[SEMI] XXIII DOMENICA DEL TEMPO ORDINARIO (ANNO C) 2

ITALIANO

La seconda lettura di oggi è presa dalla lettera più breve di san Paolo, quella indirizzata a Filemone, a sua moglie Apfía e ad Archippo, probabilmente loro figlio. Paolo è nella prigione a Roma e scrive a Filemone, un cristiano abbastanza benestante che vive a Colossi. Nella sua casa si raduna la comunità della Chiesa a Colossi. L’argomento di questa lettera sembra essere la questione riguardante Onesimo. Onesimo era uno schiavo di Filemone che poi sembra sia fuggito, per arrivare a Roma, dove avrebbe incontrato san Paolo. Ho detto “sembra”, perché infatti, attraverso la questione di Onesimo, Paolo fa passare alcune realtà molto significative e sempre attualissime.

Filemone si converte con san Paolo. Ma, quando si parla di “conversione”, si rischia ormai da molti secoli di fraintendere fortemente questa realtà. Paolo dice apertamente di che cosa si tratta quando parliamo di conversione: “Ti prego per Onesimo, figlio mio, che ho generato nelle catene” (v. 10). La conversione è una rigenerazione tramite la Parola. La Parola è il Figlio di Dio. E perciò chi annuncia la Parola comunica il Figlio di Dio, e a chi lo accoglie si apre la via di essere generato come figlio (cf Gv 1,12). Paolo stesso dice che chi evangelizza genera: “Potreste infatti avere anche diecimila pedagoghi in Cristo, ma non certamente molti padri; sono io che vi ho generato in Cristo Gesù mediante il Vangelo” (1Cor 4,15). E il Vangelo è Cristo (cf Mc 1,1).

Questo ministero dell’annuncio del Vangelo si è molto indebolito già da molti secoli ed è continuato a fiorire piuttosto nelle parti più nascoste della Chiesa. Infatti, purtroppo non è la prima cosa che salta agli occhi rispetto all’identità del cristiano il fatto che è stato risuscitato da Dio Padre in Cristo Gesù per una novità di vita (cf Rm 6,4). Una novità che è proprio nello scoprirsi figlio amato in Cristo, e perciò libero da sé stesso. Ed è proprio lo Spirito Santo che ci insegna tramite la nostra relazione vivificante con Dio a chiamarlo Padre (cf Rm 8,15).

Onesimo è stato unito a Cristo con la sua morte ed è risuscitato alla novità della vita proprio incontrando san Paolo, che gli ha annunciato il Vangelo. Paolo ha assistito alla nuova nascita di Onesimo. Paolo sa dall’esperienza che il nuovo io di Onesimo è innestato in quello di Cristo, come anche quello suo e quello di Filemone. Per questo si realizza la vita come koinōnia. Infatti, quando nel versetto 17 scrive: “se dunque tu mi consideri davvero amico”, Paolo usa la parola koinōnon. Paolo fa esplicitamente notare che la natura delle relazioni tra i battezzati è la koinōnia, perché la koinōnia è la zōē, la stessa vita di Dio Padre, Figlio e Spirito Santo. E noi veniamo rigenerati in questa vita.

Il secondo messaggio forte che Paolo annuncia a Filemone è la richiesta che adesso accolga Onesimo come accoglierebbe lui, Paolo stesso. “Se dunque tu mi consideri amico, accoglilo come me stesso” (v. 17). Paolo sa che la koinōnia in Cristo unisce nella stessa vita che respiriamo, perché è costituita dall’agape. Perciò sa che le cose che normalmente separano gli uomini in Cristo non separano più, ma semplicemente manifestano la diversità nell’unità: “Non c’è Giudeo né Greco; non c’è schiavo né libero; non c’è maschio e femmina, perché tutti voi siete uno in Cristo Gesù” (Gal 3,28).

La comunione fra i battezzati non è opera dello sforzo umano di organizzarsi e disciplinarsi, in modo da essere in armonia gli uni con gli altri. Questo è ciò che abbiamo cercato di fare negli ultimi secoli proprio attraverso le istituzioni, per strutturarci in modo tale da far apparire tale sintonia. Ma abbiamo anche visto che basta una piccola differenza tra le persone e già ci vuole un grande sforzo di ascesi, e prima o poi comunque la situazione esplode sicuramente. E spesso si tratta davvero di piccole cose caratteriali, dei diversi modi di fare, ecc. Figuriamoci quando sono in gioco questioni realmente divisive, come ad esempio quelle legate ai nazionalismi e alle etnie, che sono proprio un campo che manifesta un radicale individualismo, mascherato però sotto il pronome “noi”, il che sembra darci la garanzia che si tratta di altruismo. Addirittura, anche la istituzionalizzazione dei carismi è una dimostrazione palese dell’individualismo che c’è sotto, perché abbiamo creato delle realtà separate le une dalle altre, quando invece il carisma non dovrebbe essere altro che il nostro modo personale di appartenere al corpo, dunque qualcosa che fa costatare la koinōnia ecclesiale e che ci fa convergere gli uni verso gli altri come membra di un unico corpo.

Per i cristiani, la comunione non esiste come una realtà che si vive solo nella dimensione orizzontale, cioè tra gli uomini. È Dio che, donandoci di vivere al suo modo di esistenza, ci fa vivere la comunione tra noi. “[P]erché anche voi siate in comunione con noi. E la nostra comunione è con il Padre e con il Figlio suo Gesù Cristo” (1Gv 1,3). È lo Spirito Santo che, donandoci la vita di Dio, la zōē, realizza la comunione. Perciò Filemone non può più vedere in Onesimo un suo schiavo, ma un suo fratello. Le relazioni sono pertanto l’espressione di una novità totale della vita, perché ci si scopre uniti nell’amore del Padre.

Questa novità costituisce il modo in cui Paolo interviene verso Filemone. Nel versetto precedente al brano di oggi, Paolo afferma che in piena libertà in Cristo potrebbe ordinare a Filemone cosa deve fare in nome della carità, ma preferisce usare il modo dell’esortazione. Anche qui si apre un grande capitolo: come mai abbiamo adottato nella Chiesa un modo di procedere che è praticamente la fotocopia della vita degli uffici dell’amministrazione statale, aziendale o politica? Evidentemente il modo di esistere di Dio che ci è donato di vivere non emerge sempre in primo piano, ma affiora piuttosto una vita-psychē, come la vive anche il mondo.

Paolo fa dunque vedere un’altra dimensione della vita di fede: la vita in Cristo cambia totalmente le relazioni e cancella le discriminazioni a tutti i livelli e in tutti gli ambiti. Filemone riscopre infatti Onesimo come fratello. Paolo sottolinea fortemente che in Cristo Onesimo non è schiavo, ma fratello. Non si tratta però di una protesta al Senato romano per cambiare le leggi. Perché i cristiani danno precedenza alla vita. E la vita zōē è uno spazio d’amore, dunque uno spazio dove siamo liberi. Quando alti valori cristiani vengono imposti dalla legge, per chi non vive la vita in Cristo diventano un giogo pesante. E prima o poi, come ci insegna la storia anche in questi ultimi tempi, si avrà un contraccolpo. Oggi stiamo infatti assistendo a tante lotte per la liberazione da certi pesi cristiani, come se per legge si imponesse l’obbligo di disegnare e dipingere. Ma chi non ha talento artistico, ne soffrirebbe in modo pesante. I cristiani sanno che tutto è manifestazione della vita che hanno ricevuto, nella quale sono risuscitati. Per questo non impongono i loro valori, ma curano la vita affinché molti possano rinascere ad essa. Allora si manifesteranno i frutti della vita dello Spirito Santo.

Perciò i cristiani, in qualsiasi sistema statale si trovino, vivono la loro vita nuova da figli liberi e amati, e possono anche non farsi vedere. Importante è essere sale. Allora già cambia il sapore del pane.

 

SEMI è la rubrica del Centro Aletti disponibile ogni mercoledì.
Ogni settimana, oltre all’omelia della domenica in formato audio, sarà disponibile sul sito LIPA un approfondimento delle letture della liturgia eucaristica domenicale o festiva.

 

ENGLISH

Today’s second reading is taken from St Paul’s shortest letter, addressed to Philemon, his wife Apphia, and Archippus, probably their son. Paul is in prison in Rome and writes to Philemon, a wealthy Christian living in Colossae. The Church community in Colossae gathers in his house. The subject of this letter seems to be the question concerning Onesimus. Onesimus was a slave of Philemon who then seems to have fled to Rome, where he met St Paul. I say “seems” because, in fact, by means of the issue surrounding Onesimus, Paul conveys some very significant and still very relevant realities.

Philemon was converted by Saint Paul. However, we have been at risk of seriously misunderstanding what “conversion” really is for many centuries. Paul speaks openly in this letter about what conversion means: “I urge you on behalf of my child Onesimus, whose father I have become in my imprisonment,” (v. 10). Conversion is regeneration through the Word.

The Word is the Son of God. Therefore, those who proclaim the Word communicate the Son of God, and those who accept him open the way to being born as children (cf. Jn 1:12). Paul himself says that those who evangelise beget new life: “Even if you should have countless guides to Christ, yet you do not have many fathers, for I became your father in Christ Jesus through the gospel.” (1 Cor 4:15). And the gospel is Christ (cf. Mk 1:1).

This ministry of proclaiming the Gospel has been greatly weakened for many centuries and has continued to flourish more in the hidden parts of the Church. Unfortunately, the fact that Christians have been raised from the dead by God the Father in Christ Jesus for a new life (cf. Rom 6:4) is not the first thing that comes to mind when we think of Christian identity.

This newness lies precisely in discovering oneself as a beloved child in Christ, and therefore free from oneself. And it is precisely the Holy Spirit who teaches us, through our life-giving relationship with God, to call him Father (cf. Rom 8:15).

Onesimus was united with Christ through his death and rose to new life precisely through his encounter with Saint Paul, who proclaimed the Gospel to him. Paul witnessed Onesimus’ new birth. Paul knows from experience that Onesimus’ new self is grafted onto that of Christ, as are his own and Philemon’s. This is how life as koinōnia is accomplished. In fact, when he writes in verse 17, “if you regard me as a partner,” Paul uses the word koinōnon. Paul explicitly points out that the nature of the relationships between the baptised is koinōnia, because koinōnia is zōē, the very life of God the Father, Son and Holy Spirit. And we are regenerated in this life.

The second powerful message that Paul conveys to Philemon is his request that he now welcome Onesimus as he would welcome Paul himself. “So, if you regard me as a partner, welcome him as you would me.” (v. 17). Paul knows that koinōnia in Christ unites us in the same life we breathe, because it is constituted by agape. Therefore, he knows that the things that normally separate men in Christ no longer separate, but simply manifest diversity in unity: “There is neither Jew nor Greek, there is neither slave nor free person, there is not male and female; for you are all one in Christ Jesus.” (Gal 3:28).

Communion among the baptised is not the result of human efforts to organise and discipline ourselves to be in harmony with one another. This is what we have tried to do in recent centuries through institutions, structuring ourselves in such a way as to create this harmony. But we have also seen that even a small difference between people requires a great effort of self-denial, and sooner or later the situation is bound to explode.

And often it is really a matter of small character traits, different ways of doing things, etc. Imagine when truly divisive issues are at stake, such as those related to nationalism and ethnicity, which are precisely an area that manifests radical individualism, masked however under the pronoun “we”, which seems to give us the guarantee that it is altruism. Even the institutionalisation of charisms is a clear demonstration of the individualism that lies beneath; we have created realities that are separated from one another, when a charism should be nothing more than our personal way of belonging to the body, something that therefore establishes ecclesial koinōnia and brings us together as members of one body.

For Christians, communion does not exist as a reality that is experienced only in the horizontal dimension, that is, among human beings. It is God who, by endowing us with his way of being, enables us to experience communion among ourselves. “So that you too may have fellowship with us; for our fellowship is with the Father and with his Son, Jesus Christ.” (1 Jn 1:3). It is the Holy Spirit who brings about communion by giving us the very life of God, zōē–life. Therefore, Philemon may no longer see Onesimus as his slave, but as his brother. Relationships are thus the expression of a total newness of life, because we discover ourselves united in the love of the Father.

This newness is the way in which Paul intervenes with Philemon. In the verse preceding today’s passage, Paul tells Philemon that while he has every right and freedom in Christ to command Philemon regarding what to do in the name of charity, he prefers to follow way of exhortation.

Here, too, a great question opens: why have we in the Church adopted a way of proceeding that is practically a carbon copy of the life of state, corporate life, or political administration? Evidently, the way of God’s existence that we are given to live does not always come to the fore. Instead, we manifest ourselves as living a psychē-life in much the same way as the world lives it.

Paul thus reveals another dimension of the life of faith: life in Christ completely changes relationships and eliminates discrimination at all levels and in all areas. Philemon rediscovers Onesimus as a brother. Paul strongly emphasizes that in Christ, Onesimus is not a slave but a brother. However, this is not a protest to the Roman Senate to change its laws. Christians give priority to life. Zōē-life is a space of love and therefore it is a space where we are free. When high Christian values are imposed by law, they become a heavy yoke for those who do not live their lives in Christ. And sooner or later, as history teaches us even in recent times, there will be a backlash. Today, we are witnessing many struggles for liberation from certain Christian burdens, as if the law imposed an obligation, say, to draw and paint. If this were the case, those who have no artistic talent would suffer greatly. Christians know that everything is a manifestation of the life they have received, in which they are resurrected. For this reason, they do not impose their values, but care for life so that many may be reborn to it. Then the fruits of the life of the Holy Spirit will be manifested.

Therefore, Christians, in whatever political system they find themselves, live their new lives as free and loved children, and may even remain unseen. The important thing is to be salt, for then the taste of bread will already be changed.

 

SEEDS, the Aletti Centre’s column, is available every Wednesday.
Every week, in addition to the Sunday homily in audio format, an in-depth study of the readings from the Sunday or festive Eucharistic liturgy will be available on the LIPA website.

 

ESPAÑOL

La segunda lectura de hoy está tomada de la carta más breve de san Pablo, la dirigida a Filemón, a su esposa Ápfia y a Arquipo, probablemente su hijo. Pablo se encuentra en la cárcel de Roma y escribe a Filemón, un cristiano bastante acomodado que vive en Colosas. En su casa se reúne la comunidad de la Iglesia de Colosas. El tema de esta carta parece ser la cuestión relativa a Onésimo. Onésimo era un esclavo de Filemón que parece haber huido para llegar a Roma, donde habría conocido a san Pablo. He dicho «parece», porque, de hecho, a través de la cuestión de Onésimo, Pablo transmite algunas realidades muy significativas y siempre actuales.

Filemón se convierte con san Pablo. Pero, cuando se habla de «conversión», desde hace muchos siglos se corre el riesgo de malinterpretar profundamente esta realidad. Pablo dice abiertamente de qué se trata cuando hablamos de conversión: «Te ruego por Onésimo, mi hijo, a quien engendré en las cadenas» (v. 10). La conversión es una regeneración a través de la Palabra. La Palabra es el Hijo de Dios. Por eso, quien anuncia la Palabra comunica al Hijo de Dios, y a quien lo acoge se le abre el camino para ser engendrado como hijo (cf. Jn 1,4). El mismo Pablo dice que quien evangeliza engendra: «Porque aunque tengáis diez mil pedagogos en Cristo, no tenéis muchos padres; yo os engendré en Cristo Jesús por medio del Evangelio» (cf. 1 Cor 4,15). Y el Evangelio es Cristo (cf. Mc 1,1).

Este ministerio de anunciar el Evangelio se ha debilitado mucho desde hace muchos siglos y ha seguido floreciendo más bien en las partes más ocultas de la Iglesia. De hecho, lamentablemente, lo primero que llama la atención sobre la identidad del cristiano no es el hecho de que haya sido resucitado por Dios Padre en Cristo Jesús para una nueva vida (cf. Rom 6,4). Una novedad que consiste precisamente en descubrirse hijo amado en Cristo y, por lo tanto, libre de sí mismo. Y es precisamente el Espíritu Santo quien nos enseña, a través de nuestra relación vivificante con Dios, a llamarlo Padre (cf. Rm 8,15).

Onesimo se unió a Cristo con su muerte y resucitó a la novedad de la vida precisamente al encontrarse con san Pablo, que le anunció el Evangelio. Pablo fue testigo del nuevo nacimiento de Onesimo. Pablo sabe por experiencia que el nuevo yo de Onesimo está injertado en el de Cristo, al igual que el suyo y el de Filemón. Por eso se realiza la vida como koinōnia. De hecho, cuando en el versículo 17 escribe: «si realmente me consideras amigo», Pablo utiliza la palabra koinōnon. Pablo señala explícitamente que la naturaleza de las relaciones entre los bautizados es la koinōnia, porque la koinōnia es la zōē, la misma vida de Dios Padre, Hijo y Espíritu Santo. Y nosotros somos regenerados en esta vida.

El segundo mensaje contundente que Pablo anuncia a Filemón es la petición de que ahora acoja a Onésimo como lo acogería a él mismo, a Pablo. «Si, pues, me consideras amigo, acógelo como a mí mismo» (v. 17). Pablo sabe que la koinōnia en Cristo nos une en la misma vida que respiramos, porque está constituida por el ágape. Por eso sabe que las cosas que normalmente separan a los hombres en Cristo ya no separan, sino que simplemente manifiestan la diversidad en la unidad: «Ya no hay judío ni griego; no hay esclavo ni libre; no hay varón ni mujer, porque todos vosotros sois uno en Cristo Jesús» (Gál 3,28).

La comunión entre los bautizados no es fruto del esfuerzo humano por organizarse y disciplinarse para estar en armonía unos con otros. Esto es lo que hemos intentado hacer en los últimos siglos precisamente a través de las instituciones, para estructurarnos de tal manera que pareciera existir esa armonía. Pero también hemos visto que basta una pequeña diferencia entre las personas para que se requiera un gran esfuerzo de ascetismo y, tarde o temprano, la situación acaba explotando. Y a menudo se trata realmente de pequeñas cosas de carácter, de diferentes formas de actuar, etc. Imagínate cuando están en juego cuestiones realmente divisivas, como las relacionadas con los nacionalismos y las etnias, que son precisamente un campo que manifiesta un individualismo radical, pero enmascarado bajo el pronombre «nosotros», lo que parece garantizarnos que se trata de altruismo. Incluso la institucionalización de los carismas es una demostración evidente del individualismo que hay debajo, porque hemos creado realidades separadas unas de otras, cuando en cambio el carisma no debería ser más que nuestra forma personal de pertenecer al cuerpo, es decir, algo que nos hace constatar la koinōnia eclesial y que nos hace converger unos hacia otros como miembros de un único cuerpo.

Para los cristianos, la comunión no existe como una realidad que se vive solo en la dimensión horizontal, es decir, entre los hombres. Es Dios quien, al darnos la vida según su modo de existencia, nos hace vivir la comunión entre nosotros. «Para que también vosotros estéis en comunión con nosotros. Y nuestra comunión es con el Padre y con su Hijo Jesucristo» (1 Jn 1,3). Es el Espíritu Santo quien, al darnos la vida de Dios, la zōē, realiza la comunión. Por eso Filemón ya no puede ver en Onésimo a su esclavo, sino a su hermano. Las relaciones son, por tanto, la expresión de una novedad total de la vida, porque nos descubrimos unidos en el amor del Padre.

Esta novedad constituye la forma en que Pablo interviene ante Filemón. En el versículo anterior al pasaje de hoy, Pablo afirma que, en plena libertad en Cristo, podría ordenar a Filemón lo que debe hacer en nombre de la caridad, pero prefiere utilizar la forma de la exhortación. Aquí también se abre un gran capítulo: ¿por qué hemos adoptado en la Iglesia una forma de proceder que es prácticamente una fotocopia de la vida de las oficinas de la administración estatal, empresarial o política? Evidentemente, la forma de existir de Dios que se nos ha dado para vivir no siempre emerge en primer plano, sino que aflora más bien una vida-psychē, tal y como la vive también el mundo.

Pablo muestra así otra dimensión de la vida de fe: la vida en Cristo cambia totalmente las relaciones y elimina las discriminaciones a todos los niveles y en todos los ámbitos. Filemón redescubre a Onésimo como hermano. Pablo subraya con fuerza que, en Cristo, Onésimo no es esclavo, sino hermano. Sin embargo, no se trata de una protesta ante el Senado romano para cambiar las leyes. Porque los cristianos dan prioridad a la vida. Y la vida zōē es un espacio de amor, por lo tanto, un espacio donde somos libres. Cuando los altos valores cristianos son impuestos por la ley, para quienes no viven la vida en Cristo se convierten en un yugo pesado. Y tarde o temprano, como nos enseña la historia, incluso en estos últimos tiempos, habrá una reacción. De hecho, hoy estamos asistiendo a muchas luchas por la liberación de ciertas cargas cristianas, como si la ley impusiera la obligación de dibujar y pintar. Pero quienes no tienen talento artístico lo sufrirían mucho. Los cristianos saben que todo es manifestación de la vida que han recibido, en la que han resucitado. Por eso no imponen sus valores, sino que cuidan la vida para que muchos puedan renacer a ella. Entonces se manifestarán los frutos de la vida del Espíritu Santo.

Por eso los cristianos, sea cual sea el sistema estatal en el que se encuentren, viven su nueva vida como hijos libres y amados, y pueden incluso pasar desapercibidos. Lo importante es ser sal. Entonces ya cambia el sabor del pan.

 

SEMILLAS es una publicación del Centro Aletti disponible todos los miércoles.
Cada semana, además del audio de la homilía dominical, estará disponible en el sitio de LIPA un comentario a las lecturas de la Liturgia del Domingo, como así también a las lecturas de la semana.

 

SLOVENŠČINA

Današnje drugo berilo je vzeto iz najkrajšega pisma sv. Pavla. Naslovil ga je Filemonu, njegovi ženi Apfiji in Arhipu, verjetno njunemu sinu. Pavel je v rimski ječi in piše Filemonu, dokaj premožnemu kristjanu, ki je živel v Kolosah. V njegovi hiši se zbira skupnost Cerkve v Kolosah. Tema tega pisma se zdi vprašanje glede Onezima. Onezim je bil Filemonov suženj, ki je, kot kaže, pobegnil in prišel v Rim, kjer naj bi srečal sv. Pavla. Rekel sem »se zdi«, ker Pavel skozi vprašanje Onezima izraža nekatere zelo pomembne in vedno aktualne resničnosti.

Filemon se ob sv. Pavlu spreobrne. Toda ko govorimo o »spreobrnjenju«, že stoletja obstaja nevarnost, da to resničnost zelo napačno razumemo. Pavel odkrito pove, za kaj gre, ko govorimo o spreobrnjenju: »Prosim te za svojega otroka, ki sem ga rodil v verigah, za Onézima.« (v. 10). Spreobrnjenje je prerojenje po Besedi. Beseda je Božji Sin. Zato tisti, ki oznanja Besedo, posreduje Božjega Sina, in kdor jo sprejme, mu je odprta pot, da je rojen kot sin (prim. Jn 1,12). Pavel sam pravi, da tisti, ki evangelizira, rodi: »Čeprav bi imeli na tisoče vzgojiteljev v Kristusu, pa nimate mnogo očetov: v Kristusu Jezusu sem vas namreč po evangeliju jaz rodil« (1 Kor 4,15). In evangelij je Kristus (prim. Mr 1,1).

To poslanstvo oznanjevanja evangelija se je že pred več stoletji precej oslabilo in bolj cveti v skritih kotičkih Cerkve. To, da je pri krstu Oče v Jezusu Kristusu obudil krščenca za novost življenja (prim. Rim 6,4), žal, pogosto ni prva stvar, ki bi jo opazili pri identiteti kristjana. Novost je v tem, da se odkrije ljubljeni sin v Kristusu in je zato svoboden samega sebe. Sveti Duh nas po našem poživljajočem odnosu z Bogom uči klicati Boga »Oče« (prim. Rim 8,15).

Onezim je bil združen s Kristusom v njegovi smrti in je vstal v novost življenja prav ob srečanju s sv. Pavlom, ki mu je oznanil evangelij. Pavel je bil priča novemu rojstvu Onezima. Pavel iz izkušnje ve, da je novi Onezimov »jaz« vcepljen v Kristusov »jaz«, kakor tudi njegov in Filemonov. Zato se življenje uresničuje kot koinōnia – občestvo. Ko v 17. vrstici zapiše: »Če me imaš torej za družabnika,« uporabi besedo koinōnon. Pavel jasno pokaže, da je narava odnosov med krščenimi koinōnia, kajti koinōnia je zōē – življenje Boga Očeta, Sina in Svetega Duha. V to življenje smo prerojeni.

Drugo močno sporočilo, ki ga Pavel posreduje Filemonu, je prošnja, naj Onezima sprejme tako, kot bi sprejel njega samega, Pavla. »Če me imaš torej za družabnika, ga sprejmi kakor mene« (v. 17). Pavel ve, da koinōnia v Kristusu povezuje v isto življenje, ki ga dihamo, ker jo tvori zastonjska ljubezen (agapē). Zato ve, da stvari, ki običajno ljudi ločujejo, v Kristusu ne ločujejo več, ampak razodevajo raznolikost v edinosti: »Ni ne Juda ne Grka, ni ne sužnja ne svobodnjaka, ni ne moškega ne ženske: kajti vsi ste eden v Kristusu Jezusu« (Gal 3,28).

Občestvo med krščenimi ni sad človeškega napora, da bi se organizirali in disciplinirali za medsebojno ubranost. V zadnjih stoletjih smo se preko institucij tako organizirali, da bi prišla na dan skladnost. Vendar smo videli, da je dovolj že majhna razlika v značaju ali načinu delovanja, pa je potreben velik trud v askezi in kljub temu prej ko slej stvari gotovo počijo. Pogosto gre za majhne značajske stvari, različne načine dela itd. Kaj šele, ko gre za resna vprašanja, ki ločujejo, kot npr. vprašanja povezana z nacionalizmi in narodnostmi, ki pokažejo močan individualizem, prikrit pod zaimkom »mi«, kar daje vtis, da gre za altruizem. Tudi institucionalizacija karizem je očiten znak individualizma, saj smo ustvarili ločene stvarnosti, namesto da bi bila karizma osebni način pripadnosti telesu – nekaj, kar daje čutiti cerkveno koinōnio in nas povezuje kot ude enega telesa.

Za kristjane občestvo ne obstaja samo kot horizontalna razsežnost, se pravi kot občestvo med ljudmi. Bog sam nam daje živeti njegov način in nam tako omogoča živeti občestvo med seboj. »Da bi bili tudi vi v občestvu z nami. Naše občestvo pa je z Očetom in z njegovim Sinom Jezusom Kristusom« (1 Jn 1,3). Sveti Duh je tisti, ki nam daje Božje življenje (zōē) in tako uresničuje občestvo. Zato Filemon ne more več gledati na Onezima kot na sužnja, ampak kot na brata. Odnosi so tako izraz popolne novosti življenja, saj se odkrijemo združeni v Očetovi ljubezni.

Ta novost določa način, kako Pavel nagovori Filemona. V vrstici tik pred današnjim odlomkom Pavel pravi, da bi mu lahko v polni svobodi v Kristusu v imenu ljubezni zapovedal, kaj mora storiti, a raje uporabi način spodbude. Tudi tu se odpre veliko poglavje: kako to, da smo v Cerkvi sprejeli način delovanja, ki je praktično kopija delovanja državnih, poslovnih ali političnih uradov? Očitno Božji način bivanja, ki nam je podarjen, ne pride vedno na dan, ampak se pokaže predvsem življenje kot psihē, kakršnega živi tudi svet.

Pavel torej pokaže drugo razsežnost življenja v veri: življenje v Kristusu popolnoma spremeni odnose in odstrani diskriminacije na vseh ravneh in področjih. Filemon namreč ponovno odkrije Onezima kot brata. Pavel močno poudari, da Onezim v Kristusu ni suženj, ampak brat. Vendar ne gre za protest, da bi rimski senat spremenil zakone. Kristjani namreč dajejo prednost življenju. In življenje kot zōē je prostor ljubezni, prostor, v katerem smo svobodni. Ko se visoke krščanske vrednote uzakonijo, postanejo za tiste, ki ne živijo življenja v Kristusu, težko breme. In kot nas uči zgodovina, tudi v teh časih, slej ko prej pride do protireakcije. Danes smo priče mnogim bojem za osvoboditev od določenih krščanskih bremen. Če bi uzakonili obveznost risanja in slikanja, bi tisti, ki nima umetniškega daru, ob tem hudo trpel. Kristjani vedo, da je vse izraz življenja, ki so ga prejeli in v katerem so vstali. Zato svojih vrednot ne vsiljujejo, ampak skrbijo za življenje, da bi bili mnogi lahko zanj ponovno rojeni. Tedaj se bodo pokazali sadovi življenja Svetega Duha.

Zato kristjani, v kateremkoli državnem sistemu že živijo, živijo svoje novo življenje kot svobodni in ljubljeni otroci – lahko tudi neopazno. Pomembno je biti sol. In že se spremeni okus kruha.

 

SEMENA je rubrika Centra Aletti, ki je na voljo vsako sredo.
Vsak teden je na spletni strani LIPE poleg nedeljske homilije v zvočni obliki (v italijanščini) na voljo tudi poglobitev Božje besede nedeljske ali praznične svete maše.

 

HRVATSKI

Današnje drugo čitanje preuzeto je iz najkraće poslanice svetog Pavla, one upućene Filemonu, njegovoj ženi Apiji i Arhipu, vjerojatno njihovom sinu. Pavao je u rimskom zatvoru i piše Filemonu, prilično dobrostojećem kršćaninu koji živi u Kolosima. Crkvena zajednica u Kolosima okuplja se u njegovu domu. Čini se da je tema ovog pisma pitanje koje se tiče Onezima. Onezim je bio Filemonov rob koji je, kako se čini, pobjegao u Rim, gdje je upoznao svetog Pavla. Kažem „čini se“ jer Pavao kroz pitanje Onezima iznosi neke vrlo značajne i uvijek aktualne stvarnosti.

Filemona obraća sveti Pavao. Ali kada govorimo o „obraćenju“, već stoljećima postoji opasnost da tu stvarnost poprilično krivo shvatimo. Pavao otvoreno kaže o čemu se radi kada govorimo o obraćenju: „Molim te za svoje dijete koje rodih u okovima, za Onezima“ (r. 10). Obraćenje je ponovno rađanje po Riječi. Riječ je Sin Božji. Stoga, tko naviješta Riječ, priopćava Sina Božjega, a tko ga prihvaća, ima otvoren put da bude rođen kao sin (usp. Iv 1,12). Sam Pavao kaže da onaj tko evangelizira, rađa: „Jer da imate u Kristu i deset tisuća učitelja, ipak ne biste imali više otaca. Ta u Kristu Isusu po evanđelju ja vas rodih!“ (1 Kor 4,15). A evanđelje je Krist (usp. Mk 1,1).

Ova služba naviještanja evanđelja već je stoljećima značajno oslabila i nastavlja cvjetati više u skrovitim kutcima Crkve. Činjenica da je na krštenju Bog Otac u Kristu Isusu uskrisio krštenika za novost života (usp. Rim 6,4), nažalost nije prva stvar koja se zapaža u identitetu kršćanina. Ta je novost upravo u otkrivanju sebe kao ljubljenog sina u Kristu, i zato slobodnog od samoga sebe. A Duh Sveti nas uči, kroz naš životvorni odnos s Bogom, da Boga zovemo „Oče!“ (usp. Rim 8,15).

Onezim se sjedinio s Kristom u svojoj smrti i uskrsnuo u novost života upravo pri susretu sa svetim Pavlom, koji mu je navijestio evanđelje. Pavao je bio svjedok Onezimovog novog rođenja. Pavao iz iskustva zna da je Onezimovo novo „ja“ ucijepljeno u Kristovo „ja“, poput njegovog i Filemonovog. Zato se ostvaruje život kao koinōnia – zajedništvo. Naime, kada u 17. retku piše: „Smatraš li me dakle drugom“, koristi riječ koinōnon. Pavao jasno pokazuje da je narav odnosâ između krštenih koinōnia, jer koinōnia je zōē – život Boga Oca, Sina i Duha Svetoga. A mi smo ponovno rođeni u taj život.

Druga snažna poruka koju Pavao posreduje Filemonu jest zahtjev da primi Onezima kao što bi primio njega samoga, Pavla. „Smatraš li me dakle drugom, primi ga kao mene“ (r. 17). Pavao zna da koinōnia u Kristu ujedinjuje u isti život koji dišemo, jer je sačinjen od besplatne ljubavi (agapē). Stoga zna da stvari koje obično razdvajaju ljude u Kristu više ne razdvajaju, već očituju raznolikost u jedinstvu: „Nema više: Židov – Grk! Nema više: rob – slobodnjak! Nema više: muško – žensko! Svi ste vi Jedan u Kristu Isusu!“ (Gal 3,28).

Zajedništvo među krštenima nije plod ljudskog napora da se organiziramo i discipliniramo za međusobni sklad. U posljednjim stoljećima organizirali smo se kroz institucije kako bi izišao na vidjelo sklad. Međutim, vidjeli smo da malena razlika među osobama već iziskuje veliki asketski napor, nakon kojeg će, prije ili kasnije, stvari sigurno puknuti. A često se radi o malim stvarima karaktera, različitim načinima postupanja itd. A kamoli kada se radi o pitanjima koja razdvajaju, poput pitanja vezanih uz nacionalizme i etničke pripadnosti, koja očituju snažni individualizam, prikriven pod zamjenicom „mi“, što stvara dojam altruizma. Institucionalizacija karizmi također je jasan znak individualizma, jer smo stvorili odvojene stvarnosti, umjesto da karizme budu osobni način pripadanja tijelu – dakle nešto što nam omogućuje da iskusimo crkvenu koinōniu i povezuje nas kao udove jednog tijela.

Za kršćane, zajedništvo ne postoji samo kao horizontalna dimenzija, odnosno kao zajedništvo među ljudima. Sam Bog nam daje svoj način života i tako nam omogućuje da živimo zajedništvo jedni s drugima. „[D]a i vi imate zajedništvo s nama. A naše je zajedništvo s Ocem i sa Sinom njegovim Isusom Kristom“  (1 Iv 1,3). Duh Sveti je onaj koji nam daje Božji život (zōē) i tako ostvaruje zajedništvo. Stoga Filemon više ne može Onezima vidjeti kao roba, već kao brata. Odnosi su stoga izraz potpune novosti života, budući da se otkrivamo ujedinjeni u Očevoj ljubavi.

Ta novost određuje način na koji se Pavao obraća Filemonu. U retku koji neposredno prethodi današnjem odlomku, Pavao kaže da bi mu mogao, u punoj slobodi u Kristu, u ime ljubavi, zapovjediti što treba činiti, ali radije koristi način poticanja. I ovdje se otvara veliko poglavlje: kako to da smo u Crkvi usvojili način djelovanja koji je praktički kopija djelovanja državnih, poslovnih ili političkih službi? Očito je da Božji način postojanja, koji nam je darovan, ne izlazi uvijek na vidjelo; nego se prije svega pokazuje život kao psychē, kako ga i svijet živi.

Pavao stoga pokazuje jednu drugu dimenziju života u vjeri: život u Kristu potpuno mijenja odnose i uklanja diskriminaciju na svim razinama i u svim područjima. Naime, Filemon ponovno otkriva Onezima kao brata. Pavao snažno naglašava da Onezim u Kristu nije rob, već brat. Međutim, tu se ne radi o prosvjedu da Rimski senat promijeni zakone. Jer kršćani daju prednost životu. A život kao zōē je prostor ljubavi, dakle prostor u kojem smo slobodni. Kad se zakonski nameću visoke kršćanske vrijednosti, one postaju teško breme za one koji ne žive život u Kristu. A kako nas povijest uči, čak i u ovim zadnjim vremenima, prije ili kasnije će doći do protureakcije. Danas smo svjedoci tolikih borbi za oslobođenje od određenih kršćanskih tereta. To je kao kad bi se zakonski nametnula obveza crtanja i slikanja. Tada bi oni koji nemaju umjetničkog dara jako patili. Kršćani znaju da je sve očitovanje života koji su primili i u kojem su uskrsnuli. Stoga ne nameću svoje vrijednosti, već skrbe o životu kako bi se mnogi mogli ponovno roditi u njega. Tada će se očitovati plodovi života Duha Svetoga.

Stoga kršćani, u kojem god državnom sustavu živjeli, žive svoj novi život kao slobodna i ljubljena djeca – možda čak i nezapaženo. Važno je biti sol. I već se mijenja okus kruha.

 

SJEMENA je rubrika Centra Aletti dostupna svake srijede.
Svakog tjedna, osim nedjeljne propovijedi u audio obliku (na talijanskom), bit će dostupno na web stranici LIPA produbljivanje nedjeljnih ili blagdanskih čitanja euharistijske liturgije.

 

POLSKI

Dzisiejsze drugie czytanie pochodzi z najkrótszego listu św. Pawła, skierowanego do Filemona, jego żony Apfii i Archipa, prawdopodobnie ich syna. Paweł przebywa w więzieniu w Rzymie i pisze do Filemona, dość zamożnego chrześcijanina mieszkającego w Kolosach. W jego domu gromadzi się wspólnota Kościoła w Kolosach. Tematem tego listu wydaje się być sprawa Onezyma. Onezym był niewolnikiem Filemona, który najprawdopodobniej uciekł do Rzymu, gdzie spotkał św. Pawła. Powiedziałem „najprawdopodobniej”, ponieważ w rzeczywistości poprzez sprawę Onezyma Paweł przekazuje kilka bardzo znaczących i zawsze aktualnych prawd.

Filemon nawraca się wraz ze św. Pawłem. Jednak od wielu stuleci, kiedy mówi się o „nawróceniu”, istnieje ryzyko poważnego niezrozumienia tej rzeczywistości. Paweł otwarcie mówi, o co chodzi, kiedy mówimy o nawróceniu: „proszę cię za moim dzieckiem – za tym, którego zrodziłem w kajdanach, za Onezymem” (w. 10). Nawrócenie jest odrodzeniem poprzez Słowo. Słowo jest Synem Bożym. Dlatego ten, kto głosi Słowo, przekazuje Syna Bożego, a temu, kto Go przyjmuje, otwiera się droga do narodzenia się jako syn (por. J 1,12). Sam Paweł mówi, że ten, kto ewangelizuje, rodzi: „Możecie mieć bowiem dziesięć tysięcy wychowawców w Chrystusie, ale z pewnością nie wielu ojców; to ja was zrodziłem w Chrystusie Jezusie przez Ewangelię” (por. 1 Kor 4,15). A Ewangelią jest Chrystus (por. Mk 1,1).

Ta posługa głoszenia Ewangelii od wielu stuleci znacznie osłabła i nadal kwitła raczej w bardziej ukrytych częściach Kościoła. Niestety, to nie fakt, że został wskrzeszony przez Boga Ojca w Chrystusie Jezusie dla nowego życia (por. Rz 6,4), jest pierwszą rzeczą, która rzuca się w oczy, jeśli chodzi o tożsamość chrześcijanina. Nowość ta polega właśnie na odkryciu, że jesteśmy umiłowanymi dziećmi w Chrystusie, a zatem wolnymi od samych siebie. To właśnie Duch Święty uczy nas poprzez naszą ożywczą relację z Bogiem, abyśmy nazywali Go Ojcem (por. Rz 8,15).

Onezym został zjednoczony z Chrystusem poprzez swoją śmierć i zmartwychwstał do nowego życia właśnie dzięki spotkaniu ze św. Pawłem, który głosił mu Ewangelię. Paweł był świadkiem nowego narodzenia Onezyma. Paweł wie z doświadczenia, że nowe “ja” Onezyma jest wszczepione w “ja” Chrystusa, podobnie jak jego własne i Filemona. Dzięki temu życie realizuje się jako koinōnia. W rzeczywistości, kiedy w wersecie 17 pisze: „jeśli więc się poczuwasz do łączności ze mną”, Paweł używa słowa koinōnon. Paweł wyraźnie zaznacza, że naturą relacji między ochrzczonymi jest koinōnia, ponieważ koinōnia jest zōē, samym życiem Boga Ojca, Syna i Ducha Świętego. A my jesteśmy odrodzeni w tym życiu.

Drugim ważnym przesłaniem, które Paweł przekazuje Filemonowi, jest prośba, aby przyjął Onezyma tak, jakby przyjmował samego Pawła. „Jeśli więc się poczuwasz do łączności ze mną, przyjmij go jak mnie” (w. 17). Paweł wie, że koinōnia w Chrystusie jednoczy nas w tym samym życiu, którym oddychamy, ponieważ składa się z agape. Dlatego wie, że rzeczy, które zwykle dzielą ludzi, w Chrystusie już nie dzielą, ale po prostu manifestują różnorodność w jedności: „Nie ma już Żyda ani poganina, nie ma już niewolnika ani człowieka wolnego, nie ma już mężczyzny ani kobiety, wszyscy bowiem jesteście kimś jednym w Chrystusie Jezusie” (Ga 3,28).

Komunia między ochrzczonymi nie jest wynikiem ludzkich wysiłków zmierzających do zorganizowania się i zdyscyplinowania, aby żyć w harmonii. Właśnie to staraliśmy się osiągnąć w ostatnich stuleciach poprzez instytucje, aby stworzyć strukturę, która pozwoliłaby osiągnąć tę harmonię. Widzieliśmy jednak również, że wystarczy niewielka różnica między ludźmi, aby wymagało to wielkiego wysiłku ascetycznego, a prędzej czy później sytuacja i tak z pewnością wybuchnie.

Często chodzi naprawdę o drobne kwestie charakteru, różne sposoby postępowania itp. Nie mówiąc już o sprawach naprawdę dzielących, takich jak na przykład te związane z nacjonalizmem i pochodzeniem etnicznym, które są właśnie dziedziną przejawiającą radykalny indywidualizm, zamaskowany jednak za zaimkiem „my”, co wydaje się dawać nam gwarancję, że chodzi o altruizm. Nawet instytucjonalizacja charyzmatów jest jawnym przejawem indywidualizmu, który się za tym kryje, ponieważ stworzyliśmy rzeczywistości oddzielone od siebie, podczas gdy charyzmat nie powinien być niczym innym jak naszym osobistym sposobem przynależności do ciała, a więc czymś, co potwierdza eklezjalną koinōnię i sprawia, że zbliżamy się do siebie jako członkowie jednego ciała.

Dla chrześcijan komunia nie istnieje jako rzeczywistość przeżywana wyłącznie w wymiarze horyzontalnym, czyli między ludźmi. To Bóg, dając nam możliwość życia zgodnie z Jego sposobem istnienia, sprawia, że żyjemy w komunii między sobą. „Abyście i wy byli w komunii z nami. A nasza komunia jest z Ojcem i z Jego Synem Jezusem Chrystusem” (por. 1 J 1,3). To Duch Święty, dając nam życie Boże, zōē, realizuje komunię. Dlatego Filemon nie może już postrzegać Onezyma jako swojego niewolnika, ale jako swojego brata. Relacje są zatem wyrazem całkowitej nowości życia, ponieważ odkrywamy, że jesteśmy zjednoczeni w miłości Ojca.

Ta nowość stanowi sposób, w jaki Paweł zwraca się do Filemona. W wersecie poprzedzającym dzisiejszy fragment Paweł stwierdza, że w pełnej wolności w Chrystusie mógłby nakazać Filemonowi, co ma zrobić w imię miłości, ale woli użyć formy zachęty. Również tutaj otwiera się wielki rozdział: dlaczego w Kościele przyjęliśmy sposób postępowania, który jest praktycznie kopią życia urzędów państwowych, korporacyjnych lub politycznych? Najwyraźniej sposób istnienia Boga, który został nam dany, nie zawsze wysuwa się na pierwszy plan, ale raczej pojawia się życie-psychē, to którym żyje świat.

Paweł ukazuje zatem inny wymiar życia w wierze: życie w Chrystusie całkowicie zmienia relacje międzyludzkie i znosi wszelkie formy dyskryminacji na wszystkich poziomach i we wszystkich dziedzinach życia. Filemon odkrywa bowiem Onezyma na nowo jako brata. Paweł mocno podkreśla, że w Chrystusie Onezym nie jest niewolnikiem, ale bratem. Nie jest to jednak protest przed rzymskim senatem mający na celu zmianę praw. Chrześcijanie bowiem przedkładają życie nad wszystko inne. A życie zōē jest przestrzenią miłości, a więc przestrzenią, w której jesteśmy wolni. Kiedy wysokie wartości chrześcijańskie są narzucane przez prawo, dla tych, którzy nie żyją w Chrystusie, stają się one ciężkim jarzmem. I prędzej czy później, jak uczy nas historia, również w ostatnich czasach, nastąpi reakcja. Dzisiaj jesteśmy świadkami wielu walk o wyzwolenie się od pewnych chrześcijańskich obciążeń, tak jakby prawo mogło nałożyć obowiązek rysowania i malowania.

Ale ci, którzy nie mają talentu artystycznego, bardzo by na tym ucierpieli. Chrześcijanie wiedzą, że wszystko jest przejawem życia, które otrzymali, w którym zmartwychwstali. Dlatego nie narzucają swoich wartości, ale dbają o życie, aby wielu mogło się do niego odrodzić. Wtedy ujawnią się owoce życia Ducha Świętego.

Dlatego chrześcijanie, niezależnie od systemu państwowego, w którym żyją, prowadzą swoje nowe życie jako wolne i kochane dzieci i mogą nawet pozostawać w ukryciu. Ważne jest, aby być solą. Wtedy chleb nabiera smaku.

 

ZIARNA są rubryką Centro Aletti udostępnianą w każdą środę.
Każdego tygodnia, oprócz homilii niedzielnej w formie audio, na stronie LIPA będzie do dyspozycji pogłębienie czytań liturgicznych z eucharystii niedzielnej bądź świątecznej