[SEMI] XXII DOMENICA DEL TEMPO ORDINARIO (ANNO A) 2

ITALIANO

Cristo comincia “a spiegare ai suoi discepoli che doveva andare a Gerusalemme e soffrire molto da parte degli anziani, dei capi dei sacerdoti e degli scribi, e venire ucciso e risorgere il terzo giorno” (Mt 16,21). Ora è immediatamente chiaro perché Cristo ‒ come abbiamo visto in queste ultime domeniche ‒ cerchi di allontanare i discepoli da un messianismo trionfalista. L’attesa della salvezza è un tempo di tentazioni che agiscono sull’immaginazione. Basta pensare a cosa succedeva al popolo di Israele dall’Egitto verso la terra promessa. Ogni piccola prova diventava una gigantesca tentazione: prima il vitello d’oro, poi il tentativo di lapidare Mosè, ecc.

Infatti la tentazione agisce sull’immaginario. Per questo è così facile che, da quanto è sofferente, precario e drammatico, si passi all’ideale. E l’ideale viene inteso nel senso di una forma che deve contraddire esattamente quella situazione nella quale si avverte il bisogno della salvezza. Questo modo di pensare, poi, trova in alcune espressioni culturali ‒ come quella classica, prima, e poi rinascimentale e barocca ‒ anche una giustificazione culturale.

Una tale impostazione culturale, che alimenta un immaginario molto preciso, non contempla la possibilità del fallimento, della sconfitta colma di sofferenza, l’essere tolti di mezzo con una falsa sentenza (cf Is 53,8) e uccisi nella maniera più dolorosa e umiliante per quell’epoca, cioè la crocifissione. Ad una tale mentalità tutto questo appare come una vergogna, in quanto segno di debolezza e di incapacità di reagire (cf 1Cor 1,23). Ma la tradizione spirituale ci insegna che chi induce a reagire è il diavolo. La reazione non è mai creativa: è sempre un andare contro. E una mentalità contro è propria dell’anticristo, mentre Cristo non reagisce, ma agisce, perciò è creativo.

Infatti, il discepolo che abbiamo incontrato già nelle ultime domeniche si manifesta totalmente schierato con il mondo, dunque radicalmente contro (anti) Cristo, proprio a causa della sofferenza e della morte violenta ‒ cioè subita, sia a livello giuridico che esecutivo ‒ prospettata da Cristo. La sofferenza di Cristo, la sua condanna e l’uccisione violenta sono state gestite dai capi dei sacerdoti, dai capi religiosi, cioè da coloro che si ritenevano perfetti. E questi, in modo totalmente ateo, cioè come non credenti, contro tutta la tradizione dei profeti, si sono accordati con il potere civile contro Cristo e lo hanno ucciso. Addirittura il potere civile, quello degli occupatori, ossia dei romani, è stato più onesto di quello religioso ebraico (cf Mc 15,10).

Ma torniamo a Pietro, che è stato salvato dalle acque (cf Mt 14,31), poco dopo si è sentito proclamare beato dal Signore, perché ha avuto la rivelazione su di lui come il Cristo del Padre (cf Mt 16,16), e che sarà presente alla trasfigurazione (cf Mt 17,1ss). È sorprendente che adesso lo vediamo trattare Cristo allo stesso modo in cui Cristo trattava i demoni. Infatti, al Signore che annuncia la sua passione e uccisione, Pietro dice di stare zitto (cf Mt 16,22). Il verbo che usa per azzittirlo (epitimaō) è lo stesso che Cristo usava per far tacere i demoni quando li scacciava (cf Mc 1,25). Praticamente, Pietro dice a Cristo di stare zitto perché sta dicendo una cosa demoniaca. È come se tutti gli episodi importanti che abbiamo ricordato prima non lo avessero nemmeno sfiorato. Ciò vuol dire che la visione di un messianismo trionfante, e dunque pagano, era totalmente radicata anche in Pietro.

Perciò, oggi Cristo lo chiama apertamente Satana (cf Mt 16,23). Nella Bibbia il termine Satana, in ebraico, viene menzionato per la prima volta in 1Sam 29,4, dove è attribuito a Davide. Davide, con i suoi uomini, si era messo al seguito dell’esercito dei filistei ma, nel momento in cui si tratta di scendere in battaglia contro gli israeliti, il comandante filisteo, vedendolo tra i suoi militari, lo caccia via perché, anche se sembra essere amico, “non diventi nostro avversario (satan) durante il combattimento”, aggredendo alle spalle i filistei.

Cristo dice a Pietro che gli è di scandalo (cf Mt 16,23). Infatti, la parola greca skandalon significa anche ostacolo, pietra di inciampo, cioè una trappola. Perciò Cristo arriva a dire una delle cose più gravi che abbia mai detto ad uno dei suoi discepoli: “Tu sei una trappola per me”, un vero ostacolo, “perché non pensi secondo Dio, ma secondo gli uomini”. Pietro è anche una pietra di ostacolo perché in lui è ancora presente la mentalità del mondo, che ragiona a partire dalla carne e guarda tutto a partire dal proprio ombelico. L’ombelico ragiona sempre nell’ottica del desiderio, che è l’espressione dell’amor proprio.

 

“La volontà propria è un muro di bronzo tra l’uomo e Dio […] è una pietra di inciampo, in quanto si oppone e ostacola la volontà di Dio”

(Doroteo di Gaza, Insegnamenti spirituali V, 63).

 

E la philautia, l’amor proprio, disegna tutto un mondo ideale per il proprio io, dove non si soffre, non si subiscono danni o perdite, ma c’è solo il trionfo del proprio io. Addirittura, quella del bene è presentata come una via dove formalmente tutto va liscio, in cui è possibile raggiungere l’affermazione di sé e meritare il riconoscimento non solo degli uomini, ma anche di Dio stesso. Anzi, soprattutto di Dio, se ci si muove all’interno di una religione che prospetta una salvezza futura.

Così pensano gli uomini. In Matteo la parola uomini in generale, a differenza di Figlio dell’uomo, che è portatore dello Spirito di Dio, designa coloro che non sono animati da tale Spirito. Lo sottolineano diversi esegeti di Matteo. “Quelli infatti che vivono secondo la carne, tendono verso ciò che è carnale; quelli invece che vivono secondo lo Spirito, tendono verso ciò che è spirituale. Ora, la carne tende alla morte, mentre lo Spirito tende alla vita e alla pace” (Rm 8,5-6).

Oggi siamo proprio testimoni di come siano vere queste parole. Vediamo, infatti, come anche nella Chiesa molti non vivano la zōē, ma “sono del mondo, perciò insegnano cose del mondo e il mondo li ascolta” (1Gv 4,5). Ci sono molti che si lasciano condizionare dall’opinione pubblica e cercano di corrispondere a ciò che chiede il mondo. Schmemann diceva che ormai è il mondo che decide l’agenda della Chiesa. E così accade che la Chiesa cominci a cercare il piacere dei consensi, cioè dei like.

 

“La maggior parte degli uomini desidera ottenere il regno e vuole ereditare la vita eterna, non rinuncia però a vivere secondo le proprie volontà e a seguirle, peggio ancora a seguire colui che semina vanità, e pur non rinunciando a sé stessi, vorrebbero ereditare la vita eterna, il che è impossibile.”

(Pseudo-Macario, Omelie spirituali, II Collezione, V, 7-9).

 

Ma Paolo mette in guardia i cristiani: “Non conformatevi a questo mondo, ma lasciatevi trasformare rinnovando il vostro modo di pensare, per poter discernere la volontà di Dio, ciò che è buono, a lui gradito e perfetto” (Rm 12,2). Ma sembra evidente che spesso avvenga proprio il contrario e che venga ricercato esattamente ciò che vuole il mondo, e cioè quello che ‒ come dice Paolo nel testo di Rm 8 citato poco fa ‒ porta alla morte.

Senza un nemico esterno, la Chiesa sta implodendo. “Gente infedele! Non sapete che l’amore per il mondo è nemico di Dio?” (Gc 4,4). È da tanto tempo che ci siamo lasciati avvelenare dal mondo e, forse senza rendercene conto, abbiamo imposto con entusiasmo la via del mondo come la via regale. Ma i frutti che oggi raccogliamo sono davanti agli occhi di tutti, anche di coloro che non vogliono vedere: “Fate attenzione che nessuno faccia di voi sua preda con la filosofia e con vuoti raggiri ispirati alla tradizione umana, secondo gli elementi del mondo e non secondo Cristo” (Col 2,8).

Eppure, sembra che abbiamo scelto proprio questa via, benché Paolo dica chiaramente che del dono del Padre, cioè di Cristo suo Figlio che nella sua pasqua ci dona la sua vita (cf Col 2,12-13), e dello Spirito Santo che versa in noi lo stesso amore del Padre (cf Rm 5,5), non possiamo parlare con un linguaggio che non sia l’espressione di questa vita: “Di queste cose noi parliamo, con parole non suggerite dalla sapienza umana, bensì insegnate dallo Spirito, esprimendo cose spirituali in termini spirituali” (1Cor 2,13).

Perché abbiamo assunto il linguaggio suggerito dalla filosofia, dalla scienza, dall’ideologia e, negli ultimi tempi, dai blog, se non perché non abbiamo la vita, la zōē, che non si può esprimere se non in modo pasquale? “In verità, in verità io vi dico: se il chicco di grano, caduto in terra, non muore, rimane solo; se invece muore, produce molto frutto” (Gv 12,24). Infatti, stiamo vivendo proprio la solitudine di cui parla questa parola, mentre la via della zōē, che è agapē, è Cristo con la sua Pasqua. Perciò il cristiano si distingue perché vive la sofferenza, l’ingiustizia, l’umiliazione e la morte come la via regale che porta alla zōē e all’agapē realizzata, che è la bellezza dell’Omega, del compimento (cf 1Pt 4,13 e Rm 8,17).

 

SEMI è la rubrica del Centro Aletti disponibile ogni mercoledì.
Ogni settimana, oltre all’omelia della domenica in formato audio, sarà disponibile sul sito LIPA un approfondimento delle letture della liturgia eucaristica domenicale o festiva.

 

ENGLISH

Christ begins “to show his disciples that he must go to Jerusalem and suffer greatly from the elders, the chief priests, and the scribes, and be killed and on the third day be raised.” (Mt 16:21).

It is now immediately clear why Christ – as we have seen over the past few Sundays – seeks to steer the disciples away from a triumphalist view of the Messiah. The time of waiting for salvation is a time of temptations that play on the imagination. One need only think of what happened to the people of Israel during the Exodus towards the Promised Land. Every minor trial became a colossal temptation: first the golden calf, then the attempt to stone Moses, and so on.

Indeed, temptation plays on the imagination. This is why it is so easy to move from a situation of suffering, precariousness and drama to “the ideal”. And “the ideal” is understood as some form that directly counteracts the situation in which one feels the need for salvation. This way of thinking, moreover, has found cultural validation in certain cultural expressions, such as the classical, and later the Renaissance and Baroque styles.

Such a cultural framework, which nourishes very specific imagery, does not contemplate the possibility of failure, of defeat fraught with suffering, of being removed by false judgement (cf. Is 53:8) and killed in the most painful and humiliating manner for that era, namely crucifixion. To such a mindset, all this appears as a disgrace, as a sign of weakness and an inability to react (cf. 1 Cor 1:23). But spiritual tradition teaches us that it is the devil who incites us to react. Reaction is never creative: it is always a matter of going against, and an against mentality is characteristic of the Antichrist. Christ, however, does not react, but acts; therefore, he is creative.

Indeed, the disciple whom we have already encountered in recent Sundays reveals himself to be wholly aligned with the world, and thus radically against (anti) Christ because of the suffering and violent death – that is, a death endured, both in legal and practical terms – foretold by Christ. Christ’s suffering, his condemnation and his violent killing were orchestrated by the chief priests and religious leaders—that is, by those who considered themselves perfect. In an utterly atheistic manner—that is, as non-believers—and contrary to the entire tradition of the prophets, these religious leaders colluded with the civil authorities against Christ and put him to death. Indeed, the civil authority of the Roman occupiers proved to be more honest than Jewish religious authorities (cf. Mk 15:10).

But let us return to Peter, who was saved from the waters (cf. Matt 14:31). Shortly afterwards, he heard himself proclaimed blessed by the Lord, because he had received the revelation that Christ was the Son of the Father (cf. Matt 16:16). Peter would also be present at the Transfiguration (cf. Matt 17:1ff).

It is surprising that we now see him treating Christ in the same way that Christ treated the demons. Indeed, when the Lord foretells his passion and death, Peter tells him to be silent (cf. Mt 16:22). The verb he uses to silence him (epitimaō) is the same one Christ used to silence the demons when he cast them out (cf. Mk 1:25). In effect, Peter tells Christ to be silent because he is saying something demonic. It is as though all the important episodes we have recalled earlier had not even made the slightest impression on him. This means that the vision of a triumphant—and therefore pagan—messianism was deeply rooted in Peter also.

Therefore, today Christ openly calls him Satan (cf. Mt 16:23). In the Bible, the term ‘Satan’ in Hebrew is first mentioned in 1 Sam 29:4, where it is attributed to David. David, together with his men, had joined the Philistine army; but when the time came to go into battle against the Israelites, the Philistine commander, seeing him amongst his troops, drove him away, even though he appeared to be a friend, “lest during the battle he become our enemy.”, by attacking the Philistines from behind.

Christ tells Peter that he is a stumbling block to him (cf. Mt 16:23). In fact, the Greek word skandalon also means obstacle, stumbling block, that is, a trap. Therefore, Christ goes so far as to say one of the most serious things he has ever said to one of his disciples: “You are a snare to me”, a real obstacle, because “You are thinking not as God does, but as human beings do”. Peter is also a stumbling block because the world’s mentality is still present in him; a mentality that reasons from the flesh and views everything from its own navel. The navel always reasons from the perspective of desire, which is the expression of self-love.

 

“One’s own will is a wall of bronze between man and God […] it is a stumbling block, in that it opposes and hinders the will of God”

(Dorotheus of Gaza, Spiritual Teachings V, 63).

 

And philautia, self-love, sketches out an entire ideal world for one’s own self, where there is no suffering, no harm or loss, but only the triumph of one’s own self. Indeed, the path of goodness is presented as one where, on the surface, everything goes smoothly, where it is possible to achieve self-affirmation and merit the recognition not only of men, but also of God himself. Indeed, above all from God, if one moves within a religion that holds out the prospect of future salvation.

This is how men think. In Matthew, the word men in general, unlike Son of Man—who is the bearer of the Spirit of God—refers to those who are not animated by that Spirit. This is emphasised by several exegetes of Matthew. “For those who live according to the flesh are concerned with the things of the flesh, but those who live according to the spirit with the things of the spirit. The concern of the flesh is death, but the concern of the spirit is life and peace” (Rom 8:5–6).

Today we are indeed witnesses to how true these words are.

We see, in fact, how even within the Church many do not live zōē-life, but “belong to the world; accordingly, their teaching belongs to the world, and the world listens to them” (1 John 4:5). There are many who allow themselves to be influenced by public opinion and seek to conform to what the world demands. Schmemann said that it is now the world that sets the Church’s agenda. And so it comes to pass that the Church begins to seek the pleasure of approval, that is, of likes.

 

“Most people desire to attain the kingdom and wish to inherit eternal life, yet they do not renounce living according to their own wills and following them; worse still, they follow him who sows vanity, and whilst not renouncing themselves, they would like to inherit eternal life, which is impossible.”

(Pseudo-Macarius, Spiritual Homilies, Collection II, V, 7–9).

 

But Paul warns Christians: “Do not conform yourselves to this age but be transformed by the renewal of your mind, that you may discern what is the will of God, what is good and pleasing and perfect” (Romans 12:2). Yet it seems clear that often the exact opposite happens, and that people seek precisely what the world desires—that is, what, as Paul says in the passage from Romans 8 quoted earlier, leads to death.

Without an external enemy, the Church is imploding. “Adulterers! Do you not know that to be a lover of the world means enmity with God?” (Jas 4:4). For a long time now we have allowed ourselves to be poisoned by the world and, perhaps without realising it, we have enthusiastically imposed the world’s way as the royal road. But the fruits we are reaping today are plain for all to see, even for those who do not wish to see: “See to it that no one captivate you with an empty, seductive philosophy according to human tradition, according to the elemental powers of the world and not according to Christ” (Col 2:8).

And yet, it seems we have chosen precisely this path, even though Paul clearly states that we cannot speak of the Father’s gift—that is, of Christ his Son, who in his Paschal sacrifice gives us his life (cf. Col 2:12–13)—and of the Holy Spirit, who pours into us the very love of the Father (cf. Rom 5:5), in any language other than that which is the very expression of this life: “And we speak about them not with words taught by human wisdom, but with words taught by the Spirit, describing spiritual realities in spiritual terms” (1 Cor 2:13).

Why have we adopted the language suggested by philosophy, science, ideology and, in recent times, blogs, if not because we lack the life, the zōē, which can only be expressed in a Paschal way? “Amen, amen, I say to you, unless a grain of wheat falls to the ground and dies, it remains just a grain of wheat; but if it dies, it produces much fruit” (Jn 12:24). Indeed, we are experiencing precisely the loneliness spoken of in this passage, whilst the way of zōē—which is agapē—is Christ in his Paschal mystery. Therefore, the Christian stands out because they experience suffering, injustice, humiliation and death as the royal road leading to zōē and to agapē realised, which is the beauty of the Omega, of fulfilment (cf. 1 Pet 4:13 and Rom 8:17).

 

SEEDS, the Aletti Centre’s column, is available every Wednesday.
Every week, in addition to the Sunday homily in audio format, an in-depth study of the readings from the Sunday or festive Eucharistic liturgy will be available on the LIPA website.

 

ESPAÑOL

Cristo comienza «a explicar a sus discípulos que debía ir a Jerusalén y sufrir mucho a manos de los ancianos, los sumos sacerdotes y los escribas, y que sería asesinado y resucitaría al tercer día» (Mt 16,21). Ahora queda claro de inmediato por qué Cristo —como hemos visto en estos últimos domingos— intenta alejar a los discípulos de un mesianismo triunfalista. La espera de la salvación es un tiempo de tentaciones que actúan sobre la imaginación. Basta con pensar en lo que le sucedía al pueblo de Israel durante el éxodo de la tierra prometida. Cada pequeña prueba se convertía en una tentación gigantesca: primero el becerro de oro, luego el intento de lapidar a Moisés, etc.

De hecho, la tentación actúa sobre el imaginario. Por eso resulta tan fácil pasar de lo que es doloroso, precario y dramático al ideal. Y el ideal se entiende en el sentido de una forma que debe contradecir exactamente aquella situación en la que se siente la necesidad de salvación. Esta forma de pensar encuentra, además, en algunas expresiones culturales —como la clásica, en primer lugar, y luego la renacentista y la barroca— una justificación cultural.

Este enfoque cultural, que alimenta un imaginario muy concreto, no contempla la posibilidad del fracaso, de la derrota llena de sufrimiento, de ser apartado del camino con una sentencia injusta (cf. Is 53,8) y asesinado de la forma más dolorosa y humillante para aquella época, es decir, la crucifixión. Para esa mentalidad, todo esto resulta una vergüenza, ya que es señal de debilidad y de incapacidad para reaccionar (cf. 1 Cor 1,23). Pero la tradición espiritual nos enseña que quien incita a reaccionar es el diablo. La reacción nunca es creativa: siempre consiste en ir en contra. Y una mentalidad en contra es propia del anticristo, mientras que Cristo no reacciona, sino que actúa; por eso es creativo.

De hecho, el discípulo con el que ya nos hemos encontrado en los últimos domingos se muestra totalmente alineado con el mundo y, por lo tanto, radicalmente en contra (anti) de Cristo, precisamente a causa del sufrimiento y de la muerte violenta —es decir, sufrida, tanto a nivel jurídico como ejecutivo— que Cristo había anunciado. El sufrimiento de Cristo, su condena y su muerte violenta fueron orquestados por los sumos sacerdotes, por los líderes religiosos, es decir, por aquellos que se consideraban perfectos. Y estos, de manera totalmente atea, es decir, como no creyentes, en contra de toda la tradición de los profetas, se aliaron con el poder civil contra Cristo y lo mataron. Incluso el poder civil, el de los ocupantes, es decir, el de los romanos, fue más honesto que el poder religioso judío (cf. Mc 15,10).

Pero volvamos a Pedro, que fue salvado de las aguas (cf. Mt 14,31); poco después, el Señor lo proclamó bienaventurado, porque había recibido la revelación de que Él era el Cristo del Padre (cf. Mt 16,16), y porque estaría presente en la transfiguración (cf. Mt 17,1 y ss.). Es sorprendente que ahora veamos cómo trata a Cristo de la misma manera en que Cristo trataba a los demonios. De hecho, al Señor que anuncia su pasión y muerte, Pedro le dice que se calle (cf. Mt 16,22). El verbo que utiliza para hacerle callar (epitimaō) es el mismo que Cristo empleaba para silenciar a los demonios cuando los expulsaba (cf. Mc 1,25). En la práctica, Pedro le dice a Cristo que se calle porque está diciendo algo demoníaco. Es como si todos los episodios importantes que hemos recordado antes ni siquiera le hubieran rozado. Esto significa que la visión de un mesianismo triunfante, y por tanto pagano, estaba totalmente arraigada también en Pedro.

Por eso, hoy Cristo lo llama abiertamente Satanás (cf. Mt 16,23). En la Biblia, el término «Satanás», en hebreo, aparece mencionado por primera vez en 1 Sam 29,4, donde se atribuye a David. David, junto con sus hombres, se había unido al ejército de los filisteos, pero, en el momento de entrar en batalla contra los israelitas, el comandante filisteo, al verlo entre sus soldados, lo expulsó porque, aunque pareciera ser amigo, «no se convirtiera en nuestro adversario (satan) durante el combate», atacando a los filisteos por la espalda.

Cristo le dice a Pedro que él es para él un escándalo (cf. Mt 16,23). De hecho, la palabra griega skandalon también significa obstáculo, piedra de tropiezo, es decir, una trampa. Por eso, Cristo llega a decir una de las cosas más graves que jamás haya dicho a uno de sus discípulos: «Tú eres una trampa para mí», un verdadero obstáculo, «porque no piensas según Dios, sino según los hombres». Pedro es también una piedra de tropiezo porque en él sigue presente la mentalidad del mundo, que razona partiendo de la carne y lo ve todo desde su propio ombligo. El ombligo siempre razona desde la perspectiva del deseo, que es la expresión del amor propio.

 

«La voluntad propia es un muro de bronce entre el hombre y Dios […] es una piedra de tropiezo, ya que se opone y obstaculiza la voluntad de Dios»

(Doroteo de Gaza, Enseñanzas espirituales V, 63).

 

Y la philautia, el amor propio, dibuja todo un mundo ideal para el propio yo, donde no se sufre, no se padecen daños ni pérdidas, sino que solo existe el triunfo del propio yo. Es más, el camino del bien se presenta como una senda en la que, formalmente, todo va sobre ruedas, en la que es posible alcanzar la realización personal y merecer el reconocimiento no solo de los hombres, sino también del propio Dios. Es más, sobre todo de Dios, si uno se mueve en el seno de una religión que promete una salvación futura.

Así piensan los hombres. En Mateo, la palabra hombres en general, a diferencia de Hijo del hombre, que es portador del Espíritu de Dios, designa a aquellos que no están animados por dicho Espíritu. Así lo subrayan varios exégetas de Mateo. «Porque los que viven según la carne se inclinan hacia lo carnal; pero los que viven según el Espíritu, se inclinan hacia lo espiritual. Ahora bien, la carne tiende a la muerte, mientras que el Espíritu tiende a la vida y a la paz» (Rom 8,5-6).

Hoy somos testigos de hasta qué punto son ciertas estas palabras. De hecho, vemos cómo, incluso en la Iglesia, muchos no viven la zōē, sino que «son del mundo, por eso enseñan cosas del mundo y el mundo les escucha» (1 Jn 4,5). Hay muchos que se dejan condicionar por la opinión pública y tratan de ajustarse a lo que exige el mundo. Schmemann decía que, a estas alturas, es el mundo el que decide la agenda de la Iglesia. Y así ocurre que la Iglesia empieza a buscar el agrado del consenso, es decir, de los «me gusta».

 

«La mayoría de los hombres desean alcanzar el reino y quieren heredar la vida eterna, pero no renuncian a vivir según su propia voluntad y a seguirla; peor aún, siguen a aquel que siembra vanidad, y, aunque no renuncian a sí mismos, querrían heredar la vida eterna, lo cual es imposible».

(Pseudo-Macario, Homilías espirituales, II Colección, V, 7-9).

 

Pero Pablo advierte a los cristianos: «No os amoldéis a este mundo, sino transformaos renovando vuestra mente, para que podáis discernir cuál es la voluntad de Dios: lo que es bueno, agradable y perfecto» (Rom 12,2). Pero parece evidente que a menudo ocurre precisamente lo contrario y que se busca exactamente lo que quiere el mundo, es decir, aquello que —como dice Pablo en el texto de Rom 8 citado hace un momento— conduce a la muerte.

Sin un enemigo externo, la Iglesia se está derrumbando desde dentro. «¡Gente infiel! ¿No sabéis que el amor al mundo es enemigo de Dios?» (Stg 4,4). Hace mucho tiempo que nos hemos dejado envenenar por el mundo y, quizá sin darnos cuenta, hemos impuesto con entusiasmo el camino del mundo como el camino real. Pero los frutos que hoy cosechamos están a la vista de todos, incluso de aquellos que no quieren ver: «Tened cuidado de que nadie os engañe con la filosofía y con vanas sutilezas inspiradas en la tradición humana, según los elementos del mundo y no según Cristo» (Col 2,8).

Sin embargo, parece que hemos elegido precisamente este camino, aunque Pablo diga claramente que del don del Padre —es decir, de Cristo, su Hijo, que en su Pascua nos entrega su vida (cf. Col 2,12-13)— y del Espíritu Santo, que derrama en nosotros el mismo amor del Padre (cf. Rom 5,5), no podemos hablar con un lenguaje que no sea la expresión de esta vida: « De estas cosas hablamos, no con palabras dictadas por la sabiduría humana, sino con las que nos enseña el Espíritu, expresando lo espiritual en términos espirituales» (1 Cor 2,13).

¿Por qué hemos adoptado el lenguaje que nos sugieren la filosofía, la ciencia, la ideología y, últimamente, los blogs, si no es porque carecemos de la vida, la zōē, que no puede expresarse más que de manera pascual? «En verdad, en verdad os digo: si el grano de trigo, caído en tierra, no muere, queda solo; pero si muere, da mucho fruto» (Jn 12,24). De hecho, estamos viviendo precisamente la soledad de la que habla esta palabra, mientras que el camino de la zōē, que es agapē, es Cristo con su Pascua. Por eso el cristiano se distingue porque vive el sufrimiento, la injusticia, la humillación y la muerte como el camino real que conduce a la zōē y a la agapē realizada, que es la belleza del Omega, del cumplimiento (cf. 1 Pe 4,13 y Rom 8,17).

 

SEMILLAS es una publicación del Centro Aletti disponible todos los miércoles.
Cada semana, además del audio de la homilía dominical, estará disponible en el sitio de LIPA un comentario a las lecturas de la Liturgia del Domingo, como así también a las lecturas de la semana.

 

SLOVENŠČINA

Kristus začne »svojim učencem kazati, da bo moral iti v Jeruzalem in veliko pretrpeti od starešin, vélikih duhovnikov in pismoukov, da bo moral biti umorjen in tretji dan vstati« (Mt 16,21). Takoj je jasno, zakaj Kristus – kakor smo videli pretekle nedelje – skuša učence odvrniti od triumfalističnega mesijanizma. Pričakovanje odrešenja je čas skušnjav, ki delujejo na človekovo domišljijo. Dovolj je pomisliti, kaj se je dogajalo izraelskemu ljudstvu med izhodom iz Egipta, na poti v obljubljeno deželo. Vsaka majhna preizkušnja je postala ogromna skušnjava: najprej zlato tele, nato poskus, da bi kamenjali Mojzesa itd.

Skušnjava namreč deluje na domišljijo. Zato se iz tega, kar je trpeče, negotovo in dramatično zlahka preide k idealu. Ideal pa razumemo kot obliko, ki mora biti v popolnem nasprotju s položajem, v katerem človek zaznava potrebo po odrešenju. Tak način razmišljanja je pozneje našel tudi kulturno opravičilo v nekaterih kulturnih izrazih – najprej v klasični kulturi, nato v renesančni in baročni.

Kulturna zastavitev, ki hrani točno določeno predstavo, ne dopušča možnosti neuspeha, poraza, polnega trpljenja ter tega, da bi človeka odstranili na podlagi krivične sodbe (prim. Iz 53,8) in ga umorili na najbolj boleč in ponižujoč način tistega časa, to je s križanjem. Takšni miselnosti se vse to zdi sramota, saj je znamenje šibkosti in nezmožnosti reagirati (prim. 1 Kor 1,23). Toda duhovno izročilo nas uči, da je hudič tisti, ki človeka spodbuja k reagiranju. Reakcija nikoli ni ustvarjalna: vedno pomeni iti proti. Miselnost proti je lastna antikristu, medtem ko Kristus ne reagira, ampak deluje; zato je ustvarjalen.

Učenca, ki smo ga že srečali pretekle nedelje, zdaj vidimo povsem na strani sveta, torej radikalno proti Kristusu, prav zaradi trpljenja in nasilne smrti – torej smrti, ki naj bi jo Kristus utrpel tako na pravni kot na izvršilni ravni. Kristusovo trpljenje, njegovo obsodbo in nasilno usmrtitev so vodili véliki duhovniki, religiozni voditelji, torej tisti, ki so se imeli za popolne. Ti so se na popolnoma ateističen način, kot neverujoči in v nasprotju s celotnim izročilom prerokov, povezali s civilno oblastjo proti Kristusu in ga umorili. Celo civilna oblast, oblast okupatorjev, to je Rimljanov, je bila bolj poštena od judovske religiozne oblasti (prim. Mr 15,10).

Vrnimo se k Petru, ki je bil rešen iz vode (prim. Mt 14,31), malo pozneje ga je Gospod razglasil za blaženega, ker mu je bilo razodeto, da je On Kristus, Očetov Mesija (prim. Mt 16,16), in ki bo navzoč tudi pri spremenjenju (prim. Mt 17,1sl.). Presenetljivo je, da ga zdaj vidimo, kako s Kristusom ravna na enak način, kakor je Kristus ravnal z demoni. Ko Gospod napove svoje trpljenje in smrt, mu Peter reče, naj utihne (prim. Mt 16,22). Glagol, ki ga uporabi, da bi ga utišal (epitimaō), je isti, kot ga je Kristus uporabljal, ko je utišal demone in jih izgnal (prim. Mr 1,25). Peter tako rekoč pravi Kristusu, naj utihne, ker govori nekaj demonskega. Kot da bi se ga vsi prej omenjeni pomembni dogodki sploh ne dotaknili. To pomeni, da je bil pogled na triumfalnega in s tem poganskega mesija popolnoma zakoreninjen tudi v Petru.

Zato ga Kristus danes odkrito imenuje Satan (prim. Mt 16,23). V Svetem pismu je izraz Satan, v hebrejščini, prvič omenjen v 1 Sam 29,4, kjer je pripisan Davidu. David se je s svojimi možmi pridružil vojski Filistejcev, toda v trenutku odhoda v boj proti Izraelcem, ga filistejski poveljnik, ko ga je zagledal med svojimi vojaki, odžene, da – čeprav se zdi, da je njihov prijatelj – »med bojem ne postane naš nasprotnik (satan)«, tako da bi Filistejce napadel od zadaj.

Kristus pravi Petru, da mu je v spotiko (prim. Mt 16,23). Grška beseda skandalon namreč pomeni tudi oviro, kamen spotike, to je past. Zato Kristus Petru izreče eno najtežjih stvari, kar jih je kdaj rekel kateremu od svojih učencev: »Ti si mi past«, prava ovira, »ker ne misliš po Božje, ampak po človeško.« Peter je tudi kamen spotike, ker je v njem še vedno prisotna miselnost sveta, ki razmišlja iz mesa in vse gleda iz perspektive lastnega popka. Popek vedno razmišlja v perspektivi želje, ki je izraz samoljubja.

 

»Lastna volja je bronast zid med človekom in Bogom […] je kamen spotike, ker nasprotuje Božji volji in jo ovira«

(Dorotej iz Gaze, Duhovni nauki V, 63).

 

In philautia, samoljubje, za lastni jaz oblikuje nek idealni svet, v katerem človek ne trpi, ne doživlja škode ali izgub, ampak obstaja samo zmagoslavje lastnega jaza. Celo pot dobrega je predstavljena kot pot, na kateri vse navidezpoteka gladko, na kateri je mogoče doseči samouveljavitev in si prislužiti priznanje ne samo ljudi, ampak tudi samega Boga. Še več, predvsem Boga, če se človek giblje znotraj religije, ki obljublja prihodnje odrešenje.

Tako razmišljajo ljudje. V Matejevem evangeliju beseda ljudje – za razliko od besede Sin človekov, ki je nosilec Božjega Duha – na splošno označuje tiste, ki niso oživljeni s tem Duhom. To poudarjajo različni razlagalci Matejevega evangelija. »Kajti tisti, ki so po mesu, mislijo na to, kar je meseno; tisti pa, ki so po Duhu, mislijo na to, kar je duhovno. Toda meseno mišljenje je smrt, duhovno mišljenje pa življenje in mir« (Rim 8,5-6).

Danes smo priče temu, kako resnične so te besede. Vidimo namreč, kako tudi v Cerkvi mnogi ne živijo življenja kot zōē, ampak »so iz sveta, zaradi tega iz sveta govorijo in svet jih posluša« (1 Jn 4,5). Mnogi se pustijo pogojevati javnemu mnenju in skušajo ustrezati temu, kar zahteva svet. Schmemann je govoril, da danes svet določa dnevni red Cerkve. In tako pride do tega, da Cerkev začne iskati ugodje v odobravanjih, to je v všečkih.

 

»Večina ljudi si želi doseči [nebeško] kraljestvo in hoče podedovati večno življenje, vendar se ne odpove življenju po lastni volji in njenemu izpolnjevanju, še huje, sledi tistemu, ki seje nečimrnost; in čeprav se ne odpovedo samim sebi, bi radi podedovali večno življenje, kar pa je nemogoče«

(Psevdo-Makarij, Duhovne homilije, II. zbirka, V, 7-9).

 

Toda Pavel kristjane svari: »In nikar se ne prilagajajte temu svetu, ampak se preobražajte z obnovo svojega mišljenja, da boste razpoznavali, kaj je Božja volja, kaj je dobro, zaželeno in popolno« (Rim 12,2). Vendar se zdi očitno, da se pogosto dogaja prav nasprotno in da se išče natanko tisto, kar hoče svet, torej to, kar – kakor pravi Pavel v prej navedenem odlomku iz Rim 8 – vodi v smrt.

Cerkev se sesuva brez zunanjega sovražnika. »Prešuštniki, ali ne veste, da je prijateljstvo s svetom sovraštvo do Boga?« (Jak 4,4). Že dolgo se pustimo zastrupljati svetu in smo morda, ne da bi se tega zavedali, z navdušenjem postavili pot sveta za kraljevsko pot. Toda sadovi, ki jih danes žanjemo, so pred očmi vseh, tudi tistih, ki jih nočejo videti: »Glejte, da vas kdo ne ujame s filozofijo in prazno prevaro, ravnaje se po človeškem izročilu in po prvinah tega sveta, ne pa po Kristusu« (Kol 2,8).

In vendar se zdi, da smo izbrali prav to pot, čeprav Pavel jasno pravi, da o daru Očeta, torej o Kristusu, njegovem Sinu, ki nam v svoji veliki noči podarja svoje življenje (prim. Kol 2,12-13), in o Svetem Duhu, ki v nas izliva isto Očetovo ljubezen (prim. Rim 5,5), ne moremo govoriti v jeziku, ki ne bi bil izraz tega življenja: »O tem tudi govorimo, pa ne z besedami, kakor jih uči človeška modrost, ampak kakor jih uči Duh, tako da to, kar je duhovno, razlagamo duhovnim ljudem« (1 Kor 2,13).

Zakaj smo prevzeli jezik, ki ga narekujejo filozofija, znanost, ideologija in v zadnjem času blogi, če ne zato, ker nimamo življenja kot zōē, ki ga je mogoče izraziti samo na velikonočni način? »Resnično, resnično, povem vam: Če pšenično zrno ne pade v zemljo in ne umre, ostane sámo; če pa umre, obrodi obilo sadu« (Jn 12,24). Pravzaprav živimo samoto, o kateri govori ta beseda, medtem ko je pot življenje kot zōē, ki je zastonjska ljubezen (agapē), Kristus s svojo veliko nočjo. Zato se kristjan razlikuje po tem, da živi trpljenje, krivico, ponižanje in smrt kot kraljevsko pot, ki vodi v življenje kot zōē in uresničeno zastonjsko ljubezen, kar je lepota Omege, izpolnitve (prim. 1 Pt 4,13 in Rim 8,17).

 

SEMENA je rubrika Centra Aletti, ki je na voljo vsako sredo.
Vsak teden je na spletni strani LIPE poleg nedeljske homilije v zvočni obliki (v italijanščini) na voljo tudi poglobitev Božje besede nedeljske ali praznične svete maše.

 

HRVATSKI

Krist počinje „upućivati učenike kako treba da pođe u Jeruzalem, da mnogo pretrpi od starješina, glavara svećeničkih i pismoznanaca, da bude ubijen i treći dan da uskrsne“ (Mt 16, 21). Odmah je jasno zašto Krist – kao što smo vidjeli proteklih nedjelja – pokušava odvratiti učenike od trijumfalističkog mesijanizma. Iščekivanje spasenja je vrijeme kušnji koje djeluju na ljudsku maštu. Dovoljno je pomisliti na to što se događalo izraelskom narodu tijekom izlaska iz Egipta na putu u Obećanu zemlju. Svaka mala kušnja postajala je golema napast: najprije zlatno tele, zatim pokušaj kamenovanja Mojsija itd.

Naime, napast djeluje na maštu. Zato se iz onoga što je patničko, nesigurno i dramatično lako prelazi k idealu. A ideal razumijemo kao formu koja mora biti potpuno suprotna od situacije u kojoj čovjek osjeća potrebu za spasenjem. Takav način razmišljanja kasnije je pronašao i kulturno opravdanje u nekim kulturnim izričajima – najprije u klasičnoj kulturi, a zatim u renesansnoj i baroknoj.

Kulturna postavka koja hrani točno određenu predodžbu ne dopušta mogućnost neuspjeha, poraza punog trpljenja te toga da čovjek bude uklonjen na temelju nepravedne presude (usp. Iz 53, 8) i ubijen na najbolniji i najponižavajući način onoga vremena, to jest raspećem. Takvom se mentalitetu sve to čini kao sramota jer je znak slabosti i nesposobnosti za reakciju (usp. 1 Kor 1, 23). No, duhovna nas predaja uči da je đavao taj koji čovjeka potiče na reakciju. Reakcija nikada nije stvaralačka: uvijek znači ići protiv. Mentalitet protiv svojstven je antikristu. Krist pak ne reagira, nego djeluje; zato je on stvaratelj.

Učenika kojeg smo već susreli proteklih nedjelja sada vidimo potpuno na strani svijeta, dakle radikalno protiv (anti) Krista, upravo zbog trpljenja i nasilne smrti – dakle smrti koju je Krist trebao pretrpjeti i na pravnoj i na izvršnoj razini. Kristovo trpljenje, njegovu osudu i nasilno smaknuće vodili su glavari svećenički, vjerski vođe, odnosno oni koji su sebe smatrali savršenima. Oni su se na potpuno ateistički način, kao nevjernici i u suprotnosti s cijelom proročkom predajom, udružili s civilnom vlašću protiv Krista i ubili ga. Čak je i civilna vlast, vlast okupatora, odnosno Rimljana, bila poštenija od židovske vjerske vlasti (usp. Mk 15, 10).

Vratimo se Petru koji je bio spašen iz vode (usp. Mt 14, 31), malo kasnije ga je Gospodin proglasio blaženim jer mu je bilo objavljeno da je On Krist, Očev Mesija (usp. Mt 16, 16), i koji će biti prisutan pri preobraženju (usp. Mt 17, 1 i dalje). Iznenađujuće je da ga sada vidimo kako s Kristom postupa na jednak način kao što je Krist postupao s demonima. Naime, kad Gospodin najavljuje svoje trpljenje i smrt, Petar mu kaže da ušuti (usp. Mt 16, 22). Glagol koji koristi da bi ga ušutkao (epitimaō) isti je onaj koji je Krist koristio da bi ušutkivao demone i izgonio ih (usp. Mk 1, 25). Petar takoreći govori Kristu da ušuti jer govori nešto demonsko. Kao da ga svi ranije spomenuti važni događaji uopće nisu dotaknuli. To znači da je pogled na trijumfalnog i time poganskog mesiju bio potpuno ukorijenjen i u Petru.

Zato ga Krist danas otvoreno naziva Sotonom (usp. Mt 16, 23). U Svetom pismu izraz Sotona, na hebrejskom jeziku, prvi je put spomenut u 1 Sam 29, 4, gdje je pripisan Davidu. David se sa svojim ljudima pridružio vojsci Filistejaca, no kad su ga u trenutku odlaska u bitku protiv Izraelaca filistejski knezovi ugledali među svojim vojnicima, otjerali su ga da – iako se činilo da im je prijatelj – „ne bude neprijatelj (satan) u borbi”, i napadne Filistejce s leđa.

Krist kaže Petru da mu je sablazan (usp. Mt 16, 23). Naime, grčka riječ skandalon znači i prepreka, kamen spoticanja, odnosno zamka. Stoga Krist izgovara jednu od najtežih stvari koje je ikada rekao nekom od svojih učenika: „Ti si mi zamka”, prava prepreka, „jer ne razmišljaš na Božji način, nego na ljudski”. Petar je i kamen spoticanja jer je u njemu još uvijek prisutan mentalitet svijeta, koji razmišlja polazeći od tijela i sve gleda iz perspektive vlastitog pupka. Pupak uvijek razmišlja u perspektivi želje, koja je izraz samoljublja.

 

„Vlastita volja je mjedeni zid između čovjeka i Boga […] ona je kamen spoticanja jer se protivi Božjoj volji i ometa je”

(Dorotej iz Gaze,

Duhovne pouke V, 63).

I philautia, samoljublje, za vlastito „ja” oblikuje neki idealni svijet u kojem čovjek ne pati, ne doživljava štetu ili gubitke, nego postoji samo trijumf vlastitog „ja”. Čak je i put dobra predstavljen kao put na kojem naizgled sve teče glatko, na kojem je moguće postići samopotvrđivanje i zaslužiti priznanje ne samo od ljudi, nego i od samoga Boga. Štoviše, prvenstveno od Boga ako se čovjek kreće unutar religije koja obećava buduće spasenje.

Tako razmišljaju ljudi. U Matejevom evanđelju riječ ljudi – za razliku od riječi Sin Čovječji, koji je nositelj Duha Božjega – općenito označava one koji nisu oživljeni tim Duhom. To naglašavaju razni tumači Matejeva evanđelja. „Oni koji žive po tijelu, teže za onim što je tjelesno; a oni koji žive po Duhu, teže za onim što je duhovno. Težnja je tijela smrt, a težnja Duha život i mir” (Rim 8, 5-6).

Danas smo svjedoci koliko su te riječi istinite. Vidimo, naime, kako i u Crkvi mnogi ne žive život kao zōē, nego su „od svijeta, pa naučavaju svjetovno i svijet ih sluša” (1 Iv 4, 5). Mnogi dopuštaju da ih uvjetuje javno mnijenje i pokušavaju se prilagoditi onome što svijet zahtijeva. Schmemann je govorio da danas svijet određuje dnevni red Crkve. I tako dolazi do toga da Crkva počinje tražiti ugodu u odobravanjima, odnosno u lajkovima.

 

„Većina ljudi želi postići [nebesko] kraljevstvo i želi baštiniti vječni život, no ne odriče se življenja po vlastitoj volji i njezinu ispunjavanju, već što je još gore, slijedi onoga koji sije ispraznost; iako se ne odriču samih sebe, htjeli bi baštiniti vječni život, što je pak nemoguće.”

(Pseudo-Makarije, Duhovne homilije, Zbirka II, V, 7-9).

 

No, Pavao upozorava kršćane: „Ne suobličujte se ovomu svijetu, nego se preobrazujte obnavljanjem svoga uma da mognete razabirati što je volja Božja, što je dobro, Bogu milo, savršeno” (Rim 12, 2). No, čini se očitim da se često događa upravo suprotno i da se traži točno ono što svijet želi, dakle ono što – kako Pavao kaže u navedenom ulomku iz Rim 8 – vodi u smrt.

Crkva se urušava bez vanjskog neprijatelja. „Preljubnici! Ne znate li da je prijateljstvo sa svijetom neprijateljstvo prema Bogu?” (Jak 4, 4). Već dugo prepuštamo svijetu da nas truje i možda smo ne sluteći to s oduševljenjem postavili put svijeta kao kraljevski put. No plodovi koje danas ubiremo svima su pred očima, čak i onima koji ne žele vidjeti: „Pazite da vas tko ne odvuče filozofijom i ispraznim zavaravanjem što se oslanja na predaju ljudsku, na »počela svijeta«, a ne na Krista” (Kol 2, 8).

Pa ipak se čini da smo izabrali upravo taj put, iako Pavao jasno kaže da o Očevu daru, odnosno o Kristu, njegovu Sinu, koji nam u svojoj Pashi daruje svoj život (usp. Kol 2, 12-13), i o Duhu Svetom koji u nas ulijeva istu Očevu ljubav (usp. Rim 5, 5), ne možemo govoriti jezikom koji nije izraz tog istog života: „I mi o tom govorimo, ne riječima kakve uči ljudska mudrost, nego riječima kakve uči Duh, izražavajući duhovnim pojmovima duhovne stvarnosti” (1 Kor 2, 13).

Zašto smo preuzeli jezik koji diktiraju filozofija, znanost, ideologija i u novije vrijeme blogovi, ako ne zato što nemamo života kao zōē, koji se može izraziti samo na pashalni način? „Zaista, zaista, kažem vam: ako pšenično zrno, pavši na zemlju, ne umre, ostaje samo; ako li umre, donosi obilat rod” (Iv 12, 24). Zapravo živimo samoću o kojoj govori ta riječ, dok je put život kao zōē, koji je besplatna ljubav (agapē), Krist sa svojom Pashom. Stoga se kršćanin razlikuje po tome što živi trpljenje, nepravdu, poniženje i smrt kao kraljevski put koji vodi u život kao zōē i ostvarenu besplatnu ljubav, a to je ljepota Omege, ispunjenja (usp. 1 Pt 4, 13 i Rim 8, 17).

 

SJEMENA je rubrika Centra Aletti dostupna svake srijede.
Svakog tjedna, osim nedjeljne propovijedi u audio obliku (na talijanskom), bit će dostupno na web stranici LIPA produbljivanje nedjeljnih ili blagdanskih čitanja euharistijske liturgije.

 

POLSKI

Chrystus zaczyna „wskazywać swoim uczniom, że musi udać się do Jerozolimy i wiele cierpieć od starszych, arcykapłanów i uczonych w Piśmie; że będzie zabity i trzeciego dnia zmartwychwstanie” (Mt 16,21). Teraz staje się od razu jasne, dlaczego Chrystus – jak widzieliśmy w ostatnie niedziele – stara się odwieść uczniów od triumfalistycznego mesjanizmu. Oczekiwanie na zbawienie jest czasem pokus, które oddziałują na wyobraźnię. Wystarczy pomyśleć o tym, co działo się z ludem Izraela podczas wyjścia w kierunku Ziemi Obiecanej. Każda najmniejsza próba stawała się ogromną pokusą: najpierw złoty cielec, potem próba ukamienowania Mojżesza itd.

Pokusa bowiem działa na wyobraźnię. Dlatego tak łatwo przejść od sytuacji cierpiącej, niepewnej i dramatycznej do ideału. A ideał rozumiany jest jako forma, która ma dokładnie zaprzeczać sytuacji, w której odczuwa się potrzebę zbawienia. Taki sposób myślenia znajduje następnie również kulturowe uzasadnienie w pewnych nurtach kultury – najpierw w kulturze klasycznej, a później renesansowej i barokowej.

Taka wizja kulturowa, która karmi określoną wyobraźnię, nie uwzględnia możliwości porażki, klęski pełnej cierpienia, usunięcia człowieka ze świata na podstawie fałszywego wyroku (por. Iz 53,8) i zabicia go w najbardziej bolesny i upokarzający sposób tamtej epoki, czyli przez ukrzyżowanie. Dla takiej mentalności wszystko to jawi się jako hańba, jako znak słabości i niezdolności do reakcji (por. 1 Kor 1,23). Tymczasem tradycja duchowa uczy nas, że to diabeł skłania człowieka do reagowania. Reakcja nigdy nie jest twórcza: zawsze jest występowaniem przeciwko. A mentalność „przeciw” jest właściwa antychrystowi, podczas gdy Chrystus nie reaguje, lecz działa, dlatego jest twórczy.

Istotnie, uczeń, którego spotykaliśmy już w ostatnie niedziele, okazuje się całkowicie opowiadać po stronie świata, a więc radykalnie przeciwko (anti) Chrystusowi, właśnie z powodu zapowiedzianego przez Chrystusa cierpienia i gwałtownej śmierci – śmierci doznanej zarówno na płaszczyźnie prawnej, jak i wykonawczej. Cierpienie Chrystusa, Jego skazanie i gwałtowne zabicie zostały zorganizowane przez arcykapłanów, przywódców religijnych, czyli przez tych, którzy uważali się za doskonałych. I ci ludzie, w sposób całkowicie ateistyczny, to znaczy jak niewierzący, wbrew całej tradycji proroków, porozumieli się z władzą świecką przeciwko Chrystusowi i zabili Go. Co więcej, władza świecka, czyli władza okupantów – Rzymian – okazała się bardziej uczciwa niż żydowska władza religijna (por. Mk 15,10).

Ale wróćmy do Piotra, który został wyratowany z wody (por. Mt 14,31). Niedługo potem usłyszał od Pana, że jest błogosławiony, ponieważ otrzymał objawienie, że Jezus jest Chrystusem Ojca (por. Mt 16,16), który będzie obecny przy Przemienieniu (por. Mt 17,1nn). Zaskakujące jest to, że teraz widzimy, jak traktuje Chrystusa w taki sam sposób, w jaki Chrystus traktował demony. Kiedy bowiem Pan zapowiada swoją mękę i śmierć, Piotr mówi Mu, żeby zamilkł (por. Mt 16,22). Czasownik, którego używa, aby Go uciszyć (epitimaō), jest tym samym czasownikiem, którego Chrystus używał, aby nakazywać milczenie demonom, gdy je wypędzał (por. Mk 1,25). W praktyce Piotr mówi Chrystusowi, żeby zamilkł, ponieważ mówi coś demonicznego. Tak jakby wszystkie ważne wydarzenia, które wcześniej wspominaliśmy, nawet go nie dotknęły. Oznacza to, że wizja triumfalistycznego, a zatem pogańskiego mesjanizmu była całkowicie zakorzeniona również w Piotrze.

Dlatego Chrystus nazywa go dzisiaj wprost Szatanem (por. Mt 16,23). W Biblii termin „Szatan”, po hebrajsku, pojawia się po raz pierwszy w 1 Sm 29,4, gdzie zostaje odniesiony do Dawida. Dawid wraz ze swoimi ludźmi przyłączył się do armii Filistynów, lecz kiedy miało dojść do walki przeciwko Izraelitom, dowódca Filistynów, widząc go wśród swoich żołnierzy, wyrzuca go, aby – choć wydaje się przyjacielem – „nie stał się naszym przeciwnikiem (satan) podczas walki”, atakując Filistynów od tyłu.

Chrystus mówi Piotrowi, że jest dla Niego zgorszeniem (por. Mt 16,23). Greckie słowo skandalon oznacza bowiem także przeszkodę, kamień potknięcia, a więc pułapkę. Dlatego Chrystus wypowiada jedno z najpoważniejszych słów, jakie kiedykolwiek skierował do jednego ze swoich uczniów: „Jesteś dla Mnie pułapką”, prawdziwą przeszkodą, „bo nie myślisz o tym, co Boże, lecz o tym, co ludzkie”. Piotr jest również kamieniem potknięcia, ponieważ wciąż obecna jest w nim mentalność świata, która myśli według ciała i wszystko postrzega z perspektywy własnego pępka. Pępek zawsze myśli w perspektywie pragnienia, które jest wyrazem miłości własnej.

 

„Własna wola jest murem z brązu między człowiekiem a Bogiem […] jest kamieniem potknięcia, ponieważ sprzeciwia się woli Boga i ją udaremnia”

(Doroteusz z Gazy, Nauki duchowe V, 63).

 

A philautia, miłość własna, kreśli cały idealny świat dla własnego „ja”, w którym nie ma cierpienia, nie ponosi się szkód ani strat, lecz istnieje jedynie triumf własnego „ja”. Co więcej, droga dobra przedstawiana jest jako droga, na której formalnie wszystko układa się pomyślnie, na której można osiągnąć afirmację siebie i zasłużyć na uznanie nie tylko ludzi, ale również samego Boga. Co więcej, przede wszystkim Boga, jeśli poruszamy się w obrębie religii, która obiecuje przyszłe zbawienie.

Tak myślą ludzie. U Mateusza słowo „ludzie” w znaczeniu ogólnym, w przeciwieństwie do „Syna Człowieczego”, który jest nosicielem Ducha Bożego, oznacza tych, którzy nie są ożywieni tym Duchem. Podkreśla to wielu egzegetów Ewangelii Mateusza. „Ci bowiem, którzy żyją według ciała, dążą do tego, czego chce ciało; ci zaś, którzy żyją według Ducha – do tego, czego chce Duch. Dążenie bowiem ciała prowadzi do śmierci, dążenie zaś Ducha – do życia i pokoju” (Rz 8,5-6).

Dzisiaj jesteśmy właśnie świadkami prawdziwości tych słów. Widzimy bowiem, że również w Kościele wielu nie żyje zōē, lecz „są ze świata, dlatego mówią tak, jak mówi świat, a świat ich słucha” (1 J 4,5). Wielu daje się uwarunkować opinią publiczną i stara się odpowiadać na to, czego domaga się świat. Schmemann mówił, że dziś to świat ustala agendę Kościoła. I w ten sposób dochodzi do tego, że Kościół zaczyna szukać przyjemności płynącej z aprobaty, czyli „polubień” (like’ów).

 

„Większość ludzi pragnie otrzymać królestwo i chce odziedziczyć życie wieczne, nie rezygnuje jednak z życia według własnej woli i z jej wypełniania; co gorsza, chce podążać za tym, który sieje marność, i choć nie wyrzeka się siebie, chciałaby odziedziczyć życie wieczne – co jest niemożliwe”

(Pseudo-Makary, Homilie duchowe, II Zbiór, V, 7-9).

 

Paweł jednak przestrzega chrześcijan: „Nie bierzcie więc wzoru z tego świata, lecz przemieniajcie się przez odnawianie umysłu, abyście umieli rozpoznać, jaka jest wola Boża: co jest dobre, co Bogu przyjemne i co doskonałe” (Rz 12,2). Wydaje się jednak oczywiste, że często dzieje się dokładnie odwrotnie i że poszukuje się właśnie tego, czego chce świat, czyli tego, co – jak mówi Paweł w przytoczonym wcześniej tekście z Rz 8 – prowadzi do śmierci.

Bez zewnętrznego wroga Kościół dokonuje samozniszczenia. „Wiarołomni! Czyż nie wiecie, że przyjaźń ze światem jest nieprzyjaźnią z Bogiem?” (Jk 4,4). Od dawna pozwalamy, aby świat nas zatruwał i być może, nie zdając sobie z tego sprawy, z entuzjazmem narzuciliśmy drogę świata jako drogę królewską. Jednak owoce, które dziś zbieramy, są przed oczami wszystkich, także tych, którzy nie chcą ich widzieć: „Baczcie, aby ktoś was nie zagarnął w niewolę przez filozofię i próżne oszustwo, oparte na ludzkiej tradycji, na żywiołach tego świata, a nie na Chrystusie” (Kol 2,8).

A jednak wydaje się, że właśnie tę drogę wybraliśmy, chociaż Paweł jasno mówi, że o darze Ojca, którym jest Chrystus, Jego Syn, który w swojej Paschale daje nam swoje życie (por. Kol 2,12-13), oraz o Duchu Świętym, który wlewa w nas tę samą miłość Ojca (por. Rz 5,5), nie możemy mówić językiem, który nie byłby wyrazem tego życia: „To, co głosimy, nie jest nauką ludzkiej mądrości, lecz nauką Ducha, przedstawiając duchowe sprawy tym, którzy są duchowi” (1 Kor 2,13).

Dlaczego przyjęliśmy język podsuwany przez filozofię, naukę, ideologię, a w ostatnim czasie także przez blogi, jeśli nie dlatego, że nie mamy życia, zōē, którego nie można wyrazić inaczej niż w sposób paschalny? „Zaprawdę, zaprawdę, powiadam wam: Jeżeli ziarno pszenicy, wpadłszy w ziemię, nie obumrze, pozostanie samo jedno; ale jeżeli obumrze, przynosi plon obfity” (J 12,24). Właśnie doświadczamy samotności, o której mówi to słowo, podczas gdy drogą zōē, która jest agapē, jest Chrystus ze swoją Paschą. Dlatego chrześcijanin wyróżnia się tym, że przeżywa cierpienie, niesprawiedliwość, upokorzenie i śmierć jako królewską drogę prowadzącą do zōē i do urzeczywistnionej agapē, która jest pięknem Omegi, spełnienia (por. 1 P 4,13 i Rz 8,17).

 

ZIARNA są rubryką Centro Aletti udostępnianą w każdą środę.
Każdego tygodnia, oprócz homilii niedzielnej w formie audio, na stronie LIPA będzie do dyspozycji pogłębienie czytań liturgicznych z eucharystii niedzielnej bądź świątecznej