev, kakor so učili številni cerkveni očetje. Če nismo rojeni iz Očeta v Svetem Duhu in vcepljeni v Sina, ne moremo videti, se pravi, da ne moremo spoznati in zato ostajamo daleč, zunaj Boga (prim. Jn 3,4).

 

»Duša se ne more nikdar iztegniti k spoznanju Boga, če se je Bog, ki usmiljeno sestopi k njej, ne dotakne in je ne privede k sebi«

(Maksim Izpovedovalec, Talasiju, Prva stotica, 31).

 

Glavo si lahko napolnimo s pojmi in idejami, lahko imamo obilo znanja, vendar pa ne dihamo Očetovega življenja in nas njegova ljubezen ne vodi po poti velike noči, ki zaznamuje pot zgodovine vse do njenega eshatološkega dopolnjenja.

Že če pogledamo različne katekizme zadnjih stoletij ali še bolj, če opazujemo študijski pristop k spoznavanju Boga in Kristusa na akademski ravni, zlahka opazimo določen zunanji pristop k Bogu. Kako težko je najti ljudi, ki kot sinovi in hčere živijo zōē, Božje življenje, v tako izredni intimnosti z Bogom, da ga kličejo Oče še z večjo intimnostjo, kot kličejo svoje zemeljske starše (prim. Mt 10,37). Občestvo z Očetom kot sinov in hčera v Kristusu postane način življenja vseh odnosov, začenši s krvnim sorodstvom.

Nihče ne more poznati Boga, ki je Oče, če ni njegov sin ali hči v edinorojenem Sinu. Lahko imamo veliko nazivov, toda, če nismo otroci Boga Očeta, ostajamo v ateizmu ali v kaki obliki religije. Zato Janez pravi: »V svojo lastnino je prišla [Beseda] in njeni je niso sprejeli« (Jn 1,11). Kako to? Ker so že bili napolnjeni s spoznanjem boga, ki pa nima nič skupnega z Bogom Očetom. Lahko imamo glavo in usta polna Kristusa, vendar če On ne prebiva v nas in če ne hodimo v njem po poti zastonjske ljubezni, ki je velika noč, in če nimamo izkušnje dopolnitve, ki se uresničuje v vsaki velikonočni izkušnji, ostajamo posamezniki, zaprti v svoj »jaz« ter mislimo o Kristusu znotraj svojega lastnega obzorja in po nekem svojem vzorcu.

Medtem ko pa izkušnja, da je njegov jarem lahek, razodeva resnično spoznanje Kristusa (prim. Mt 11,30).

 

SEMENA je rubrika Centra Aletti, ki je na voljo vsako sredo.
Vsak teden je na spletni strani LIPE poleg nedeljske homilije v zvočni obliki (v italijanščini) na voljo tudi poglobitev Božje besede nedeljske ali praznične svete maše.

 

HRVATSKI

Današnje evanđelje uzeto je iz jedanaestog poglavlja Matejevog evanđelja, gdje Krist govoreći o Ivanu Krstitelju kaže da kraljevstvo nebesko ulazi u povijest usred nasilja i oholosti mnogih koji sude na temelju navodnog znanja (usp. Mt 11, 12). Zato izgovara oštre riječi protiv gradova na obali Tiberijadskog jezera (usp. Mt 11, 20-24), gdje je bilo rašireno slično shvaćanje.

Matej zatim nastavlja s molitvom koju izgovara Krist: „Slavim te, Oče, Gospodaru neba i zemlje, što si ovo sakrio od mudrih i umnih, a objavio malenima. Da, Oče, tako se tebi svidjelo“ (Mt 11, 25-26).

Krist zahvaljuje Ocu što je svoje otajstvo sakrio od onih koji sami sebe smatraju mudrima i umnima u poznavanju tog otajstva. Postoji, naime, znanje koje ljudi priznaju – ili ga barem takvim drže – jer ga nameću utjecajni pojedinci ili kulturne i društvene strukture. No, Krist zahvaljuje Ocu što njegovo znanje ne dolazi tim putovima (usp. 1 Kor 2, 6-8). Takvo znanje čovjeku daje osjećaj sigurnosti zbog kojega ga se smatra većim od drugih. To je znanje koje nadima. Oholost je pak kao što dobro znamo svojstvena čovjeku koji živi po tijelu; dakle, za onaj „ja“ koji izvire iz ljudske naravi i potvrđuje se kroz jednu od dimenzija koja je najdublje ukorijenjena u ljudskoj naravi i koja vodi spoznaju – a to je razum.

Takav se čovjek često hvali i uz pomoć razumskog znanja bahato se postavlja iznad svih u okruženju u kojem živi. I ne samo to: on je sposoban svoje znanje tako strukturirati da ga mogu prihvatiti i drugi. A to njegovu oholost samo još više povećava, jer zbog velikog broja sljedbenika uživa još veći ugled.

Krist pak zahvaljuje Ocu što upravo takvima Božje otajstvo ostaje skriveno. Naime, pravu spoznaju uvijek prati ljubav.

 

„Spoznaja nužno treba nesebičnu ljubav“

(Maksim Ispovijedalac, Četvrta stotica o ljubavi, 62).

 

Onaj tko ljubi u društvu koje vode oholi ljudi smatran je malenim te je često ismijavan i odbačen, kao što to svojim životom očituje i sam Krist.

 

„Onoga tko govori u Duhu Svetom oholi i bolešću đavolske oholosti zaraženi ljudi odbacuju kao umišljenog i oholog; njegove ih riječi više ranjavaju nego što ih vode k obraćenju. Oni pak s velikim hvalama prihvaćaju onoga tko je po prirodnoj nadarenosti ili učenosti vješt u govoru, iako laže s obzirom na njihovo spasenje. Među takvima nema nikoga tko bi znao ispravno prosuđivati i vidjeti stvari onakvima kakve jesu“

(Šimun Novi Teolog, Praktična i teološka poglavlja, 72).

 

Ako spoznaja nije življena u ljubavi, ona nestaje (usp. 1 Kor 13, 8) i ostavlja čovjeka u njegovoj praznini, to jest u krhkosti njegove naravi koja je radikalno usmjerena prema grobu.

Spoznaja je dimenzija besplatne ljubavi (agapē): „svaki koji ljubi, od Boga je rođen i poznaje Boga. Tko ne ljubi, ne upozna Boga jer Bog je ljubav“ (1 Iv 4, 7-8).

Ljubav je istovremeno i put i način spoznaje. Spoznaja koja proizlazi iz „ja“ koji je izraz naravi – kojega Berdjajev s pravom naziva pojedincem – temelji se na samopotvrđivanju. Nasuprot tome, spoznaja koja dolazi iz „ja“ koje izvire iz ljubavi, to jest iz zajedništva, izgrađuje cijelo tijelo Kristovo: „Znanje nadima, a ljubav izgrađuje“ (1 Kor 8, 1b).

Grčka riječ koju Pavao koristi za „graditi“ (oikodomei) u svom korijenu sadrži riječ oikos – kuća. Ljubav je dakle, spoznaja koja se živi u besplatnoj ljubavi i gradi Kristovu kuću, a to smo mi (usp. Heb 3, 6). Ta kuća ima obilježje koje Poslanica Hebrejima pripisuje upravo Kristu: to je kuća onih koji su zbog Krista slobodni. Slobodni su jer ih je On otkupio. Kada nas Krist zahvati (usp. Fil 3, 12) i kada smo s njime sjedinjeni, spoznajemo „nadspoznatljivu ljubav Kristovu“ te se ispunjamo „do sve punine Božje“ (Ef 3, 19). U nama prebiva Krist, „u kojem su sva bogatstva mudrosti i spoznaje skrivena“ (Kol 2, 3). Dakle, u nama su sva blaga prave spoznaje, kako kaže sveti Maksim Ispovijedalac (usp. Četvrta stotica o ljubavi, 70).

I ne samo to: „A vi imate Pomazanje od Svetoga, i znanje svi imate“ (1 Iv 2, 20). Zato „pomazanje koje primiste od njega u vama ostaje i ne treba da vas itko poučava“ (1 Iv 2, 27). To pomazanje je dar Duha Svetoga koji nas sjedinjuje i daje nam pripadnost Ocu kao djeci u Sinu, kako objašnjava Ivan u istom poglavlju (usp. 1 Iv 2, 24).

Duh Sveti, kojega nam daje Otac izlijeva u naša srca njegovu ljubav (usp. Rim 5, 5). Zato naš razum više nije izoliran, kao da pripada samo pojedincu, nego je uronjen u besplatnu ljubav. Ono što spoznaje jest život vječni koji pripada Bogu Ocu i darovan nam je po Duhu Svetom; i spoznaje Sina.

Jasno je dakle, da je jedini pristup spoznaji Boga ljubav, u kojoj su nas rodili Otac i majka, koja je Crkva, kao što su učili mnogi crkveni oci. Ako nismo rođeni od Oca u Duhu Svetom i ucijepljeni u Sina mi ne možemo vidjeti, to jest ne možemo spoznati i stoga ostajemo daleko, izvan Boga (usp. Iv 3, 4).

 

„Duša nikada ne može težiti spoznaji Boga ako je Bog, iskazujući joj susretljivost, ne dotakne i ne privuče k sebi“

(Maksim Ispovijedalac, Talasiju, Prva stotica, 31).

 

Možemo napuniti glavu pojmovima i idejama, možemo imati obilje znanja, a da ipak ne dišemo Očevim životom, niti nas njegova ljubav vodi putem Pashe, koja obilježava tijek povijesti sve do njezina eshatološkog ispunjenja.

Dovoljno je pogledati razne katekizme posljednjih stoljeća ili još više od toga, promotriti studijski pristup spoznavanju Boga i Krista na akademskoj razini, da se s lakoćom uoči određeni izvanjski pristup Bogu. Kako li je teško pronaći ljude koji kao sinovi i kćeri žive zōē, Božji život, u tako izvanrednoj prisnosti s Bogom da ga nazivaju Ocem s još većom prisnošću nego što nazivaju svoje zemaljske roditelje (usp. Mt 10, 37). Zajedništvo s Ocem, kao sinova i kćeri u Kristu, postaje način življenja svih odnosa, počevši od onih u krvnom srodstvu.

Nitko ne može poznavati Boga koji je Otac, ako nije njegov sin ili kći u Jedinorođenom Sinu. Možemo imati mnoge titule, ali ako nismo djeca Boga Oca ostajemo u ateizmu ili u nekom obliku religije. Zato Ivan kaže: „K svojima dođe [Riječ] i njegovi ga ne primiše“ (Iv 1, 11). Kako to? Zato što su već bili ispunjeni spoznajom boga koji nema ništa zajedničko s Bogom Ocem. Možemo imati glavu i usta puna Krista, međutim ako On ne prebiva u nama i ako ne hodamo u Njemu putem besplatne ljubavi, koja je Pasha te ako nemamo iskustvo ispunjenja koje se ostvaruje u svakom pashalnom iskustvu, ostajemo pojedinci zatvoreni u svoj „ja“ te o Kristu razmišljamo unutar vlastitog horizonta i prema nekom svom obrascu.

Dok, nasuprot tome, iskustvo da je Njegov jaram lak očituje istinsku spoznaju Krista (usp. Mt 11, 30).

 

SJEMENA je rubrika Centra Aletti dostupna svake srijede.
Svakog tjedna, osim nedjeljne propovijedi u audio obliku (na talijanskom), bit će dostupno na web stranici LIPA produbljivanje nedjeljnih ili blagdanskih čitanja euharistijske liturgije.

 

POLSKI

Dzisiejsza Ewangelia pochodzi z jedenastego rozdziału Ewangelii według św. Mateusza, gdzie Chrystus, mówiąc o Janie Chrzcicielu, stwierdza, że Królestwo Niebieskie wkracza w historię pośród przemocy i arogancji wielu ludzi, którzy osądzają na podstawie rzekomej wiedzy (por. Mt 11,12). Dlatego też kieruje ostre słowa pod adresem miast położonych nad brzegami Jeziora Tyberiadzkiego (por. Mt 11,20-24), gdzie panowało właśnie takie przekonanie o wiedzy.

Następnie Mateusz przytacza modlitwę Chrystusa:

„Wysławiam Cię, Ojcze, Panie nieba i ziemi, że zakryłeś te rzeczy przed mądrymi i roztropnymi, a objawiłeś je prostaczkom. Tak, Ojcze, gdyż takie było Twoje upodobanie” (Mt 11,25–26).

Chrystus dziękuje Ojcu za to, że ukrył swoją tajemnicę przed tymi, którzy uważają się za mądrych i uczonych w poznawaniu tej tajemnicy. Istnieje bowiem pewien rodzaj wiedzy uznawanej — lub przynajmniej za taką uważanej przez ludzi, ponieważ jest narzucana przez osoby wpływowe albo przez struktury kulturowe czy społeczne. Chrystus jednak dziękuje Ojcu, że Jego poznanie nie dokonuje się tą drogą (por. 1 Kor 2,6–8).

Jest to bowiem wiedza, która daje taką pewność siebie, że osoba, która ją posiada, czuje się na wyższym poziomie niż inni. Jest to wiedza, która budzi dumę. Ale duma, jak dobrze wiemy, jest typowa dla tych, którzy żyją według ciała, to znaczy dla tego „ja”, które wyłania się z natury ludzkiej i umacnia się poprzez jeden z najgłębiej zakorzenionych w tej naturze wymiarów, który zarządza wiedzą, czyli rozum.

Często taki człowiek chełpi się swoją wiedzą i dzięki racjonalnemu poznaniu z dumą narzuca się wszystkim w swoim otoczeniu. Co więcej, potrafi zorganizować swoją wiedzę w taki sposób, aby także inni mogli mieć do niej dostęp. To zaś jeszcze bardziej podsyca jego pychę, ponieważ dzięki licznym zwolennikom zyskuje jeszcze większe uznanie.

Chrystus natomiast dziękuje Ojcu, że właśnie przed takimi ludźmi tajemnica Boga pozostaje ukryta. Prawdziwe poznanie bowiem zawsze idzie w parze z miłością.

 

„Poznanie koniecznie potrzebuje miłości.”

(Św. Maksym Wyznawca, Centurie o miłości IV, 62)

 

Ten jednak, kto kocha, w społeczeństwie rządzonym przez ludzi pysznych uchodzi za małego, a często bywa wyśmiewany i odrzucany, jak ukazuje to sam Chrystus swoim życiem.

„Ten, kto przemawia w Duchu Świętym, jest odrzucany jako zarozumiały i pyszny przez ludzi pyszałkowatych i dotkniętych pychą diabła. Ich bardziej ranią niż poruszają jego słowa. Natomiast z wielkimi pochwałami przyjmują tych, którzy dzięki naturalnym zdolnościom lub nauce pięknie przemawiają, choć zwodzą ich w sprawach zbawienia. Dlatego nikt spośród nich nie potrafi właściwie osądzić ani zobaczyć rzeczy takimi, jakimi są.”

(Św. Symeon Nowy Teolog, Rozdziały praktyczne i teologiczne, 72)

 

Jeżeli poznanie nie jest przeżywane w miłości, przemija (por. 1 Kor 13,8) i pozostawia człowieka w jego nicości, czyli w kruchości jego natury, która nieuchronnie zmierza ku śmierci.

Poznanie jest wymiarem agape, miłości:

„Każdy, kto miłuje, narodził się z Boga i zna Boga. Kto nie miłuje, nie poznał Boga, bo Bóg jest miłością” (1 J 4,7–8).

Miłość jest zarazem drogą i sposobem poznania. Poznanie pochodzące z „ja”, będącego wyrazem natury — które słusznie Mikołaj Bierdiajew nazywa jednostką — zakorzenione jest w samo potwierdzeniu. Natomiast poznanie płynące z „ja”, które rodzi się z miłości, czyli z komunii, buduje całe Ciało Chrystusa:

„Wiedza wbija w pychę, miłość zaś buduje” (1 Kor 8,1b).

Greckie słowo użyte tutaj przez św. Pawła na określenie „budowania” (oikodomei) zawiera w swoim rdzeniu słowo oikos — „dom”. Miłość jest więc poznaniem przeżywanym w agape, które buduje dom Chrystusa, którym jesteśmy my (por. Hbr 3,6).

Dom ten ma szczególną cechę, którą List do Hebrajczyków przypisuje samemu Chrystusowi: jest domem ludzi wolnych dzięki Chrystusowi. Są oni wolni, ponieważ zostali przez Niego odkupieni. Gdy Chrystus nas pochwyci (por. Flp 3,12), zjednoczeni z Nim poznajemy:

„miłość Chrystusa przewyższającą wszelkie poznanie”

i zostajemy napełnieni „całą Pełnią Boga” (Ef 3,19). Chrystus zamieszkuje w nas. W Nim: „ukryte są wszystkie skarby mądrości i poznania” (Kol 2,3).

 

Dlatego w nas samych znajdują się wszystkie skarby prawdziwego poznania, jak mówi św.

Maksym Wyznawca (por. Centurie o miłości IV, 70).

 

Co więcej:

„Wy zaś otrzymaliście namaszczenie od Świętego i wszyscy posiadacie poznanie” (1 J 2,20).

I dlatego: „Namaszczenie, które od Niego otrzymaliście, trwa w was i nie potrzebujecie, aby was ktoś pouczał” (1 J 2,27).

To namaszczenie jest darem Ducha Świętego, który jednoczy nas i sprawia, że należymy do Ojca jako synowie w Synu, jak wyjaśnia św. Jan w tym samym rozdziale (por. 1 J 2,24).

Duch Święty, którego daje nam Ojciec, rozlewa swoją miłość w naszych sercach (por. Rz 5,5). W ten sposób nasz rozum nie pozostaje już odizolowany, jakby należał do pojedynczej jednostki, lecz zostaje zanurzony w agape. Poznaje życie wieczne, które pochodzi od Boga Ojca i jest nam dane przez Ducha Świętego, oraz poznaje Syna.

Jest więc jasne, że jedyną drogą do poznania Boga jest miłość, w której rodzimy się z Ojca i z Matki, którą jest Kościół, jak nauczali liczni Ojcowie Kościoła. Bez zrodzenia przez Ojca w Duchu Świętym i wszczepienia w Syna nie możemy widzieć, czyli poznawać Boga, dlatego pozostajemy od Niego daleko, na zewnątrz (por. J 3,4).

„Dusza nigdy nie może dojść do poznania Boga, jeśli sam Bóg, zstępując do niej w swojej łaskawości, nie pochwyci jej i nie pociągnie ku sobie.” (Św. Maksym Wyznawca, Do Talazjusza, Centuria I, 31)

Możemy napełniać umysł pojęciami i ideami, możemy być przepełnieni wiedzą, ale nie oddychamy życiem Ojca i nie jesteśmy prowadzeni przez Jego miłość drogą Paschy, która wyznacza bieg historii aż do jej eschatologicznego wypełnienia.

Już pobieżne spojrzenie na różne katechizmy ostatnich stuleci, a jeszcze bardziej na sposób wykładania poznania Boga i Chrystusa w środowisku akademickim, ukazuje podejście naznaczone pewną zewnętrznością wobec Boga. Jak trudno znaleźć ludzi, którzy jako córki i synowie żyją zōē — życiem Bożym — w tak głębokiej zażyłości z Bogiem, że nazywają Go Ojcem bardziej intymnie niż własnych rodziców (por. Mt 10,37). Dopiero z tej relacji rodzi się komunia z Ojcem, która staje się sposobem przeżywania wszystkich relacji, poczynając od więzów krwi.

Nikt nie może poznać Boga jako Ojca, jeśli nie jest Jego dzieckiem w Jednorodzonym Synu. Można posiadać wiele tytułów, lecz jeśli nie jesteśmy dziećmi Boga Ojca, pozostajemy w ateizmie albo w jakiejś formie religijności. Dlatego Jan mówi:

„Przyszedł do swojej własności, a swoi Go nie przyjęli” (J 1,11).

Dlaczego? Ponieważ byli już przepełnieni wiedzą o bogu, która jednak nie miała nic wspólnego z Bogiem Ojcem.

Możemy napełniać głowę i usta imieniem Chrystusa, ale jeśli On w nas nie mieszka i jeśli nie uczestniczymy w Nim w drodze agape, którą jest Pascha, oraz jeśli nie doświadczamy jej wypełnienia obecnego w każdym doświadczeniu paschalnym, pozostajemy jednostkami zamkniętymi we własnym „ja” i myślimy o Chrystusie jedynie według własnego wyobrażenia.

To właśnie doświadczenie lekkości Jego jarzma objawia prawdziwe poznanie Chrystusa (por. Mt 11,30).

 

ZIARNA są rubryką Centro Aletti udostępnianą w każdą środę.
Każdego tygodnia, oprócz homilii niedzielnej w formie audio, na stronie LIPA będzie do dyspozycji pogłębienie czytań liturgicznych z eucharystii niedzielnej bądź świątecznej